Tibetan
ས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དུ་ཤེས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་ཕུང་པོ་ལྔའི་སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱུ་བག་ལ་ཉལ་འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་པ་ནི་སྔར་བཤད་པར་ཟད་དོ། །སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་དེ་དག་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་པས། སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བག་ལ་ཉལ་ཡང་དེ་གཉིས་ལ་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །གང་གིས་སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་པ་མི་ལེན་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། མི་ལེན་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་པའོ། །སྒྲོ་མི་འདོགས་པ་ནི་དེ་དགལ་མེད་པ་དང༌། ཡོད་པར་མི་ལྟ་བའོ། །རེག་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ལ་རྟོག་པར་མི་བྱེད་པ་འམ། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་སྤྱོད་པར་མི་བྱེད་པའོ། །དེས་ནི་འདི་སྐད་བསྟན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུ་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མི་དམིགས་ཤིང་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་ན། ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཀུན་འབྱུང་བར་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །འགོག་པའི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གང་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཟད་དེ་འགགས་ནས་སྔོན་གྱི་མཐར་མི་འབྱུང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཤིན་ཏུ་ཟད་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་སྲེད་པའི་བག་ལ་ཉལ་དང༌། ལྟ་བའི་བག་ལ་ཉལ་སྤངས་པས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་ཆད་པའོ། །འགགས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་གཞན་དང་མཚམས་མི་སྦྱོར་ཞིང་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མི་བྱེད་པའོ། །ཡང་ན་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན་ཤིན་ཏུ་ཟད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚེའི་ཉིད་མཚམས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་མཚམས་སྦྱོར་ཞིང་སྐྱེ་བ་མེད་པས་ན་འགག་པའོ། །ཡང་ན་སྐྱེ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་ཟད་པའོ། །འཇིག་པའི་ཆོས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་འགག་པའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྔོན་གྱི་མཐར་མི་འབྱུང་བ་དང༌། ཕྱི་མའི་མཐར་མི་འཕོ་བ་དང༌། ད་ལྟར་བྱུང་བར་ཕྱིན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། སྔོན་གྱི་མཐར་མི་འབྱུང་བ་ནི་འདས་པའི་དུས་སུ་ཡང་མ་སྐྱེས་པའོ། །ཕྱི་མའི་མཐར་མི་འཕོ་བ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ནས་ཕུང་པོ་ལྔའི་རྒྱུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་ཤིང༌། ཕུང་པོ་ལྔ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པས་མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱི་ཚེ་དང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་པའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བར་ཕྱིན་པ་མེད་པ་ནི་འདས་པའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་ད་ལྟར་གྱི་དུས་སུའང་སྐྱེས་པ་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་དུ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཤེས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གང་གིས་དེ་ལྟར་ཤེས་པ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་གང་ཟག་གང་གིས་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟ་བུར་འགོག་པའི་བདེན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་མི་དམིགས་པར་ཤེས་པ་ནི་འགོག་པ་ལ་འགོག་པར་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལམ་གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང༌། ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་པ་དང༌། འགོག་པ་ཤེས་པ་ལ་རེག་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ལམ་གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང༌། འགོག་པ་གསུམ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ལམ་གང་ལ་གནས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །རེག་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་གཉིས་ལ་ནག་པོའི་ཕྱོགས་སུའང་མི་ལྟ། འགོག་པ་ལ་དཀར་པོའི་ཕྱོགས་སུའང་མི་ལྟ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སུ་འཇོག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་དབྱེར་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུང་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་འཇོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ནི་ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་འགོག་པར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་འཐོབ་པ་འམ། །ཆུད་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ན་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཤེས་པར་གྱུར་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་འདི་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པ་འདི་ནི་ལམ་ལ་ལམ་དུ་ཤེས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ལམ་ གྱི་བདེན་པ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་ཏེ་མི་དམིགས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་ནི་ལམ་ལ་ལམ་དུ་ཤེས་པའི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །བདེན་པ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གིས་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་དེ་དག་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྟོག་ཅིང་བདེན་པའི་རྟོག་པས་མི་རྟོག་པ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་ཟག་གང་གིས་སོ། །འཕགས་པ
Chinese
