Tibetan
་པའི་དང༌། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །གང་འདི་ལྟ་བུའི་འདུ་ཤེས་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་མང་སྟེ་འདི་ལྟར། རེག་པ་དང༌། སེམས་པ་དང༌། རྣམ་རྟོག་དང༌། རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་དང༌། དགའ་བ་དང༌། དད་པ་དང༌། བརྩོན་ འགྲུས་དང༌། དྲན་པ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། ཤེས་རབ་དང༌། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང༌། སྡོམ་པ་དང༌། མ་ཆགས་པ་དང༌། མི་སྡང་པ་དང༌། མ་རྨོངས་པ་དང༌། ངོ་ཚ་བ་དང༌། ཁྲེལ་ཡོད་པ་དང༌། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང༌། འདུན་པ་དང༌། མོས་པ་དང༌། བཏང་སྙོམས་དང༌། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང༌། ཆགས་པ་དང༌། ཞེ་སྡང་དང༌། གཏི་མུག་དང༌། ང་རྒྱལ་དང༌། ལྟ་བ་དང༌། རྒོད་པ་དང༌། ཐེ་ཚོམ་དང༌། རྨུགས་པ་དང༌། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང༌། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་ཞེས་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་མང་པོ་རྣམས་ལ་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་ན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འདི་ལྟར། མིག་གི་རྣམ་ཤེས་དང༌། རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས་དང༌། སྣའི་རྣམ་ཤེས་དང༌། ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་དང༌། ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་དང༌། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང༌། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །ཡང་ཕུང་པོ་དེ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་མཚན་བཞིས་སོ་སོར་ཐ་དད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར། ངོ་བོའི་དོན་དང༌། མཚན་ཉིད་དང༌། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང༌། བསྡུ་བའོ། །དེ་ལ་རྟེན་གྱི་དོན་ནི་དྲུག་སྟེ་འདི་ལྟར། གཟུགས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་གཟུགས་དང༌། རིག་པའི་དོན་གྱིས་ཚོར་བ་དང༌། ཀུན་དུ་ཤེས་པའི་དོན་གྱིས་འདུ་ཤེས་དང༌། སོ་སོར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་འདུ་བྱེད་དང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་གྱིས་རྣམ་ཤེས་སོ། །ཕུང་པོ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་མཐུན་པའི་ཚོགས་པའི་དོན་གྱིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་ལྔ་སྟེ་འདི་ལྟར། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་གཟུགས་པར་བྱ་བ་སྟེ། བཟོས་པའི་གཟུགས་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་དེའི་གཞིའི་གནས་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའོ། །ཚོར་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པ་སྟེ། མཛེ་རྨའི་ཟ་ཕྲུག་རོ་མྱོང་བཞིན་ནོ། །ཚོར་བ་དེའི་དངོས་པོའི་གནས་ནི་རེག་པའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཞིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་དེའི་དངོས་པོའི་གནས་ནི་རེག་པའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འདུ་བ་འཕེན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འཁོར་ལོ་འཕངས་པ་བཞིན་ནོ། །འདུ་བྱེད་དེ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོའི་གནས་ནི་རེག་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་སྐྱེ་བའི་གནས་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ཕུང་པོའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཕུང་ལྔ་དང༌། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་ལྔ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ༌། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངོ༌། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང༌། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོའོ། །སྐབས་འདིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལ་མངོན་པར་འདོད་དོ། །བསྡུ་བ་ནི་སྡུད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ནི་འདི་ལྟར། སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྡུ་བ་དང༌། ཁམས་སུ་བསྡུ་བ་དང༌། བདེན་པར་བསྡུ་བའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྡུས་པའོ། །འདི་ལྟར། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་སྟེ་ཕྱོགས་གཅིག་གི །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །འདི་ལྟར། ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་དོ། །གཅིག་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་སྟེ། འདི་ལྟར། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཁམས་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྡུས་པའོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་གྱིས་བསྡུས་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་རིང་ངེ་འཛིན་དང༌། ཤེས་རབ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་དང་བཞི་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱིས་བསྡུས་པའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པས་བསྡུས་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པས་བསྡུས་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བའི་ཕུང་པོ་ནི་སྡུག་བསྔལ
Chinese
