Tibetan
མེད་པས། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡང་འགག་པར་འགྱུར་ཞིང༌། ཉེ་བར་ལེན་པ་འགགས་པས་སྲེད་པ་འགག །སྲིད་པ་འགགས་པས་སྐྱེ་བ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཐར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དེས་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པས་ཐར་བར་འགྱུར་རོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་ཟད་པས་ཐར། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་རྣམ་རྟོག་ལས། །དེ་དག་སྤྲོས་ལས་སྤྲོས་པ་ནི། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར། །འདི་ལ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་བདག་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པས་ཐར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཡུལ་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་ཡང་ལ་ལ་ནི་ཆགས་པར་འགྱུར། ལ་ལ་ནི་སྡང་བར་འགྱུར། ལ་ལ་ནི་ རྨོངས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བྱུང་ངོ༌། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དག་ནི་ལས་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གང་ཟག་མི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་འདི་ནི་བསོད་ནམས་ལས་བྱུང་བའི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དག་ཀྱང་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ། །ཞེས་རྒྱ་ཆེར་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་དག་ནི་སྤྲོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ཏེ་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྲོས་པ་ལས་བྱུང་ངོ༌། །འཇིག་རྟེན་པའི་རྙེད་པ་དང༌། མ་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ་འདི་བདེན་ནོ་སྙམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་བློ་ཅན་དག་དེ་དང་དེ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་ནི་སྤྲོས་པ་ལས་བྱུང་ངོ༌། །སྤྲོས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རྙེད་པ་དང་མ་རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་སྤྲོས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་འགགས་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་ནས་འགག་གོ །དེ་ལྟ་བས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམས་པ་ཁོ་ནས་ནི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པ་ཉིད་ནི་ཐར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང༌། མདོར་ན་ཆོས་ནི་མི་འཚེ་སྟེ། །མྱ་ངན་འདས་པ་སྟོང་པ་ཉིད། །འདི་ལ་དེ་གཉིས་འབའ་ཞིག་ཅེས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་སོ། །སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་བདག་དང་བདག་གི་མེད་ན་ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དང་དེར་བདག་བསྟན་པ་མཛད། བཤད་པ། བདག་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་སྨྲ་སྟེ། འོག་ནས་ཀྱང༌། དེ་ལྟར་ལེན་ལས་གཞན་མ་ཡིན། །དེ་ནི་ཉེར་ལེན་ཉིད་ཀྱང་མིན། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་མེད་མིན། །མེད་པ་ཉིད་དུ་འང་དེ་མ་ངེས། །ཞེས་འབྱུང་ངོ༌། །འོན་ཀྱང་སངས་ རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་མཁྱེན་པ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་ཞེན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། བདག་གོ་ཞེས་ཀྱང་བཏགས་གྱུར་ཅིང༌། །བདག་མེད་ཅེས་ཀྱང་བསྟན་པར་གྱུར། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་ནི། །བདག་མེད་འགའ་ཡང་མེད་པར་བསྟན། །དེ་ལ་གདུལ་བྱ་གང་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་འདི་མེད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དོ། །སེམས་ཅན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་སྙམ་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ། ལོག་པར་འཛིན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་སེམས་རྨོངས་པ། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ལ་མི་ལྟོས་པ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཚུལ་ལས་འདའ་བས་མི་འཛེམ་པ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བའི་གཡང་ས་ཆེན་པོ་ལ་མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་དེ་དག་གི་བདག་མེད་པར་ལྟ་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་བདག་གོ་ཞེས་ཀྱང་བཏགས་སོ། །གདུལ་བྱ་གང་དག་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་དང་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་དག་ཟ་བ་གང་ཡིན་པ་དང༌། གང་གིས་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་དག་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་འགའ་ཞིག་ཡོད་དོ། །གཞན་དུ་ན་བདག་མེད་ན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ལྟུང་བ། ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པའི་ཆུ་སྲིན་འཛིན་ཁྲིས་ཟིན་པ། ལྟ་བའི་ཆུ་བོས་སེམས་གཡེངས་པ། སྲིད་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་དེ་དག་གི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་དོ། །ཞེས་ཀྱང་བསྟན་ཏོ། །གདུལ་བ་བཟང་པོ་གང་དག་དགེ་བའི་ཚོགས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བར་ནུས་པ། དོན་དམ་པའི་གཏམ་གྱི་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ལ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་སྟོན་པ་རྣམ་པར་འདྲེན་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྒྱུ་མ་འདི་ནི་བྱིས་པ་འདྲིད་པ་སྟེ། འདི་ལ་བདག་དང་བདག་མེད་པ་འ
Chinese
因此，近取四种也会止息，近取止息故，爱止息。有止息故，生止息，那即名为解脱。如是如实见，彼即是证悟，彼证悟故，即得解脱。业与烦恼尽故解脱。业与烦恼由分别生。彼等戏论生，空性中灭除。此处业与烦恼，乃是生的因，因此业与烦恼尽故，名为解脱。彼等业与烦恼，也是由非真实的分别而生，并非自性存在。烦恼是由不如理作意而生，譬如对同一境，有人生贪，有人生嗔，有人生痴，因此烦恼皆由分别而生。具有烦恼心的身语意所造作的，即名为业，如世尊亦云：此人具不信等，亦造作由福所生的诸造作。如是广说。因此，业与烦恼等，是由非真实的分别之因所生。彼非真实的分别，是由戏论所生，即由世间戏论所生。对世间的得与未得等诸法，具有此是真实的显现执着之心者，对彼与彼作分别，因此分别是由戏论所生。戏论是由空性而止息，彼得与未得等世间戏论是由空性而止息。于事物自性证悟为空性而止息，证悟空性后而止息。因此，空性即是如实，唯修空性才能证悟如实，证悟如实即名为解脱，如圣天论师亦云：总而言之
English
Therefore, the four kinds of clinging will also cease, and when clinging ceases, craving ceases. When existence ceases, birth ceases, and that is called liberation. Thus, seeing things as they truly are is the realization of that very thing, and by realizing that very thing, one attains liberation. Liberation comes from the exhaustion of karma and afflictions. Karma and afflictions arise from conceptualization. Those elaborations arise from elaboration, and they cease in emptiness. Here, karma and afflictions are the cause of birth, therefore liberation is called the exhaustion of karma and afflictions. Those karma and afflictions also arise from unreal conceptualization, and they do not exist by their own nature. Afflictions arise from improper attention, for example, with respect to the same object, some become attached, some become angry, and some become deluded. Therefore, afflictions arise from conceptualization. Actions performed by body, speech, and mind with an afflicted mind are called karma, as the Blessed One also said: This person, endowed with disbelief and so on, also performs actions arising from merit. Thus, it is extensively taught. Therefore, karma and afflictions arise from the cause of unreal conceptualization. Those unreal conceptualizations arise from elaboration, that is, they arise from worldly elaboration. Those with minds that cling to worldly phenomena such as gain and loss, thinking that they are real, conceptualize them, therefore conceptualizations arise from elaboration. Elaboration ceases through emptiness, and worldly elaborations such as gain and loss cease through emptiness. The nature of things ceases when realized as emptiness, and it ceases after realizing emptiness. Therefore, emptiness is reality, and only by meditating on emptiness can one realize reality, and realizing reality is called liberation, as the noble teacher Aryadeva also said: In short
Chinese
嗔恚是不饶益，寂灭即是空性。如来说，此中唯有此二者。如是说。 说道：如果这样没有我和我所，那么诸佛薄伽梵们是如何在彼处和此处示现我的呢？ 答：仅仅是无我。 也不应说，因为下文中也说： 这样不是从取蕴之外，也不是取蕴本身，我不是没有取蕴，也不是决定没有。 然而诸佛薄伽梵善于了解众生的想法和习气，为了遮止所化众生的现有执着，也安立说“我”，也开示说“无我”。 诸佛示现我与无我，其中任何一个都不存在。 对于那些应调伏的众生，他们认为没有此世，没有来世，没有化生众生。 这种观点产生后，由于对邪见的执着而心生迷惑，不顾来世，不畏惧超越世间规律，众生明显地倾向于地狱的巨大悬崖。 为了遮止他们对无我的看法，也安立说“我”。 对于那些应调伏的众生，他们认为谁是善与不善之业的作者，谁是享受那些业果，如意与不如意之果的享受者，以及谁能宣说束缚与解脱的“我”是存在的。 否则，如果没有我，那么这一切都将变得毫无意义。 这种观点产生后，他们会堕入轮回的巨大海洋，被我执和我所执的鳄鱼所吞噬，心被见解之水所迷惑，贪恋有世的安乐。 为了遮止他们对我的执着，也开示说“无我”。 对于那些善于调伏，善根圆满，能够超越有世之河，成为胜义谛之语器者，诸佛薄伽梵，宣说胜义谛之真实者，伟大的引导者们说，这个幻相是用来诱惑孩童的，于此没有我与无我。
