Tibetan
བཅོམ་ལྡན་འདས་ནམ་མཁའ་ནི་སུས་ཀྱང་མ་བཞག་གོ །འདི་ལྟ་སྟེ་ནམ་མཁའ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་གང་གིས་ཀྱང་བཞག་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། །ལྷའི་བུ་དག་དེ་བཞིན་དུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ཡང་རུང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཆོས་ཀྱི་གནས་པའོ། །གནས་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ལ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་སུ་ཞིག་ནམ་གྱི་ཚེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་འདི་དག་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཉིད་རྟོགས་པའམ་དེ་བཞིན་ཉིད་རྟོགས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་ངེས་པའི་ཚིག་གི་ཕྱིར་རོ། །མཚན་ཉིད་ཟབ་མོ་འདི་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཟབ་པའོ། །ཇི་སྐད་གསུངས་པ། རྟོགས་པ་པོ་མེད་རྟོགས་བྱ་ནི། །དོན་དམ་པ་འདིར་ཡོད་མ་ཡིན། །ཀྱེ་མ་ཤིན་དུ་རྟོགས་དཀའ་བ། །ཆོས་ཉིད་ཁྱེད་ཀྱིས་རྟོགས་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱིའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་ཐ་དད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་གསུངས་པ་ནི། ཆགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་མཐོང་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འཇིག་རྟེན་ལ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཞེས་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་རབ་འབྱོར་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ད་ནི་བྱས་པ་ཤེས་པ་དང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་བྱེད་ཅིང་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། །མི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ
Chinese
世尊啊，虚空是谁也没有安置的啊！比如虚空是无为法，因此任何人都无法安置，同样，诸法自性也是如此，这是它的含义。诸位天子，同样，如来们出现也好等等，是法的住立。所说的住立之相，是因为诸法自性在一切时中都安住，如有人问什么时候有如来，所说的是如何安住等等。所谓“如来”是指如实证悟或如是证悟，因此“如来”是决定的词语。这些甚深之法性等等，诸法自性是现证圆满成佛，它们是无自性的，因此是甚深的。如所说：无有证悟者，亦无所证悟，此胜义谛中，实无有也。呜呼！极难证悟者，法性汝已证悟。就是这样。比如，般若波罗蜜多是如来们无染著的智慧。是于一切处无碍的智慧和无染著的智慧。而且，在胜义谛中，一切法皆不可得，因此一切法皆不可得。在世俗谛中，如镜子等智慧的自性，般若波罗蜜多以总相的自性，想要表达特别的差别，所以说为了无染著的智慧。因此，这是般若波罗蜜多的行境。如是，以无一切法之自性和如实见自性，般若波罗蜜多示现于世间，这样就简要地显示了。简要地归纳就是“善现，如此”等等。现在，以了知所作和感受所作的自在，也正确地示现世间，示现就是“善现，如何”等等。所谓“此法”是总的指示，所谓“般若波罗蜜多”是详细的解释。所谓“不住”
English
Venerable One, no one has established the sky! For example, the sky is unconditioned, therefore no one can establish it. Likewise, all characteristics are the same, which is the meaning. Sons of gods, likewise, whether the Tathagatas appear or not, it is the abiding of the Dharma. The characteristic of abiding is that the characteristics abide at all times, so if someone asks when the Tathagata will appear, it is said how these abide and so on. The term "Tathagata" means realizing suchness or realizing thusness, therefore "Tathagata" is a definitive term. These profound characteristics and so on, the characteristics are the complete enlightenment, and they are without essence, therefore they are profound. As it is said: There is no one who realizes, nor is there anything to be realized, in this ultimate truth, there is truly nothing. Alas! Extremely difficult to realize, you have realized the Dharma nature. That's it. For example, Prajnaparamita is the wisdom without attachment of the Tathagatas. It is the wisdom that is unobstructed in all things and the wisdom without attachment. Moreover, in the ultimate truth, all dharmas are unattainable, therefore all dharmas are unattainable. In the relative truth, such as the nature of wisdom like a mirror, Prajnaparamita, with the nature of the general aspect, wants to express special differences, so it is said for the sake of wisdom without attachment. Therefore, this is the realm of practice of Prajnaparamita. Thus, by seeing the absence of characteristics of all dharmas and the correct characteristics, Prajnaparamita is shown to the world, and this is briefly shown. The brief summary is "Subhuti, thus" and so on. Now, by the power of knowing what has been done and feeling what has been done, the world is also correctly shown, and the showing is "Subhuti, how" and so on. The so-called "this Dharma" is a general indication, and the so-called "Prajnaparamita" is a detailed explanation. The so-called "non-abiding"
Tibetan
