Tibetan
འི་གནས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་ཐར་པའི་གནས་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། གནས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་རྒྱུར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་གནས་ཞེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་གསུངས་པ། སེམས་ནི་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། །སངས་རྒྱས་གཞན་དུ་མི་བལྟའོ། །ཞེས་པ་དང༌། ཡང་གསུངས་པ། གསང་བའི་བདག་པོ་བྱང་ཆུབ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་རང་གི་སེམས་ལས་ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱུ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཡིན་དེ་ལ་བསམ་གཏན་གྱིས། །རྟོག་སེམས་འཁོར་ལོ་འཛིན་བྱེད་པ། །དེ་ནི་གྲོལ་བའི་གནས་སོ་ཞེས་ཁོང་ནས་དབྱུང་སྟེ། སེམས་ཀྱི་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་སྦྱར་རོ། །གང་གིས་གང་ཉིད་འཛིན་ཅེ་ན། །བསམ་གཏན་གྱིས། རྟོག་ སེམས་འཁོར་ལོ་འཛིན་བྱེད་པ། །ཞེས་སྨོས་ཏེ། བསམ་གཏན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་བཅས་བས་ཏེ་དེས་འཛིན་ཏོ། །རྟོག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་སམ། རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ནི་རྟོག་སེམས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པར་བྱེད་པས་འཁོར་ལོ་སྟེ། དེ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་འཛིན་པར་ནི་འོག་ནས་འཆད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འགྲོ་དང་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་རྣམས། །རིགས་པའི་མིང་དུ་དེ་བརྗོད་དོ། །ཞེས་སྨོས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་ཀྱེ་རྒྱལ་བའི་སྲས་དག་ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཙམ་སྟེ། དུས་གསུམ་ཡང་སེམས་ཙམ་མོ་ཞེས་གསུངས་པས། རང་གི་སེམས་ཤེས་པས་མ་ལུས་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། དོན་དམ་པར་ནི། དངོས་གཅིག་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད། །དངོས་ཀུན་དངོས་པོ་གཅིག་གི་ངོ་བོ་ཉིད། །གང་གིས་དངོས་གཅིག་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་མཐོང༌། །དེ་ཡིས་དངོས་ཀུན་དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་མཐོང༌། །ཞེས་གསུངས་པས་ན་འདི་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བ་ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །དངོས་པོ་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཉིད་དེ། ངོ་བོ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་སྦྱར་རོ། །རིག་པ་ནི་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་རིག་པར་བརྗོད་པར་རིགས་ཀྱི། གཞན་ལ་མ་ཡིན་པས་ན་མིང་དུ་དེ་ཁོ་ན་བརྗོད་དོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །ད་ནི་ནན་ཏན་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལ་དེ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་སྟོན་པ། དངོས་མེད་སྟོང་པ་མཁའ་འདྲ་བ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། དངོས་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཡང་དག་པ་དང༌། ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དག་མེད་པ་ནི་དོན་དམ་པ་སྟེ། འདིས་ནི་དོན་དམ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ལས་བཟློག་པའི་རང་བཞིན་དུ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྲུབ་བོ། །ད་ནི་རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་མེད་པར་རྟོག་པ་དགག་ཅིང་རང་བཞིན་གྱིས་འོད་གསལ་བའི་ངོ་བོ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཁའ་འདྲ་བ། ཡོད་པ་རྣམ་པར་སྤངས་པ་ནི་ཞེས་སྣོས་ཏེ། མཁའ་ནི་ནམ་མཁའོ། །དེ་ཉིད་ཅི་ཞིག །གང་སྟེང་ན་སྔོན་པོར་སྣང་བའམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཔེར་མི་རུང་ངོ༌། །འོ་ན་གང་ལས་བུ་ག་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཞེས་བྱ། སྣང་དང་མུན་པ་དག་ཡིན་ལོ། །ཞེས་སྨྲས་ པའམ་ཞེ་ན། འདི་ཡང་མི་འདོད་དེ། ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་ཉིད་ལ་ནམ་མཁར་བརྟགས་པས་དཔེར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའ་ཞེས་པ་འདི་གང་ཞེ་ན། འདི་རྗེས་སུ་དཔག་བཙམ་གྱིས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བ་གོ་འབྱེད་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །དེས་ན་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཤིན་ཏུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཤིན་ཏུ་མེད་ན་འདིས་གོ་འབྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡང་མེད་དེ། མེད་པ་ནི་ནུས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རི་བོང་གི་རྭ་དང་མཚུངས་སོ། །གལ་ཏེ་རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ཡང་གོ་འབྱེད་པ་ཉིད་དེ། རྭ་མེད་པའི་ཕྱོགས་མགོའི་རྭའི་གནས་སུ་ཐུར་མ་བཙུགