Tibetan
པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཟབ་པའོ། །ཇི་སྐད་གསུངས་པ། རྟོགས་པ་པོ་མེད་རྟོགས་བྱ་ནི། །དོན་དམ་པ་འདིར་ཡོད་མ་ཡིན། །ཀྱེ་མ་ཤིན་དུ་རྟོགས་དཀའ་བ། །ཆོས་ཉིད་ཁྱེད་ཀྱིས་རྟོགས་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་ཆགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །དེ་ཡང་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་དམིགས་པའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱིའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལ་ཁྱད་པར་དུ་ཐ་དད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་གསུངས་པ་ནི། ཆགས་པ་མ་མཆིས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སླད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་དང་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པར་མཐོང་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འཇིག་རྟེན་ལ་སྟོན་པར་མཛད་པ་ཞེས་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་རབ་འབྱོར་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ད་ནི་བྱས་པ་ཤེས་པ་དང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་བྱེད་ཅིང་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། རབ་འབྱོར་ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱས་པར་བཤད་པའོ། །མི་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྫས་དང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ནི་རྟེན་ནོ། །དེ་མེད་པས་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཆོས་ལ་བཀུར་སྟིར་མཛད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལ་བཀུར་སྟིར་མཛད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེས་ན། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཡང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཆོས་ཉིད་དེ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལ་བཀུར་སྟིར་མཛད་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལས་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འདི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཀུར་སྟི་ལ་སོགས་པ་མཛད་ཅེས་གསུངས་པ་ནི། བྱས་པ་ཤེས་ཤིང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་བདག་གིས་བྱས་འདི་ནི་བདག་གིས་རྟོགས་ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འོང་བ་དང་སྒྲུབ་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གང་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དེ་རྣམས་ཉིད་ལ་བྱས་པ་ཉིད་བསྔགས་པར་མཛད། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་གྱི་སྒྲ་ནི་ངེས་པ་ལའོ། །འདི་ནི་བྱས་པ་ཤེས་པ་ཉིད་དང༌། བྱས་པ་ཚོར་བ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱེད་པ་ནི། རབ་འབྱོར་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ཐེག་པ་གང་དང་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོས་སོ། །སྒྲུབ་པ་གང་དང་གང་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སོ། །རྗེས་སུ་འཛིན་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མི་བརྗེད་པ་ལས་སོ། །རྗེས་སུ་སྐྱོང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བྱས་པ་མ་བྱས་པ་ཞེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གིས་ཀྱང་མ་བྱས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་བྱས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའོ། །འགྱུར་བ་མེད་པ་མེད་པ་ནི་འགྱུར་བ་དང་བྲལ་བའོ། །འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་མི་འགྱུར་བའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་རོ། །མངོན་པར་འདུས་མ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འདོན་པ་ལ་ཡང་དོན་འདི་ཉིད་དོ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱས་པ་ཤེས་ཤིང་བྱས་པ་ཚོར་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཡང་མ་བྱས་པའོ་ཞེས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བྱས་པ་ཤེས་པ་ཉིད་མ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པས་མ་བྱས་པ་ཉིད་འདིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡེ་ཤེས་འཇུག་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་བྱས་པ་ཞེས་གང་ཞིག་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པ་དེ་ཡང་འདི་དག་གིས་བྱས་པ་དང་འདི་དག་གིས་རྟོགས་པ་ཞེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་དོན་སྒྲུབ་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཤེས་པ་དང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ། །ཆེན་མོ་རྣམས་ལ་རབ་འབྱོར་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱས་པ་ཤེས་ཤིང་བྱས་པ་ཚོར་བ་ཞེས་འདོན་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་སྡུད་པར་བྱེད་པ་ནི་འདིས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱས་པ་ཤེས་པ་དང་བྱས་པ་ཚོར་བའི་དབང་གིས་ཡང་འཇིག་རྟེན་འདི་ཡང་དག་པར་སྟོན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གི་ཚེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་པོ་དང་མཐོང་བ་པོ་མེད་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤེས་པ་མེད་པས་ན་ཤེས་པ་པོ་མེད་པའོ། །དེའི་ ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས
Chinese
即，它们是无自性的，因此是甚深的。如是所说：证悟者无，所证悟亦无，胜义谛中此二皆非有。呜呼！极难证悟啊！法性您已证悟。如是说。例如，般若波罗蜜多是如来等无染污之智慧。于一切处无碍之智慧与无染污之智慧。其亦于胜义中，一切法皆不可得之自性，是故一切法皆不可得。于世俗中，如镜等智慧之自性，般若波罗蜜多以总相之自性，于差别中欲说为不同，故说为：为无染污之智慧之故。是故，是般若波罗蜜多之行境。如是，以见一切法之无相与相之真实，般若波罗蜜多示现于世间，如是略示之后，略摄者，如善现如是等。现在，以知所作与觉所作之自在，如实示现于世间，如是示现者，如善现如何如是等。此法者，是略说，般若波罗蜜多者，是广说。不住者，是事物与法之住处是所依。彼无故如虚空般，于法作恭敬者，是于般若波罗蜜多。如是，于此作恭敬等之因是什么？故说：此般若波罗蜜多是，如是等。若复，诸法之实性即是法性，如是，然则为何于此作恭敬，彼为何如是说者，是从此说，是从此之意。极善分别者，是圆满成就。如是，然则为何作恭敬等，如是说者，是知所作且觉所作是，如是等。此是我所作，此是我所证，如是自己所生起与