English
Anger is unhelpful, and nirvana is emptiness. The Thus-gone ones say that only these two exist here. Thus it is said. It is said: If there is no self and no mine in this way, then how do the Buddhas, the Bhagavat, show the self in this and that place? Answer: It is only selflessness. It should not be said that, because it is also said in the following: Thus it is not other than taking, nor is it the taking itself, I am not without taking, nor is it certain that there is none. However, the Buddhas, the Bhagavat, are skilled in knowing the thoughts and habits of sentient beings, and in order to prevent the manifest attachment of the trainees, they also establish and say "I", and also teach "no self". The Buddhas show self and no self, and none of them exist. For those who are to be tamed, they think that there is no this world, no other world, and no spontaneously born beings. When such a view arises, the mind is confused by the attachment to wrong views, disregarding the next life, not fearing to transcend the laws of the world, and sentient beings are clearly inclined to the great cliff of hell. In order to prevent their view of no self, it is also established and said "I". For those who are to be tamed, they think that who is the doer of good and bad deeds, who is the enjoyer of those karmic results, the enjoyer of desirable and undesirable results, and who can declare that the "I" of bondage and liberation exists. Otherwise, if there is no self, then all of this will become meaningless. When such a view arises, they will fall into the great ocean of samsara, be swallowed by the crocodiles of self-grasping and mine-grasping, their minds will be confused by the water of views, and they will be attached to the happiness of existence. In order to prevent their attachment to self, it is also taught "no self". For those who are good at taming, whose roots of virtue are complete, who are able to cross the river of existence, and who become vessels of the ultimate truth, the Buddhas, the Bhagavat, the proclaimers of the ultimate truth, the great guides, say that this illusion is used to seduce children, and there is no self and no self in this.
Tibetan
གའ་ཡང་མེད་དོ། །ཞེས་སྟོན་ཏེ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང༌། མེད་དང་ཡོད་དང་གཉི་ག་ དང༌། །གཉི་ག་མིན་པའང་སྟོན་མཛད་དེ། །ནད་ཀྱི་དབང་གིས་ངེས་པར་ནི། །སྨན་ནི་འཕྲོད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་གཞན་ཏེ་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ། ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ཅན། རང་གི་རྟོག་གེའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་བདག་མེད་ན་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མི་འཐད་དོ། །ཞེས་སྐྲག་པ་ཁ་ཅིག་གིས་བདག་གོ་ཞེས་ཀྱང་བཏགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བློ་གྲོས་རྣམ་པར་རྨོངས་པ་མེད་པ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་ན་ཕུང་པོར་བྱེད་པ། ལས་དང་འགྲོ་བ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་གཞན་དག་གིས་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་བསྟན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་མཁྱེན་པ་བརྙེས་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐམས་ཅད་གཟིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། འགྲོ་བ་ལ་ཕན་གདགས་པར་བཞེད་པས་དེ་གཉི་ག་ཡང་མེད་དོ། །ཞེས་ངེས་པར་གསལ་ཏེ། དབུ་མའི་ལམ་བདག་དང་བདག་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་ལ། འདི་མེད་ན་འདི་མི་འབྱུང་ངོ༌། །ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སྤྲོས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་རིགས་པ་གང་ཡིན། འདིར་བཤད་པ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་སྟོང་པར་མཐོང་ན། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡོད་ན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྲོས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་གྱི། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་ན་གཞི་མེད་པའི་སྤྲོས་པ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། སྨྲས་པ། དེའི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ལྡོག་པར་འགྱུར། བཤད་པ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྡོག་པས་སོ། །སེམས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་རྣམས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་དེའི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ལོག་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་ཅི་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ། སྨྲས་པ། དེའི་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་ཇི་ལྟར་ལྡོག་པར་འགྱུར། བཤད་པ། མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པ། །ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་དང་མཚུངས། །གང་གི་ཕྱིར་དེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པའི་ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མཚུངས་པར་རབ་ཏུ་ཤེས
Chinese
什麼也沒有。這樣宣說。學術大師聖天也說：沒有和有和兩者，以及非兩者也示現，因疾病的緣故，藥物必定適宜，如是說。或者這是其他的，背離了僅僅看見那個。具有並非遍知的遍知之慢，追隨自己的分別念，如果沒有我，這一切都不合理。一些害怕的人也安立為我。同樣，沒有智慧完全愚昧的人們，在世間上作為蘊，業和行蘊隱蔽的其他人們也說沒有我。諸佛薄伽梵，獲得無障礙的解脫之智，一切知者，一切見者們，想要利益有情，因此那兩者也沒有。如是必定明示。中觀之道，既非有我，亦非無我，此有故此生，此無故此不生。如是宣說。此處說道：戲論將因空性而止息。如此所說，有什麼道理？此處解說：所說之物止息，因為見到諸法皆空，所說之物本身將止息，因此戲論將因空性而止息。如此，如果有所說之物，依賴於它，戲論將存在。如果沒有所說之物，沒有基礎的戲論如何存在？說道：那的所說之物如何止息？解說：由心的行境止息。心的對境是色等對境。因為他的心的行境，色等止息，因此所說之物將止息。如此，如果所說之物是色等，那樣的話，說什麼呢？說道： 他的心的行境，色等如何止息？解說：不生和不滅，法性與涅槃相同。因為他如實見到，不生和不滅的法性與涅槃相同，完全了知。
English
There is nothing at all. Thus it is taught. The master Āryadeva also said: Neither existence nor non-existence, nor both, Nor neither of the two, he shows. Because of the power of disease, surely, Medicine will be suitable, like that. Thus he spoke. Or this is another, turning its back on seeing only that. Possessing the arrogance of appearing omniscient without being all-knowing, following one's own conceptual thoughts, without a self, all these are unreasonable. Some who are afraid also designate it as a self. Similarly, those without completely deluded intelligence, who act as aggregates in the world, and others with obscured karma and aggregates, also teach that there is no self. The Buddhas, the Bhagavat, having attained the knowledge of unobstructed liberation, the all-knowing, all-seeing ones, wishing to benefit beings, therefore neither of those two exists. Thus it is definitely clarified. The Middle Way is neither self nor non-self; this exists, therefore this arises; this does not exist, therefore this does not arise. This is what is taught. Here it is said: Proliferation will cease through emptiness. What is the reason for what is said? Here it is explained: What is to be said ceases. Because one sees that all things are empty, what is to be said itself will cease. Therefore, proliferation will cease through emptiness. Thus, if there is something to be said, relying on it, proliferation will exist. If there is nothing to be said, how can proliferation without a basis exist? Said: How does that which is to be said cease? Explained: By the cessation of the object of the mind. The object of the mind is forms and so on, the objects. Because the object of his mind, forms and so on, has ceased, therefore what is to be said will cease. Thus, if what is to be said is forms and so on, then what is to be said? Said: How does the object of his mind, forms and so on, cease? Explained: Unborn and unceasing, the nature of reality is the same as nirvana. Because he sees exactly as it is, he fully understands that the nature of reality, unborn and unceasing, is the same as nirvana.