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནུས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ནམ་མཁའ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། །རི་བོང་གི་རྭ་མེད་པ་ཉིད་ཡོད་པས་གོ་འབྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་ནམ་མཁའ་ཉིད་གོ་འབྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གསང་བའི་བདག་པོ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་སེམས་ཅན་ཡང་མ་ཡིན། སྲོག་ཀྱང་མ་ཡིན། ཤེད་ཅན་ཡང་མ་ཡིན། ཤེད་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན། བྱེད་པ་པོ་ཡང་མ་ཡིན། ཚོར་བ་པོ་ཡང་མ་ཡིན། གཟུང་བ་ཡང་མ་ཡིན། འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞིང༌། རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སེམས་ཅན་གྱི་ཁམས་མ་ལུས་པ་རྣམས་འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་དེ། འདི་ལ་ནི་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ཡང་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་གྱིས་མི་སོད་པས་ན་རབ་ཏུ་ཟབ་པས། མ་བརྟགས་པའི་དུས་ན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟགས་པའི་ཚེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གང་གིས་ཀྱང་རིག་པར་མི་ནུས་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཉིད་དེ། ཇི་སྐད་དུ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། མཚན་ཉིད་མེད་ཅིང་སྐྱེ་བ་མེད། །ཚིག་གི་ལམ་མིན་འདུས་མ་བྱས། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དང་ནམ་མཁའ་དང༌། བྱང་ཆུབ་རྣམས་ནི་གཉིས་མེད་ཉིད། །ཅེས་བཤད་ཅིང༌། ཡང་གཞན་ལས། གསང་བའི་བད
Chinese
的处所。如是等等宣说，显示心的自性唯独是解脱的处所。处所之语，应视为因，即产生果之处。如是也曾说过：心是生起智慧之因，不应于他处见佛。又曾说过：秘密主，菩提与一切智，应从自心中完全寻求，就像这样。如何是因呢？于何者以禅定，执持分别心轮者，彼乃解脱之所。如是内心发出，也应加上于心的真实如是之状态，执持之。以何执持何者自身呢？以禅定，执持分别心轮。如是说，禅定是与三摩地一起，以此执持。分别自性的心，或与分别一起的心是分别心，彼自身再三于境中进入和返回，故为轮，执持彼。如何执持，将在下文阐述。那是为了显示功德，行者与事物之体性等，于理智之名中说彼。如是说，于世俗中，唉！诸位胜者之子，此三界乃唯心，三时亦唯心。如是说，知晓自己的心，即是知晓一切。于胜义中，一物乃万物之体性，万物乃一物之体性，何者见一物为如是性，彼亦见万物为如是性。如是说，故此是合理的。行者是众生。事物是器世间本身。体性等之语，是加于二者的。理智是证悟，于彼可说为理智，于他处则非，故认为唯独于彼说为名。现在显示对于不精进者，证悟彼是困难的。无事物空性如虚空。如是等等宣说，事物世俗的真谛，真实与非真实等不存在，是胜义谛。此乃胜义谛是从世俗谛中逆转的自性。
English
the place of. Thus and so on are spoken, showing that the very nature of mind is the place of liberation. The word "place" should be regarded as the cause, that is, the place where the fruit arises. It has also been said in this way: The mind is the cause of the arising of wisdom; one should not look for the Buddha elsewhere. It has also been said: Secret Lord, Bodhi and Omniscience should be sought entirely from one's own mind, like that. How is it the cause? By meditating on whatever it is, holding the wheel of discursive thought, that is the place of liberation. Thus, from within, it should also be added that one holds onto the true state of mind as it is. By what does one hold onto what itself? By meditation, holding the wheel of discursive thought. Thus it is said, meditation is with samadhi, and it holds onto it. The mind of the nature of discrimination, or the mind together with discrimination, is the discriminating mind, and that itself repeatedly enters and returns to the object, so it is a wheel, and it holds onto it. How it holds onto it will be explained below. That is to show the qualities, the nature of beings and things, etc., are spoken of as that in the name of reason. Thus it is said, in the conventional sense, O sons of the Victorious Ones, these three realms are only mind, and the three times are also only mind. Thus it is said, knowing one's own mind is knowing everything. In the ultimate sense, one thing is the nature of all things, and all things are the nature of one thing. Whoever sees one thing as suchness, he also sees all things as suchness. Thus it is said, so this is reasonable. The goer is sentient beings. Things are the container world itself. The word "nature," etc., is applied to both. Intelligence is realization, and it is reasonable to call it intelligence, but not elsewhere, so it is thought that it is only called a name there. Now it is shown that it is difficult for those who are not diligent to realize it. Non-existent emptiness is like the sky. Thus and so on are spoken, things, the truth of the conventional, true and untrue, etc., do not exist, it is the ultimate truth. This is the nature of the ultimate truth reversed from the conventional truth.