彼即是于痛苦知为痛苦之圣谛。为显示何为集起故，所谓五蕴之贪欲因与见因随眠，此即名为集起。谓彼五蕴生起之因，即是五蕴之因，彼亦由贪欲因与见因生起五蕴。其中贪欲与见，已于前述尽矣。彼贪欲与见即是因故，名曰贪欲之因与见之因，随眠亦指彼二者。为显示如何知集起故，所谓不取贪欲之因与见之因等语。不取即是不执著贪欲与见之相。不增益即是不视彼等为无有或有。不触及即是不思择彼等之自性，或不于贪欲与见中行事。由此显示，若了知五蕴之因贪欲与见，自性不可得且无实有，则名为了知集起之圣谛。为显示灭谛之自性为何故，所谓五蕴皆尽灭，不生于先前之边际等语。皆尽灭者，谓断除生起五蕴之因，贪欲随眠与见随眠，故生起之相续断绝。灭者，谓不与他生相续连接，且不作生起未来蕴之因。又或于每一刹那皆无生起，故名皆尽灭。于一期生命中，从一处连接至他处且无生起，故名灭。又或为远离生起之相，故名皆尽灭。为远离坏灭之法，故名皆尽灭。为更清楚显示彼之义故，所谓不生于先前之边际，不转至后来之边际，且无往至现在生起等语。 不生于先前之边际，谓于过去时亦未曾生起。不转至后来之边际，谓从现在时，五蕴之因业与烦恼。
English
That is the noble truth of knowing suffering as suffering. To show what is the origin, it is said that the latent cause of craving and the cause of views of the five aggregates is called the origin. The cause of the arising of those five aggregates is the cause of the five aggregates, which also arises from the cause of craving and the cause of views. Among them, craving and views have already been fully explained. Since those cravings and views are the cause, they are called the cause of craving and the cause of views, and latency also refers to those two. To show how to know the origin, it is said that one does not take the cause of craving and the cause of views, and so on. Not taking means not clinging to the characteristics of craving and views. Not superimposing means not regarding them as non-existent or existent. Not touching means not contemplating their nature, or not engaging in craving and views. This shows that if one realizes that the causes of the five aggregates, craving and views, are by nature unattainable and without substance, then it is called the noble truth of knowing the origin as the origin. To show what the nature of the truth of cessation is, it is said that all five aggregates are completely extinguished, not arising at the previous limit, and so on. Completely extinguished means that the cause of the arising of the five aggregates, the latency of craving and the latency of views, is abandoned, so the continuity of arising is cut off. Cessation means not connecting with other births and not acting as the cause of arising future aggregates. Or, since there is no arising in each moment, it is called completely extinguished. In one lifetime, connecting from one place to another and without arising, it is called cessation. Or, being separated from the characteristic of arising, it is called completely extinguished. Being separated from the law of destruction, it is called completely extinguished. To show the meaning of that more clearly, it is said that it does not arise at the previous limit, does not transfer to the later limit, and there is no going to the present arising. Not arising at the previous limit means that it has never arisen in the past. Not transferring to the later limit means that from the present time, the cause of the five aggregates, karma and afflictions.
Chinese
断除所有烦恼，五蕴也无自性，因此未来世的寿命和连接也没有了。现在没有产生，也没有前往，这是因为过去的业和烦恼，现在也没有产生。这样，过去、现在、未来三时中，五蕴都没有产生，这就是灭谛的自性。为了说明如何了解灭谛，因此说了“对此，谁这样了解，这就是”等等。对于五蕴没有产生的体性，任何补特伽罗如前所述，灭谛自性为空性，通达没有生和灭，并且不缘取，这就是知灭为灭的圣谛。为了说明道谛的自性，因此说了“依靠何道而知痛苦，知集起，知灭尽而触及”等等。所谓“依靠何道”，是指安住于通达痛苦、集起、灭尽三者自性为空性的何道。所谓“触及”，是指对痛苦和集起二者不视为黑方，对灭尽也不视为白方之义。所谓“安住于无二的智慧”，是指通达二者无别之义。这样安住的智慧，就是道圣谛，所谓“前往灭苦”，是指获得或通达灭苦之道之义。为了说明如何成为知晓道谛，因此说了“谁知此为空性，这就是知道为道的圣谛”。这样的道谛，也通达为空性，并且不缘取，这就是知道为道的圣谛。为了总摄并说明广说的诸谛，因此说了“谁以智慧了知这四圣谛，而不以谛的分别念来了知，这就是”等等。所谓“谁”，是指任何补特伽罗。圣
English
Having abandoned all defilements, the five aggregates are also without inherent existence, therefore there is no life and connection in the future. Not having arisen now, and not having gone, this is because of past karma and defilements, there is no arising even in the present. Thus, in the three times of past, present, and future, the five aggregates have not arisen, and this is the nature of the truth of cessation. In order to explain how to understand the truth of cessation, therefore it is said, "To this, whoever understands in this way, this is," and so on. Regarding the nature of the five aggregates not arising, any person, as mentioned above, the truth of cessation is empty of inherent existence, understanding that there is no birth and death, and without apprehending, this is the noble truth of knowing cessation as cessation. In order to explain the nature of the truth of the path, therefore it is said, "Relying on which path to know suffering, to know the arising, to know the cessation and touch," and so on. The so-called "relying on which path" refers to abiding in which path that understands the nature of suffering, arising, and cessation as emptiness. The so-called "touching" means not regarding suffering and arising as the black side, and not regarding cessation as the white side. The so-called "abiding in non-dual wisdom" means understanding that the two are inseparable. The wisdom that abides in this way is the noble truth of the path, and the so-called "going to the cessation of suffering" means obtaining or understanding the path to the cessation of suffering. In order to explain how to become knowledgeable about the truth of the path, therefore it is said, "Whoever knows this as emptiness, this is the noble truth of knowing the path as the path." Such a truth of the path also understands emptiness, and without apprehending, this is the noble truth of knowing the path as the path. In order to summarize and explain the extensively explained truths, therefore it is said, "Whoever knows these four noble truths with wisdom, and does not know them with the conceptual thought of truth, this is," and so on. The so-called "whoever" refers to any person. Noble