Tibetan
བརྗོད་པ། འདི་ལ་བུམ་པ་དང༌། རས་ཡུག་དང༌། ཤིང་རྟའི་ངོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་རྣམས་འདུས་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་ན་ཡང་སོ་སོར་ངེས་པའི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་ནས་ཡངས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །བྱེ་བྲག་དེ་ཉིད་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེས་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འཇལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བུམ་པ་དང༌། རས་ཡུག་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་དེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་གིས་འཛིན་པ་དེ་འདུ་ཤེས་ཏེ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ནི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདུ་ཤེས་དོན་གྱི་མཚན་མ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་དོན་ཙམ་གྱི་འཛིན་པར་ཞུགས་པ་སྟེ། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་ཚོས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འཛིན་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་གིས་བུམ་པ་དང་རས་ཡུག་དང༌། ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་འགྱུར་བ་ནི་འདུ་ཤེས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་འདུ་ཤེས་ནི་མི་ལྡན་པའི་མིང་དང་དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་སྟེ། མིང་གིས་ནི་དོན་ གསལ་བར་བྱེད་ལ། འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་ཡང་དག་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། དེས་ན་མིང་དང་དོན་གྱི་མཚན་མའི་བརྡ་ཤེས་པ་ནི་གསལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་ཚིག་མིང་ལ་འཇུག་ལ་མིང་ནི་དོན་ལ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ངག་མིང་ལ་འཇུག་ལ། མིང་གིས་ནི་དོན་རྗོད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །ཐ་སྙད་ལ་མ་བྱང་བའི་འདུ་ཤེས་ནི་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་མིང་གིས་དོན་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། མིང་གིས་དོན་སྒྲུབ་པར་ཡང་མི་ནུས་སོ། །དེ་ཉིད་ནི་མིང་དོན་དང་བཅས་པ་ལ་འཛིན་པས་འདུ་ཤེས་སོ། །རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བར་དུའོ། །ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཆུང་ངུ་དང༌། ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང༌། ཚད་མེད་པའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་པ། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང༌། སེམས་དང་མི་ལྡན་པའོ། །དེ་ལ་རྟེན་དང༌། དམིགས་པ་དང༌། རྣམ་པ་དང༌། དུས་དང་རྫས་མཚུངས་པས་སེམས་དང་མཉམ་དུ་རབ་ཏུ་འཇུག་པས་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ
Chinese
论述：在此，瓶子、布匹、车子的体性等色法，虽然在聚集上相同，但由于各自确定的因和缘的差别，依赖于因和缘的差别，而有宽广等的差别。那个差别就被称为理由，因为它衡量诸法的差别。瓶子、布匹等的相，由心所生的什么法来执持，那就是想，完全断除和执持相的自性，就称为想。想是进入对境的相，而识只是进入对境的执持，具有执持对境差别的自性的法，与心所生法相同，也因此具有执持对境差别的能力。因此，与识相同的心所生法，以什么来完全断除瓶子、布匹、车子等的体性之对境的差别，就称为想。这样的想，是与不具足的名和义，进入同一个，名使义明显，想使之正确了知，因此，了知名和义的相的符号是明显的，那是词进入名，名进入义，因此，语进入名，名则能述说义。对于词语不熟悉的想是不明显的，因此名不进入义，名也不能成立义。那本身就是执持名义和合的，所以是想。依凭的差别则有六种，从与眼识相应直到与意识相应之间。又分为三种，即小、大和无量。想蕴已经解说完毕。就行蕴的方面进行论述：行蕴有两种，即与心相应和与心不相应。其中，由于所依、对境、行相、时间和事物相同，与心一同进入，所以是与心相应。
English
Statement: Here, although the forms such as the nature of a vase, cloth, and cart are the same in terms of aggregation, there are differences such as spaciousness depending on the differences in the respective definite causes and conditions. That difference is called the reason, because it measures the differences of things. The signs of vase, cloth, etc., are held by what dharma arising from the mind, that is perception, and the nature of completely cutting off and holding signs is called perception. Perception enters the sign of the object, while consciousness only enters the holding of the object; the dharma with the nature of holding the difference of the object, is the same as the mental dharma, and therefore also has the ability to hold the difference of the object. Therefore, what mental dharma that is associated with consciousness, completely cuts off the difference of the object of the nature of vase, cloth, cart, etc., that is called perception. Such perception enters the same name and meaning that are not complete, name makes the meaning clear, and perception makes it correctly known, therefore, knowing the symbol of the sign of name and meaning is clear, that is word entering name, and name entering meaning, therefore, speech enters name, and name can express meaning. Perception that is not familiar with terms is not clear, therefore name does not enter meaning, and name cannot establish meaning either. That itself is perception because it holds both name and meaning. The difference of the basis becomes six, from being associated with eye consciousness to being associated with mind consciousness. It also becomes three types, namely small, large, and immeasurable. The aggregate of perception has been explained. Speaking from the aspect of the aggregate of formation: The aggregate of formation is of two types, namely associated with mind and not associated with mind. Among them, because the basis, object, aspect, time, and substance are the same, it enters together with the mind, so it is associated with mind.