Chinese
也显示出来。这样一来，它就成立为空性的自性了。现在，为了遮破像兔角等那样完全不存在的分别，并显示自性光明之体，所以才说“犹如虚空，遣除有”。这里所说的“虚空”就是天空。那是什么呢？难道是上面显现蓝色的东西吗？不是的，因为它只是颜色的差别，所以不能作为比喻。那么，从哪里说“孔隙是虚空界”呢？难道是显现和黑暗吗？也不是这样认为的，因为只是颜色的差别，所以不能以天空来比喻。那么，这里所说的“天空”是什么呢？这只是凭借推测而使人相信，是能使人理解的自性。因此，它既不是实有的事物，也不是完全不存在的事物。如果完全不存在，它也就没有使人理解的能力了，因为不存在的事物是与一切能力相离的，就像兔角一样。如果说兔角的不存在也能使人理解，例如，在没有角的头部的角的位置上可以插入木橛等，那么，这也是天空的作用。兔角的不存在本身并不是使人理解的原因。因此，天空本身才是使人理解的原因。秘密主，例如，虚空界既不是有情，也不是生命，也不是有势力的，也不是从势力中产生的，也不是作者，也不是感受者，也不是所取，也不是能取，并且远离一切分别和遍计，然而，它却能使一切有情界的众生进行来去等一切活动，对此是毫无疑问的。就像这样。这也不是不存在，因为人们不能现量见到，所以非常深奥。在没有观察的时候，无论是有还是无，在如实观察的时候，任何分别念都无法认识，所以是胜义谛。如圣者龙树所说：无相亦无生，非言语道，非有为法，菩提心与虚空，诸菩提二无别。如是宣说。又从其他经典中说，秘密主
English
also shows. In this way, it is established as the nature of emptiness. Now, in order to refute the imputation of utter non-existence, like a rabbit's horn, and to show the nature of self-luminous essence, it is said, "Like the sky, abandoning existence." Here, "sky" means the sky. What is it? Is it what appears blue above? No, because it is only a difference in color, so it cannot be used as an analogy. Then, from where does it say, "The aperture is called the realm of space"? Is it appearance and darkness? This is also not accepted, because it is only a difference in color, so it cannot be used as an analogy for the sky. Then, what is this "sky" that is spoken of here? This is only to be believed by inference, it is the nature of understanding. Therefore, it is neither an existing thing nor a completely non-existent thing. If it were completely non-existent, it would not have the ability to make one understand, because what does not exist is devoid of all abilities, like a rabbit's horn. If it is said that the non-existence of a rabbit's horn can also make one understand, for example, a peg can be inserted into the place of the horn on the head where there is no horn, then that is also the action of the sky itself. The non-existence of the rabbit's horn itself is not the cause of understanding. Therefore, the sky itself is the cause of understanding. Secret Lord, for example, the realm of space is neither a sentient being, nor life, nor powerful, nor born of power, nor an agent, nor a feeler, nor an object, nor a subject, and is free from all concepts and elaborations, yet it causes all beings in the realm of sentient beings to perform all activities such as going and coming, and there is no doubt about this. Just like that. This is also not non-existent, because people cannot see it directly, so it is very profound. When it is not examined, whether it is existent or non-existent, when it is truly examined, no concept can recognize it, so it is the ultimate truth. As the noble Nagarjuna said: Without characteristics and without birth, Not the path of words, unconditioned, Bodhicitta and space, The enlightened ones are non-dual. Thus it is said. And again from other scriptures, Secret Lord