Tibetan
ཁམས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པ་ནི་དམིགས་སུ་མེད་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་བར་དུ་རྟོགས་ཤིང་མངོན་དུ་ཁྱབ་པར་འདོད་པས་མ་སྐྱེས་པ་དང༌། སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང༌། དངོས་པོ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཉིད་ལ་སློབ་པ་པོ་དང༌། སློབ་པ་དང༌། དེའི་གནས་རྣམས་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བསླབ་པར་བྱ་སྟེ། མངོན་པར་འདོད་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དེ་དག་ནི་འདི་ཉིད་ལ་བསླབས་པས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་སྒྲུབ་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལ་ཕན་ཡོན་བྱེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོན་ཏན་མ་མཆིས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ནུས་པ་ཅི་ཡང་མ་མཆིས་པ་ལགས་ན་ཕན་ཡོན་ཅི་ཞིག་མཆིས། ཡོན་ཏན་ནི་བསྔགས་པ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱའོ། །དེ་དང་བྲལ་བ་ནི་ཅི་ཡང་བྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནུས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་མེད་པར་སྤྱིར་བསྟན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་ནི་གང་དུ་ཡང་ནུས་པར་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ནས་སློང་བར་མི་བགྱིད་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་འཇིག་པར་མི་བགྱིད་པའོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་གང་ཡང་མི་ལེན་པ་སྟེ། ཐོབ་པར་མི་བྱེད། སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །མི་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་མི་སྤོང་བའོ། །གཡོ་བ་མ་མཆིས་པ་བྱེད་པ་མ་མཆིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པ་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། འདི་ལྟར་གཡོ་བ་དང་ལྡན་ཞིང་བྱེད་པ་པོ་ཡོད་ན་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་དང༌། དམན་པའི་ས་ལས་འདའ་བ་ དང། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་གནོན་པའི་རྣམ་པ་ཐོས་པ་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མཉམ་པར་མོས་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ངག་གོ །གཡོ་བ་མ་མཆིས་པ། བྱེད་པ་མ་མཆིས་པ་ལགས་ན། ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པའི་དོན་དང༌། གཞན་ལ་ཕན་པ་བྱེད་པར་ག་ལ་འགྱུར། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ཡིན་ན། ཡེ་ཤེས་དང་མཐོང་བ་དེ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་ཡང་འདི་ཕན་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་པ་མ་ལགས་ངོ་བོ་ཉིད་མཐོང་བ་མ་ལགས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་པ་མ་ལགས་པ་དང༌། ངོ་བོ་ཉིད་མཐོང་བ་མ་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉི་གའི་ངོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ལ་ཕན་པ་མེད་པར་བསྟན་ནས་བསྐྱེད་པ་ལ་ཡང་ཕན་པ་མེད་པར་སྟོན་པ་ནི་ཆོས་གང་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་བགྱིད་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྟོབས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་གང་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་བགྱིད་ཅིང༌། ཡོད་པར་མི་བགྱིད་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྐྱེད་པར་མི་བགྱིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འབྱུང་བར་མི་བགྱིད་པ་ལགས་ན། ཆོས་གང་ཡང་སྦྱིན་པར་མི་བགྱིད་པར་ག་ལ་འགྱུར། གང་གི་ཚེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་མི་བགྱིད་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེའི་ཚེ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་འཇིག་པར་མི་བྱེད་ན་ནི་དེ་མ་བཅོམ་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱང་སྦྱིན་པར་མི་བྱེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚིག་བཞིས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ལ་ཕན་པ་མེད་པར་བསྟན་ནས། དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པར་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་མོས་པའི་རྣམ་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པ་ལ་མོས་པ་ལ་སོགས་པ་དང༌། ཆོས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་སྟོན་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་དང༌། རྟོགས་པ་ལ་ཐུག་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་མ་མཆིས་པ་ལ་མི་བགྱིད་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་མ་མཆིས་པ་ནི་དབྱེར་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་བགྱིད་པ་སྤྱོད་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་མེད་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའོ། །དེའི་གཏན་ཚིགས་སུ་མ་བགྱིས་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། བྱེད་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རོ་གཅིག་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གསུངས་པའི་དོན་ལ་ཇི་ལྟར་ཕན་པ་བྱེད་པར་འགྱུར། གླེགས་བམ་ཁ་ཅིག་ལས། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པར་མི་བགྱིད་པ་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བགྱིད་པ་མ་ལགས་པ་དང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་སོ་སོར་བགྱིད་པ་མ་ལགས་པ་དང༌། བགྱི་བ་མ་མཆིས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་ནི་ཐ་དད་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེས་ན་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་འགོག་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བགྱིད་པ་མ་ལགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་
Chinese