Tibetan
་སྟེ། སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཐ་མ་བཟོད་པའི་བར་དུའོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་རྩོད་པའི་བར་གྱུར་པ་དང༌། འཁོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་མས་ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་ཕྱུང་ནས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་གཞག་གོ །དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ་དང༌། ཐོབ་པ་ལ་སོགས་པ་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་འདི་དག་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་སེམས་པ་དང་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང༌། འདུན་པ་དང༌། མོས་པ་དང༌། དད་པ་དང༌། བརྩོན་འགྲུས་དང༌། དྲན་པ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང༌། ཤེས་རབ་དང༌། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང༌། །དཔྱོད་པ་དང༌། བག་མེད་པ་དང༌། བག་ཡོད་པ་དང༌། སྐྱོ་བ་དང༌། རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང༌། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང༌། ཤིན་ཏུ་མ་སྦྱངས་པ་དང༌། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང༌། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་དང༌། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང༌། ཁྲེལ་ཡོད་ པ་དང༌། བཏང་སྙོམས་དང༌། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང༌། དགེ་བའི་རྩ་བ་དང༌། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང༌། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་དང༌། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང༌། ངེས་པར་འཆིང་བ་དང༌། ཕྲ་རྒྱས་དང༌། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང༌། ཟག་པ་དང༌། ཆུ་བོ་དང༌། སྦྱོར་བ་དང༌། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང༌། མདུད་པ་དང༌། སྒྲིབ་པ་དང༌། ཤེས་པ་དང༌། བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མིང་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །ཡང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཆོས་གཞན་གང་དག་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པས་སེམས་དང་རིགས་གཅིག་པ་དེ་དག་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོབ་པ་དང༌། མ་ཐོབ་པ་དང༌། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང༌། སྲོག་གི་དབང་པོ་དང༌། སྐལ་པ་མཉམ་པ་དང༌། གནས་སོ་སོར་ཐོབ་པ་དང༌། དངོས་པོ་སོ་སོར་ཐོབ་པ་དང༌། སྐྱེ་མཆེད་སོ་སོར་ཐོབ་པ་དང༌། སྐྱེ་བ་དང༌། རྒ་བ་དང༌། གནས་པ་དང༌། མི་རྟག་པ་དང༌། མིང་གི་ཚོགས་དང༌། ཚིག་གི་ཚོགས་དང༌། ཡི་གེའི་ཚོགས་དང༌། རྐྱེན་ཚོགས་པ་མེད་པ་དང༌། རྐྱེན་ཚོགས་པ་སྟེ། འདི་རྣམས་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་རྣམས་བློན་པོས་བྱ་བ་དེ་དང༌། དེ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཀྱང་སེམས་པས་བྱ་བ་དང་བཅས་པའི་ངོ་བོར་དེ་དང་དེར་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འབྱུང་བ་ལ་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོར་གནས་ཏེ། འགྲོ་བ་སྣ་ཚོགས་ལས་ལས་སྐྱེས་ལ་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང༌། མི་དགེ་བ་དང༌། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །ཡང་དབྱེ་ན་སེམས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་རེག་པ་གང་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཆུ་ལ་ཆར་བབ་པར་གྱུར་པ་ལས། ཆུའི་ཆུ་བུར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་རྣམས་རང་རང་གི་ཡུལ་ ལ་འཇུག་པ་ལས་མིག་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་རང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉེ་བར་འབྱུང་བའམ་ཡང་ན་ཕ་དང་མ་ལ་བརྟེན་ནས་བུ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་ཡུལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབྱུང་བ་ན་དེ་ལ་བུའི་གནས་ལྟ་བུའམ། ཆུའི་ཆུ་བུར་གྱི་གནས་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང༌། ཡུལ་དང་དབང་པོ་གསུམ་ཉེ་བར་འདུས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རེག་པའོ། །ཡང་ན་རེག་པའི་རྒྱུར་དབང་པོ་དང་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ཉེ་བར་འདུས་པ་ན་སྟེ། ཉེ་བར་འདུས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པོ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའོ། །ཡང་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང༌། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང༌། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ། །ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་བར་དུའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ་ཡུལ་ལ་གཏོད་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གཡོ་བ་སྟེ་སྤྲེའུ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་དེ་ནི་ཆོས་གཞན་དང་མ་འབྲེལ་བར་ཡུལ་ལ་མི་གནས་པ་ཉིད་དེ། ཡུལ་གཞན་གྱི་བྱ་བ་ལ་མི་འཇུག་པར་ཡུལ་ལ་གནས་པར་ནི་ཆོས་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པར་མི་སྲིད་དེ། དེ་བས་ན་གང་དང་ལྡན་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་འདོད་པའི་ཡུལ་ལ་གཏོད་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་བ་ནི་སེམས་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་བྱ་བའི་ངོ་བོར་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་དོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་བས་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། ཡུལ་འགའ་ཞིག་ལ་སེམས་གནས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ནམ། ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྟེ། གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ན་རྣམ་
Chinese
，从心等直到最后的忍之间。这些之中，成为诤论之因，以及成为轮回之因的受和想，取出后单独作为蕴安立。除此之外的心所生法，心等，以及获得等不与心相应的行，这些即是行蕴。其中，与心相应者，即是思、触、作意、欲、胜解、信、精进、念、等持、智慧、分别、伺察、不放逸、放逸、忧、喜、极喜、极调柔、极不调柔、恼、不恼、知惭、有愧、舍、解脱、善根、不善根、无记根、遍行、系缚、随眠、近烦恼、遍缠、漏、瀑流、轭、取、结、盖、觉、忍。心相应法的名称已说完。再说，其他的行法，哪些在非色性上相同，与心同类，那些就是不与心相应的行，即是：得、不得、无想定、灭尽定、无想、命根、众同分、异生性、有情性、生、老、住、无常、名身、句身、文身、无有和合之缘、和合之缘。这些是不与心相应的行。其中，思是心令显现的意之业，如诸国王由大臣作彼彼事，并令趣入彼彼事一样，心也由思以与作业相关的体性，于彼彼处显示。它是诸行生起时，以种子之体性而住，行
English
, from mind and so on up to the ultimate forbearance. Among these, those that become the cause of disputes and those that become the cause of samsara, namely feeling and perception, are extracted and established separately as aggregates. Other than that, mental events such as mind, and non-mental formations such as attainment, these themselves are the aggregate of formations. Among these, those that are concomitant with mind are: thought, contact, attention, desire, interest, faith, diligence, mindfulness, concentration, wisdom, discrimination, investigation, non-carefulness, carefulness, sorrow, joy, great joy, extreme pliancy, extreme non-pliancy, harm, non-harm, sense of shame, conscientiousness, equanimity, liberation, root of virtue, root of non-virtue, root of the unspecified, pervasive activity, bondage, latent tendencies, near afflictions, pervasive entanglement, outflows, floods, yokes, grasping, knots, obscurations, awareness, and forbearance. The names of the mental concomitants have been stated. Furthermore, other formations that are similar in being non-physical and of the same type as mind are non-mental formations, such as: attainment, non-attainment, cessation of perception, cessation of feeling, non-perception, life