་ནི་རྫས་དང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ནི་རྟེན་ནོ། །དེ་མེད་པས་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལ་བཀུར་སྟིར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་བཀུར་སྟིར་མཛད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེས་ན། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཆོས་ཉིད་དེ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལ་བཀུར་སྟིར་མཛད་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལས་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པ་མཛད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི། བྱས་པ་ཤེས་ཤིང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་བདག་གིས་བྱས་འདི་ནི་བདག་གིས་རྟོགས་ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འོང་བ་དང་སྒྲུབ་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དེ་རྣམས་ཉིད་ལ་བྱས་པ་ཉིད་བསྔགས་པར་མཛད། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་གྱི་སྒྲ་ནི་ངེས་པ་ལའོ། །འདི་ནི་བྱས་པ་ཤེས་པ་ཉིད་དང༌། བྱས་པ་ཚོར་བ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱེད་པ་ནི། རབ་འབྱོར་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ཐེག་པ་གང་དང་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་སོ། །སྒྲུབ་པ་གང་དང་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སོ། །རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མི་བརྗེད་པ་ལས་སོ། །རྗེས་སུ་སྐྱོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བྱས་པ་མ་བྱས་པ་ཞེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གིས་ཀྱང་མ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་བྱས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའོ། །འགྱུར་བ་མེད་པ་མེད་པ་ནི་འགྱུར་བ་དང་བྲལ་བའོ། །འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་མི་འགྱུར་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་རོ། །མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདོན་པ་ལ་ཡང་དོན་འདི་ཉིད་དོ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱས་པ་ཤེས་ཤིང་བྱས་པ་ཚོར་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཡང་མ་བྱས་པའོ་ཞེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བྱས་པ་ཤེས་པ་ཉིད་མ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པས་མ་བྱས་པ་ཉིད་འདིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་འཇུག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་བྱས་པ་ཞེས་གང་ཞིག་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པ་དེ་ཡང་འདི་དག་གིས་བྱས་པ་དང་འདི་དག་གིས་རྟོགས་པ་ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དོན་སྒྲུབ་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཤེས་པ་དང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། །ཆེན་མོ་རྣམས་ལ་རབ་འབྱོར་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱས་པ་ཤེས་ཤིང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཞེས་འདོན་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་འདིས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱས་པ་ཤེས་པ་དང་བྱས་པ་ཚོར་བའི་དབང་གིས་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གི་ཚེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་པོ་དང་མཐོང་བ་པོ་མེད་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤེས་པ་མེད་པས་ན་ཤེས་པ་པོ་མེད་པའོ། །དེའི་ ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་མི་འཐད་པའོ། །མཐོང་བ་མེད་པས་ན་མཐོང་བ་པོ་མེད་པའོ། །དེ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་ཞེས་མི་འཐད་པ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདི་སྟོན་པར་བྱེད་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་དང་རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་པོ་མེད་པ་དང་མཐོང་བ་པོ་མེད་པ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དོན་འདི་ལ་འཇིག་རྟེན་དུ་ཤེས་པ་པོ་སུ་ཞིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་འདི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་དེ་བས་ན་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་མཛད་པ་དང་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཞེས་སྟོད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བསྟོད་པའི་ངག་འདི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་དེ་ལྟར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པ་པོ་མེད་པ་དང་མཐོང་བ་པོ་མེད་པ་ཡང་དག་པར་སྟོན་པས་སོ། །ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་གཟུགས་མ་མཐོང་བ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །གང་གི་ཚེ་གཟུགས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གཟིགས་པ་དེའི་ཚེ་སྟོན་པར་མཛད་པའོ། །གལ་ཏེ་གཟུགས་མཐོང་བར་གྱུར་ན་རབ་རིབ་ཅན་ལྟར་བདེན་པའི་དོན་མཐོང་བས་དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་
Chinese
是物质和法的处所，是所依处。因为没有它，就像虚空一样，对法作恭敬，这是对般若波罗蜜多说的。同样，对此作恭敬等等的原因是什么呢？因此所说的是，这个般若波罗蜜多是等等。如果，诸法的实性是法性，即使是那样，为什么对此作恭敬，那是为什么呢？所说的是，从此，所说的是从此，就是善加分别，是完全成就。即使是那样，为什么作恭敬等等呢？所说的是，是知作和觉作等等，这是因为自己了知这是我所作，这是我所证，自己来了和证悟的缘故。又，以什么是等等，对那些作本身作了赞叹。如来是等等。
English
It is the place of substance and Dharma, it is the support. Because without it, like the sky, making offerings to the Dharma, this is said to the Prajnaparamita. Similarly, what is the reason for making offerings to this, etc.? Therefore, what is said is, this Prajnaparamita is, etc. If, the reality of all Dharmas is Dharmata, even so, why make offerings to this, why is that? What is said is, from this, what is said is from this, that is, well distinguished, is completely accomplished. Even so, why make offerings, etc.? What is said is, is knowing what is done and feeling what is done, etc., this is because one knows that this is what I have done, this is what I have realized, because one has come and realized oneself. Also, by what is, etc., praise is made to those very actions. The Tathagata is, etc.