一切界不可得，是无所缘。欲证悟一切法无生之境，并现前通达，故于此无生、无生、无实性之般若波罗蜜多，学人、所学及彼之处，应以不可得之方式修学。彼等发起欲求现证之心者，以此修学即可成就，非以他法。此为结语。为显示成办福德资粮等之利益，即是此般若波罗蜜多。世尊，般若波罗蜜多是无功德之功德为何？世尊，般若波罗蜜多是毫无能力，有何利益？功德是指称赞、悦意之果。与其分离，则无能为力。所谓无能力，此乃总示对一切无益，因般若波罗蜜多无生之自性，于何处亦不可能有能力。不作发起一切善根之事。不作令不顺品贪欲等完全摧毁之事。不取任何不退转之法，即不获得，不成就，此为结语。所谓不欲求，即是不舍声闻及独觉之地。所谓无动摇、无作为，此乃显示对一切无益，如此，若有动摇且有作者，则生起善根，超越下劣之地，听闻压制不退转地之相，以及对一切法无生平等信解等，方能有所利益。然般若波罗蜜多为何？是无言语，无动摇，无作为，如是，如何能成办如前所说之义，以及利益他人？一切法之自性，乃以圣者之智慧与见而现前菩提，然因无有智慧与见，故此于一切法现前菩提亦无利益。
English
All realms are unobservable, which is without an object of focus. Desiring to realize all dharmas up to the state of non-origination and to manifestly pervade, therefore, in this Prajnaparamita of unborn, non-arising, and insubstantial nature, the student, the learning, and their places should be studied in a way that is unobservable. Those who generate the mind of desiring manifest realization will be accomplished by studying this, not by other means. This is the concluding statement. To show that the benefit of accomplishing the accumulation of merit and so on is this Prajnaparamita. Blessed One, what is the virtue of the Prajnaparamita that is without virtues? Blessed One, since the Prajnaparamita has no power, what benefit is there? Virtue refers to the praiseworthy and pleasing result. Being separated from it, one is unable to do anything. The term "without power" generally indicates that it is of no benefit to all, because the Prajnaparamita, being of the nature of non-origination, cannot possibly have power anywhere. It does not cause the arising of all roots of virtue. It does not cause the complete destruction of unfavorable aspects such as desire. It does not take any irreversible dharma, that is, it does not obtain, it does not accomplish, this is the concluding statement. The term "undesiring" means not abandoning the grounds of the Hearers and Solitary Buddhas. The terms "immovable" and "inactive" show that it is of no benefit to all, for if there is movement and an agent, then generating roots of virtue, transcending inferior grounds, hearing the aspects of suppressing irreversible grounds, and having equal faith in the non-origination of all dharmas, then it would be beneficial. But what is Prajnaparamita? It is without speech, immovable, and inactive. How, then, can it accomplish the meaning as previously stated and benefit others? The nature of all dharmas is manifest enlightenment through the wisdom and vision of the noble ones, but because there is no wisdom and vision, this is also of no benefit to the manifest enlightenment of all dharmas.
Chinese
为了显示这一点，（经中）说“般若波罗蜜多不是认识自性，不是见到自性”，之所以说“不是认识自性，不是见到自性”，是因为两者都不是自性的缘故。这样，在显示了对智慧没有利益之后，为了显示对生起也没有利益，（经中）说“什么法也不给予”，意思是说，力量等任何法也不给予，也不存在。说“不生起一切法”，既然是不产生，怎么会不给予任何法呢？当出现“不消除一切法”的时候，如果不对凡夫等的法进行摧毁，那么要知道，不摧毁它们，也就不给予佛法。这样，用四句话显示了对现证菩提没有利益之后，对于作为其原因的，对一切法不生而平等性的信解之相，以及如来也没有现证圆满成佛进行显示的信解等，以及对显示法不生和没有疑惑，以及对达到证悟没有利益，因此（经中）说“对于一切法没有差别不作”，一切法没有差别就是没有分别，对于那没有作、没有行持的，就那样称呼它。那不是使一切法没有差别。作为那的理由，（经中）说“没有作”，如果远离了作，那么对于所说的一切法是同一味道的体性之义，怎么会有利益呢？有些经卷中说“不使一切法各异，不是使一切法成为一体，不是使一切法各别，没有作”，那的意义是这样的：使成为各异性就是使成为各异。那不存在的，就那样称呼它，因此意义是这样的：所谓没有使成为各异性，就是遮止使成为各异性。所谓不是使一切法成为一体，这
English
To show this, it is said (in the sutra), "Prajnaparamita is not knowing self-nature, not seeing self-nature." The reason for saying "not knowing self-nature, not seeing self-nature" is that neither of them is self-nature. Thus, after showing that there is no benefit to wisdom, in order to show that there is also no benefit to arising, it is said (in the sutra), "No dharma is given." This means that no dharma such as power is given, nor does it exist. Saying "not arising all dharmas," since it is not produced, how can it not give any dharma? When "not eliminating all dharmas" appears, if the dharmas of ordinary beings, etc., are not destroyed, then know that without destroying them, the Buddhadharma is not given either. Thus, after showing with four sentences that there is no benefit to manifest enlightenment, for the aspect of faith in the unborn and equal nature of all dharmas, which is the cause of it, and the display that the Tathagata has not manifested complete enlightenment, such as faith, and for showing the unborn nature of dharma and no doubt, and for no benefit to reaching realization, therefore, it is said (in the sutra), "For all dharmas without difference, do not act." All dharmas without difference are without distinction. That which has no action, no conduct, is called that. That is not making all dharmas without difference. As the reason for that, it is said (in the sutra), "No action." If it is separated from action, then how can there be benefit to the meaning of the nature of all dharmas being of one taste? Some sutra volumes say, "Not making all dharmas different, not making all dharmas one, not making all dharmas separate, no action." The meaning of that is this: making it different is making it different. That which does not exist is called that, therefore the meaning is this: so-called not making it different is preventing making it different. So-called not making all dharmas one, this