的，以及意的界与触所生的，以及识的界与触所生的。凡是像这样的想，就是想的真如，称为想蕴。行蕴很多，像这样：触、作意、寻、伺、喜、信、精进、念、等持、智慧、命根、律仪、无贪、无嗔、无痴、惭、愧、轻安、欲、胜解、舍、作意、贪、嗔、痴、慢、见、掉举、疑、昏沉、无惭、无愧等等，像这样众多的行，除了受和想之外，就是行蕴。识是这样：眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意根、意识。这是识蕴。再者，这些蕴应当以四种理由来分别了解。像这样：自性义、相、差别、总摄。其中，所依之义有六种，像这样：以可造之义为色，以能知之义为受，以普知之义为想，以各别作用之义为行，以能辨别之义为识。蕴的意思是同类事物的集合。相是五种相，像这样：色的相是可造，就像所造之色一样。那个色的基础是四大。受的相是各别如实地觉知，就像体验麻风疮的瘙痒一样。那个受的实有处是触。想的相是执取相，就像现证的理由一样。那个想的实有处是触。行的相是能引发积聚，就像
English
and that which is born from the contact of the mind realm, and that which is born from the contact of the consciousness realm. Whatever such perception is, it is the suchness of perception, and it is called the aggregate of perception. The aggregate of formations is many, such as: contact, volition, thought, discrimination, joy, faith, diligence, mindfulness, samadhi, wisdom, life force, discipline, non-attachment, non-hatred, non-ignorance, shame, embarrassment, pliancy, desire, aspiration, equanimity, attention, attachment, hatred, delusion, pride, view, excitement, doubt, torpor, shamelessness, and lack of embarrassment, etc. Among these many formations, other than feeling and perception, it is the aggregate of formations. Consciousness is like this: eye consciousness, ear consciousness, nose consciousness, tongue consciousness, body consciousness, mind faculty, and mind consciousness. This is the aggregate of consciousness. Furthermore, those aggregates should be understood separately by four reasons. Like this: the meaning of essence, characteristic, distinction, and collection. Among them, the meaning of support is six, like this: by the meaning of being formable, it is form; by the meaning of knowing, it is feeling; by the meaning of knowing all, it is perception; by the meaning of individual action, it is formation; by the meaning of distinguishing, it is consciousness. The meaning of aggregate is the collection of similar things. The characteristic is five characteristics, like this: the characteristic of form is being formable, like the form that is made. The basis of that form is the four great elements. The characteristic of feeling is to individually and correctly know, like experiencing the itch of a leprosy sore. The real place of that feeling is contact. The characteristic of perception is to grasp signs, like the reason for direct cognition. The real place of that perception is contact. The characteristic of formation is to cause accumulation,
Chinese
犹如投掷石块一般。诸行之自性处所是触。识之相是分别，识之生处是名与色。 识是蕴之分类，即五蕴、取蕴五蕴、法蕴五蕴。何为五蕴？一切有为法皆是。何为取蕴五蕴？一切有漏法皆是。何为法蕴五蕴？即戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴。此处意在显说取蕴。摄是聚集之意，三种是：摄于处、摄于界、摄于谛。其中，色蕴为十一处所摄。即色处十处与法处一处，为一方。非色蕴三者为法处所摄。即受、想、行。一者为意处所摄。即识蕴。色蕴为十一界所摄。非色蕴三者为法界所摄。识蕴为识界七界所摄。戒、定、慧、解脱知见蕴四者为法处与法界所摄。解脱蕴为法处、法界与意之识界所摄。取蕴五者为苦谛所摄。取为集谛所摄。戒、定、慧三蕴为道谛所摄。解脱蕴为灭谛所摄。解脱知见蕴为苦
English
It is like throwing a stone. The nature of those formations is contact. The characteristic of consciousness is discrimination, and the place of origin of consciousness is name and form. Consciousness is a classification of aggregates, namely the five aggregates, the five aggregates of clinging, and the five aggregates of dharma. What are the five aggregates? All conditioned dharmas are. What are the five aggregates of clinging? All defiled dharmas are. What are the five aggregates of dharma? Namely, the aggregate of morality, the aggregate of concentration, the aggregate of wisdom, the aggregate of liberation, and the aggregate of the vision of knowledge of liberation. Here, the aggregates of clinging are intended to be explicitly stated. Collection means gathering, and the three aspects are: collection into ayatanas, collection into dhatus, and collection into truths. Among them, the form aggregate is collected by eleven ayatanas. Namely, the ten form ayatanas and one dharma ayatana, which is one side. The three non-form aggregates are collected by the dharma ayatana. Namely, feeling, perception, and formation. One is collected by the mind ayatana. Namely, the consciousness aggregate. The form aggregate is collected by eleven dhatus. The three non-form aggregates are collected by the dharma dhatu. The consciousness aggregate is collected by the seven consciousness dhatus. The four aggregates of morality, concentration, wisdom, and the vision of knowledge of liberation are collected by the dharma ayatana and the dharma dhatu. The liberation aggregate is collected by the dharma ayatana, the dharma dhatu, and the mind consciousness dhatu. The five aggregates of clinging are collected by the truth of suffering. Clinging is collected by the truth of origin. The three aggregates of morality, concentration, and wisdom are collected by the truth of the path. The liberation aggregate is collected by the truth of cessation. The aggregate of the vision of knowledge of liberation is suffering.