Chinese
因为是空性的自性，所以说“未作”，凡是智慧进入之处，也是由这些所作，由这些所证悟，为了自己成就意义而证悟，是“所作已知”和“所作已觉”之意。对于大者们，饶益，这是如来“所作已知”和“所作已觉”之宣说。归纳起来就是“由此也”等等。此“由此”是指凭借“所作已知”和“所作已觉”的力量，也能如实地显示这个世界。世尊，当一切法没有知者和见者的时候，那个时候是指什么呢？因为没有知，所以没有知者。因此，说般若波罗蜜多是能生者是不合理的。因为没有见，所以没有见者。因此，说如实地显示这个世界是不合理的，这样来显示。或者，因为意识和眼等识不执著，所以说如实地显示是不合理的。如是如是等等，以此来显示，因为一切法是空性的，并且没有所依，所以没有知者和没有见者是真实的。然而，对于这个意义，世间上没有谁是知者。如来依靠这个般若波罗蜜多，现证圆满成佛，因此，它是如来们的能生者，并且如实地显示这个世界，这样来赞颂，这是赞颂之语的意义。归纳起来就是“如是则”等等。如是则，是指如实地显示一切法没有知者和没有见者。又，因为一切法对于见到者来说是未见的，所以显示如实地显示世界，这是通过“色未见”等等来说明的。当色是如来所见之时，那时才是显示的时候。如果色被见到，就像患有眼翳的人一样，因为见不到真实的意义，所以它不会成为显示者。如是
English
Because it is the nature of emptiness, it is said to be "unmade." Wherever wisdom enters, it is also made by these and realized by these. In order to realize the accomplishment of meaning by oneself, it is the meaning of "what has been done is known" and "what has been done is felt." For the great ones, Raabjor, this is the Tathagata's declaration of "what has been done is known" and "what has been done is felt." To summarize, it is "by this also" and so on. This "by this" refers to the power of "what has been done is known" and "what has been done is felt," which can also truly reveal this world. World-Honored One, when all dharmas have no knower and no seer, what does that time refer to? Because there is no knowing, there is no knower. Therefore, it is unreasonable to say that Prajnaparamita is the producer. Because there is no seeing, there is no seer. Therefore, it is unreasonable to say that it truly reveals this world, and this is how it is revealed. Or, because consciousness and eye consciousness, etc., do not cling, it is unreasonable to say that it truly reveals. Thus, thus, and so on, this is used to reveal that because all dharmas are empty and have no basis, it is true that there is no knower and no seer. However, for this meaning, there is no one in the world who is a knower. The Tathagata relies on this Prajnaparamita to realize complete enlightenment, therefore, it is the producer of the Tathagatas and truly reveals this world, and this is how it is praised, which is the meaning of the words of praise. To summarize, it is "thus then" and so on. Thus then, refers to truly revealing that all dharmas have no knower and no seer. Also, because all dharmas are unseen to those who see, it reveals that it truly reveals the world, which is explained by "form is unseen" and so on. When form is seen by the Tathagata, that is when it is revealed. If form is seen, like a person with cataracts, because the true meaning cannot be seen, it will not become a revealer. Thus