faculty, commonality of kind, individuality, sentient being-ness, birth, aging, abiding, impermanence, collection of names, collection of sentences, collection of letters, absence of assembled causes, and assembled causes. These are non-mental formations. Among these, thought is the activity of mind that makes mind manifest, just as kings employ ministers to perform various tasks and cause them to engage in those tasks, so too, mind, through thought, manifests in various places with the nature related to action. It abides as the seed-like nature for the arising of all formations, acting
Chinese
因为从各种各样的行为中产生业，所以那是业的自性。而且，它有三种形态：善、不善和无记。如果再细分，则会变成六种心识的集合，从与眼识相应到与意识相应之间。那么，什么是触呢？就像雨水落入水中，水中产生水泡一样，诸根进入各自的对境，如眼睛等，如其所是地，产生见色等各自的识，或者像依靠父母而产生子女等一样，依靠根和境而产生识，那么，就像子女的处所或水泡的处所一样的识，以及境、根三者聚合而产生的，就是触。或者，作为触的因，根、境和识聚合时，所谓的聚合，是指三者作为因和果的自性而存在时，彼此相互依赖。而且，它有三种形态：感受快乐，感受痛苦，以及感受非乐非苦。又有六种形态：从眼识的聚集而触，到意识的聚集而触之间。作意是心进入对境，意思是专注于对境。心性是自然动摇的，像猴子一样，因此，如果不与其他法相关联，它本身不会停留在对境上。如果不介入其他对境的活动，而停留在对境上，那是不可能不与其他法相关联的。因此，凭借与什么相应，识会变得专注于所希望的对境，这被称为心进入，也就是说，对于近似于心的活动的自性的心所法，称为作意。因为作意，所以是作意，意思是使心停留在某个对境上。或者，当对境作意时，就是作意，也就是说，凭借什么的力量，识就是对境作意的自性。禅定是
English
Because karma arises from various actions, that is the nature of karma. Moreover, it has three forms: virtue, non-virtue, and neutral. If further divided, it becomes a collection of six consciousnesses, from being associated with eye consciousness to being associated with mind consciousness. So, what is contact? Just as when rain falls into water, bubbles arise in the water, similarly, when the senses enter their respective objects, such as the eyes, as they are, the respective consciousnesses of seeing forms, etc., arise closely, or just as children, etc., arise relying on parents, similarly, when consciousness arises relying on the senses and objects, then, like the place of children or the place of water bubbles, the consciousness, and the arising from the close gathering of the three, object, sense, is contact. Or, as the cause of contact, when the senses, objects, and consciousnesses gather closely, the so-called gathering means that when the three exist as the nature of cause and effect, they depend on each other. Moreover, it has three forms: experiencing pleasure, experiencing suffering, and experiencing neither pleasure nor suffering. It also has six forms: from the contact of the gathering of eye consciousness to the contact of the gathering of mind consciousness. Attention is the mind entering the object, meaning focusing on the object. The nature of the mind is naturally moving, like a monkey, therefore, if it is not associated with other dharmas, it itself will not stay on the object. If it does not intervene in the activities of other objects, but stays on the object, it is impossible not to be associated with other dharmas. Therefore, by relying on what, consciousness becomes focused on the desired object, this is called mind entering, that is, for the mental dharma that approximates the nature of the activity of the mind, it is called attention. Because of attention, it is attention, meaning causing the mind to stay on a certain object. Or, when the object is attended to, it is attention, that is, by the power of what, consciousness is the nature of attending to the object. Samadhi is