Tibetan
མེད་ཆོས་བལྟ་གཉིས་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་ པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱང་རྣམ་པར་དག་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བུས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ཆོས་དབྱིངས་གཉིས་མེད་པས། །རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་འདོད་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཀྱང༌། །གཉིས་མི་གཟིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཀུན་བརྟགས་པ་མེད་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཡེ་ཤེས་འདི་ཡང་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མེད་པ་གཟིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཉིས་མི་གཟིགས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ན། འོ་ན་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པས་མེད་པ་བཞི་པོ་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་ཇི་ལྟར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒོལ་བ་ངན་པ་བརྩལ་བའི་ཕྱིར། །འདུས་མ་བྱས་ཕྱིར། ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །སྔ་ན་མེད་པ་དང་ཞིག་ནས་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདུས་བྱས་ལ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་སྣང་ངོ༌། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པ་ནི། དེ་ལ་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་སྦྱིན་པར་སྤྲོ་བ་མེད་དེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་ནི། བ་ལང་ལ་རྟ་མེད་དོ། །རྟ་ལ་བ་ལང་མེད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན་དེ་ལ་ནི་གཉིས་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པ་འདིའི་གནས་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལ་གཉིས་མེད་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་གཏན་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ལས་མི་འདའོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གཉིས་པོ་མེད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་ནི་གདན་མེད་པ་ཡིན་པར་ཡང་འགྱུར་ན་གང་གི་ཚེ་དེ་གཉིས་མེད་པར་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱོན་འདིར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་སྐད་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར། སྔ་ན་མེད་ལ་སོགས་པ་སྟོང༌། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གཉིས་མེད་པ་ནི་གཞན་དུ་འདོད། །ཅེས་བྱ་བས་ནི་དེ་གཉིས་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཤེས་པ་གསལ་ལོ། །ཤེས་པ་མི་གསལ་ལོ་ཞེས་བརྗོད་ན་དེ་ཅི་ཤེས་པ་མ་ལུས་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་བ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཀྱི་ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་གཞན་ཞིག་གམ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་འདིས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་དེ་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས། །གསལ་དང་མི་གསལ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་གསལ་བའམ་མི་གསལ་བའི། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །སེམས་རྣམས་ཀུན་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་སྟོན་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་ལན་དུ། གཉིས་པོ་མེད་པའི་དོན་རྟོགས་པ། །དེ་ནི་གསལ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། །གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་རྟོགས་གྱུར་པ། །གསལ་བ་མ་ཡིན་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བ་གཉིས་དུས་གཅིག་ན་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར། གཉིས་པོ་མེད་པའི་དོན་རྟོགས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཆོས་འདི་གཉིས་གནས་སྐབས་གཅིག་ལ་སྒྲོ་བཏགས་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཐ་དད་པ་ལ་བཏགས་པའོ། །གཉིས་ཀྱི་དོན་ནི་རྟོགས་གྱུར་ན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་དག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། ཐ་སྙད་འདོགས་པའི་དུས་ནའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དོན་གཉིས་པོ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་རྒོད་དང་བྱིང་བ་དག །ཉེ་བར་ཞི་བས་གསལ་མི་གསལ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་མ་ལུས་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒོད་པ་དང་བྱིང་བ་ཉེ་བར་ཞི་བ་དེ་གཉིས་ཀྱིས། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་པ་བརྗོད་པས་དེའི་ཕྱིར། རྒོད་པ་དང་བྱིང་བ་གཉིས་མེད་ན་སེམས་མཉམ་པར་འཇུག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར། དེ་ཚེ་བློ་ལྡན་དེ་མཁྱེན་ཏེ། །མཉམ་དུ་འཇུག་པར་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་གཞན་མེད་དོ་ཞེས་དེ་སྐད་སྨྲས་པས། ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་གཉིས་སོ་སོར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐ་དད་པར་གསལ་ལོ། །དེ་གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནམ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དམིགས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ཉིད་སྤྲོས་པའི་དངོས་པོར་སྒྲོ་བཏགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཡོངས་སུ་རྟག་པ་དེ་ སྲིད་དུ་སྤྲོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྟེ་དེ་ལ་མི་དམིགས་སམ་དམིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱར་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་གཉིས་དང་རྣམ་པར་རྟོག །ཐ་དད་དབྱེ་བར་མི་ནུས་ལྟར། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱང༌། །ཕན་ཚུན་ཐ་དད་མེད་པར་གནས། །ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་དོན་དུ་གཉེར་བ་རྣམས་ལ་སྒྲོ་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དེ་ག
Chinese