Tibetan
་གྱི་བདེན་པས་བསྡུས་པའོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོས་བསྡུས་ཤིང་བདེན་པས་ བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ། །བདེན་པས་བསྡུས་ཤིང་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ། །ཕུང་པོས་བསྡུས་ཤིང་བདེན་པས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ། །ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ཞིང་བདེན་པས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་འབྲེལ་བའི་གཟུགས་དང༌། ལམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང༌། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཆོས་ནི་ཕུང་པོས་བསྡུས་ཤིང་བདེན་པས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་བདེན་པས་བསྡུས་ཤིང་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །བདེན་པ་གསུམ་ནི་ཕུང་པོས་བསྡུས་ཤིང་བདེན་པས་བསྡུས་པའོ། །བཏགས་ཡོད་ནི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་ཞིང་བདེན་པས་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པའོ། །བཏགས་པ་ཡང་ཆོས་བཅུ་གཅིག་སྟེ་འདི་ལྟར། སེམས་པ་དང༌། ཕྱོགས་དང༌། ཡུལ་དང༌། དུས་དང༌། འོངས་པ་དང༌། སྦྱངས་པའི་ཡན་ལག་དང༌། ཟད་པར་མཚན་མ་དང༌། ཅུང་ཟད་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དམིགས་པ་དང༌། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང༌། ཡང་དག་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །གང་རྣམ་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་ལ་མཁས་པ་གང་ཞེ་ན། སྐྱེ་མཆེད་ནི་བཅུ་གཉིས་ཏེ་འདི་ལྟར། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། དྲིའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། རོའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང༌། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །དེ་ལ་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་རབ་ཏུ་དང་བ་གང་གིས་གཟུགས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་ཀྱི་ཁ་དོག་གང་མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །རྣ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་སུ་རབ་ཏུ་དང་བ་གང་གིས་སྒྲ་ཉན་པའོ། །སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་ཀྱི་གྲག་པ་སྟེ་གང་རྣ་བའི་སྤྱོད་ཡུལ་དེའོ། །སྣའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་རབ་ཏུ་གསལ་པ་གང་གིས་དྲི་སྣོམ་པའོ། །དྲིའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གང་སྣའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །ལྕེའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་རབ་ཏུ་དང་བ་གང་གིས་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པའོ། །རོའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་ཀྱི་རོ་གང་ལྕེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་ རབ་ཏུ་དང་བ་གང་གིས་རེག་བྱ་ལ་རེག་པའོ། །རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་སའི་
Chinese
以谛所摄。其中，有以蕴所摄而非以谛所摄之法。有以谛所摄而非以蕴所摄之法。有以蕴所摄且以谛所摄之法。有非以蕴所摄亦非以谛所摄之法。其中，与非根相关的色，以及与道相应的，以及沙门果之法，是以蕴所摄而非以谛所摄。涅槃是以谛所摄而非以蕴所摄。三种谛是以蕴所摄且以谛所摄。假有是非以蕴所摄亦非以谛所摄。假立亦有十一种法，即：作意、方、处、时、未来、修习支、尽灭之相、无所有处之等至所缘、灭尽等至、如理作意、不如理作意。通达彼等诸法之蕴者，称为通达蕴。何谓通达处？处有十二种，即：眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、触处、意处、法处。其中，眼处是清净界，以其能遍取色。色处是界之颜色，是眼之行境。耳处是清净界，以其能听声。声处是界之声响，是耳之行境。鼻处是清净界，以其能嗅香。香处是鼻之行境。舌处是清净界，以其能尝味。味处是界之味，是舌之行境。身处是清净界，以其能触所触。触处是地的
English
Collected by truth. Among them, there are dharmas that are collected by aggregates but not by truth. There are dharmas that are collected by truth but not by aggregates. There are dharmas that are collected by aggregates and by truth. There are dharmas that are neither collected by aggregates nor by truth. Among them, form related to non-sense faculties, and those that are in accordance with the path, and the fruits of the ascetic life, are collected by aggregates but not by truth. Nirvana is collected by truth but not by aggregates. The three truths are collected by aggregates and by truth. Hypothetical existents are neither collected by aggregates nor by truth. Hypothetical existents are also eleven dharmas, namely: attention, direction, place, time, future, limbs of practice, characteristics of cessation, the object of absorption in the sphere of nothingness, the absorption of cessation, correct conceptualization, and incorrect conceptualization. Whoever is skilled in the aggregates of those aspects is called skilled in the aggregates. What is skill in the sources? There are twelve sources, namely: the eye source, the form source, the ear source, the sound source, the nose source, the smell source, the tongue source, the taste source, the body source, the touch source, the mind source, and the dharma source. Among them, the eye source is the pure realm by which form is completely perceived. The form source is the color of the realm, which is the object of the eye. The ear source is the pure realm by which sound is heard. The sound source is the sound of the realm, which is the object of the ear. The nose source is the pure realm by which smell is smelled. The smell source is the object of the nose. The tongue source is the pure realm by which taste is tasted. The taste source is the taste of the realm, which is the object of the tongue. The body source is the pure realm by which touch is touched. The touch source is the earth's