如同无有之法观察二者一般。名为“是”，意为应观察那无二之法界，亦以完全清净而作区分。无分别之智慧与此相反，若问如何得知其存在？因此说：如法界无二，如欲作区分，如是无分别智，以不见二而作区分。如是说，如同法界并非真实，无有遍计而作区分一般，此智慧亦以不见能取与所取而作区分。若以不见二而作区分，那么岂不会变成一无所有之四种无中的任何一种？为了驳斥恶劣的辩论者，说了“非为有为，以外”。并非先前无有，亦非坏灭后无有，因为有为法显现生与灭。如是说。一者于一者中无有，于彼无有显现，无有施舍之意乐，因为无有能取与所取之体性的法。一者于一者中无有，其体性为：牛无有马，马无有牛。如是，于彼无有二，故无有此遍计之住处。若于彼无有二，如是则不离断灭之体性，因此说：以无有二者而有。意为，若事物本身变为无有，则亦会变成断灭，何时以无有二者而作区分，因此不会变成此过失，如是显示。因此说：先前无有等为空。以“无二者意为其他”显示，那无二之智慧与你所遍计之事物相反。了知是清晰的。若说了知是不清晰的，那么这是否指对所有了知都无有障碍？或者是指无分别智慧本身所独有的其他法？若以分别之法如何描述无分别之法呢？因此，
English
It is like observing the two as if there is no Dharma. The term "is" means that one should observe that the realm of the non-dual Dharma is also distinguished by being completely pure. If one asks how to know that the non-conceptual wisdom is the opposite of this, therefore it is said: Just as the Dharma realm is non-dual, as one wishes to distinguish it, so too is non-conceptual wisdom distinguished by not seeing duality. It is said that just as the Dharma realm is not true and is distinguished by the absence of complete calculation, so too is this wisdom distinguished by seeing the absence of the grasper and the grasped. If it is distinguished by not seeing duality, then how will it not become any of the four kinds of non-existence where there is nothing at all? In order to refute the bad debater, it is said, "Not compounded, because of." It is not previously non-existent, nor is it non-existent after destruction, because arising and ceasing appear in compounded phenomena. Thus it is said. One does not exist in the other, there is no manifestation in it, and there is no intention to give, because there is no Dharma of the nature of grasper and grasped. The nature of one not existing in the other is: a cow does not have a horse, and a horse does not have a cow. If this is the case, then there is no duality in it, so there is no place for this complete calculation. If there is no duality in it, then it does not deviate from the nature of annihilation, therefore it is said: Because there is no duality, there is existence. It means that if the thing itself becomes non-existent, then it will also become annihilation, and when it is distinguished by the absence of duality, therefore it will not become this fault, thus it is shown. Therefore it is said: Previously non-existent, etc., are empty. By "non-duality means other" it is shown that that non-dual wisdom is the opposite of the things you have completely calculated. Knowing is clear. If it is said that knowing is not clear, then does this mean that there is no obstacle to all knowing? Or does it refer to another Dharma unique to non-conceptual wisdom itself? If the Dharma of conceptualization is used, how can the Dharma of non-conceptualization be described? Therefore,
Chinese
以无分别智，明与不明为何者，彼乃明或不明之，如是说。于一切心皆非有，如是说者，此乃显示不共。以分别之法如何显示之，如是问之答复为，无二之义若证悟，彼乃说为明。二之义若证悟已，应知非为明，如是说。又或明与不明二者同时存在耶，若问如何，为此故，无二之义若证悟，如是说，此二法非于一时间安立，乃于相异者而安立。二之义若证悟已，如是说者，谓何时超世间之智慧之后，获得清净世间之智慧现前，乃是施设名言之时也，是为总结之语，为证悟二义即所取与能取之故。如是掉举与沉没等，以寂静而明不明，如是说者，为显示种子无余之故。以掉举与沉没寂静之二者，说智慧之明与不明，为此故，若无掉举与沉没二者，则应知心入于平等，为此故，彼时具慧者如是知，应知入于平等，如是说。无分别之智慧与法界无异，如是说故，以能知与所知二者分别说之故，此二者明显为相异。若其缘于法界耶？若缘于法界，则彼即成为戏论之事物而安立，如是则凡是恒常者，皆是戏论之故。若不缘于彼，或亦非缘，则如何于能知与所知作分别耶？为此故，譬如二与分别，如不能分别其差异，如是真如与智慧亦，互相无有差异而住，如是说。此乃如是为欲求义者，以安立之门而作分别之故，彼
English
With non-discriminating wisdom, what is clear and unclear? That is said to be clear or unclear. It is not present in all minds. This statement shows that it is uncommon. How does the Dharma of discrimination show it? The answer to that question is: If one realizes the meaning of non-duality, that is said to be clear. If one realizes the meaning of duality, one should know that it is not clear. So it is said. Or, how is it that clarity and unclarity exist at the same time? Therefore, it is said, 'If one realizes the meaning of non-duality,' these two dharmas are not established at the same time, but are established on different things. 'If one realizes the meaning of duality,' that is to say, when, after the wisdom that transcends the world, the pure worldly wisdom is manifested, it is the time of applying terms. It is a concluding statement, for the sake of realizing the two meanings, namely the grasped and the grasper. Likewise, agitation and sinking, etc., are clear and unclear by pacifying. This is said to show the seeds without remainder. By the two, agitation and sinking, being pacified, the clarity and unclarity of wisdom are spoken of. Therefore, if there is no agitation and sinking, then one should know that the mind enters into equality. Therefore, at that time, the wise one knows that, and should know that it enters into equality. So it is said. There is no other than non-discriminating wisdom and the Dharmadhatu. Because it is said that, because the knower and the known are spoken of separately, these two are clearly different. If it is focused on the Dharmadhatu? If the Dharmadhatu is focused on, then it will be established as an object of elaboration, because as long as it is completely permanent, it is elaboration. If it is not focused on it, or it is not focused on, then how can one distinguish between the knower and the known? Therefore, just as two and discrimination cannot distinguish their differences, so also Suchness and wisdom abide without mutual difference. So it is said. This is because those who desire meaning differentiate through the door of establishment.