English
That is, they are without inherent existence, therefore they are profound. As it is said: There is no one who realizes, nor is there anything to be realized, In the ultimate truth, neither of these two exists. Alas! It is extremely difficult to realize! You have realized the nature of reality. Thus it is said. For example, the Prajñāpāramitā is the wisdom without attachment of the Tathāgatas. The wisdom that is unobstructed in all places and the wisdom without attachment. Moreover, in the ultimate sense, the nature of all dharmas is imperceptible, therefore all dharmas are imperceptible. In the conventional sense, the nature of wisdom like a mirror, the Prajñāpāramitā, with the nature of a general characteristic, wants to say that it is different in particular, so it is said: For the sake of wisdom without attachment. Therefore, it is the object of practice of the Prajñāpāramitā. Thus, by seeing the absence of characteristics and the truth of characteristics of all dharmas, the Prajñāpāramitā shows it to the world, and after briefly showing it, the brief summary is like Subhuti and so on. Now, with the power of knowing what has been done and feeling what has been done, it accurately shows it to the world, and the one who shows it is like Subhuti, how is it like that and so on. This dharma is a brief explanation, and the Prajñāpāramitā is an extensive explanation. Non-abiding means that the abode of things and dharmas is the basis. Because it is absent, like the sky, making offerings to the dharma is to the Prajñāpāramitā. Likewise, what is the cause of making offerings to this and so on? Therefore, it is said: This Prajñāpāramitā is, and so on. If again, the reality of all dharmas is the nature of reality, then why make offerings to this, why is it said like that, it is said from this, it means from this. The one who distinguishes well is the one who has perfectly accomplished. Thus, why do you make offerings and so on, it is said that it is knowing what has been done and feeling what has been done, and so on. This is what I have done, this is what I have realized, thus what arises from oneself and
Chinese
是为了证悟修行。又，以“又，哪一个”等句，赞叹了对那些所作的本身。所谓“如来”是说： “因为什么”的“因为”一词，是用于确定的。这显示了知所作和觉所作本身，是通过“善现，以什么”等句。所谓“以哪个和哪个乘”是指以大乘。所谓“以哪个和哪个修行”是指以见道。所谓“随持”是指自己不忘失它。所谓“随护”是为了向众生如其所应地宣说。所谓“未作未作而现证菩提”是指以未作的自性现证菩提，即对任何未作的诸法。所谓“无变无”是指远离变异。所谓“无变而现证菩提”是指以不变的自性了知。在“现证未作”的念诵中，也是这个意思。所谓“应知如来的知所作且觉所作”是指，虽然如是如何未作而现证菩提，但如何知所作本身为未作本身，因此未作本身在此转变，如是所说，即是依靠般若波罗蜜多等，所谓“一切法入于智慧”是指，由于空性的自性，未作，即任何入于智慧者，也是通过这些所作和通过这些所证悟，为了自己证悟成办义利，是知所作和觉所作的密意。善现，对于大者们，这是念诵“如来的知所作且觉所作”。所谓“能摄略”是指通过“以此也”等句。所谓“以此”是指凭借知所作和觉所作的力量，也正确地显示这个世间。世尊，在何时一切法没有知者和见者，在那时，因为没有知，所以没有知者。因此，般若波罗蜜多是能生者。
English
It is for the sake of realizing practice. Moreover, with "Also, which one," etc., he praised the very act done to those. "The Thus-Gone One" means: The word "because" in "for what reason" is for certainty. This shows that knowing what has been done and feeling what has been done themselves are done through "Subhuti, by what," etc. "By which and which vehicle" means by the Great Vehicle. "By which and which practice" means by the path of seeing. "Following holding" means from not forgetting it oneself. "Following protecting" is for showing sentient beings as they should be. "Unmade, unmade, having manifestly awakened" means having manifestly awakened to enlightenment by the nature of unmade, that is, to all dharmas that have not been made by anyone. "Unchanging, without" means being separated from change. "Unchanging, having manifestly awakened" means knowing by the nature of unchanging. In the recitation of "manifestly gathered, unmade," this meaning is also the same. "One should know the Thus-Gone One's knowing what has been done and feeling what has been done" means that although one manifestly awakens to enlightenment as how unmade, how knowing what has been done itself is known as the unmade itself, therefore the unmade itself transforms here, as it is said, that is, relying on the Perfection of Wisdom, etc., "All dharmas enter into wisdom" means that due to the nature of emptiness, unmade, that is, anyone who enters into wisdom, also through these what has been done and through these what has been realized, in order to realize accomplishing benefit for oneself, is the intention of knowing what has been done and feeling what has been done. Subhuti, for the great ones, this is reciting "the Thus-Gone One's knowing what has been done and feeling what has been done." "What brings together closely" means through "by this also," etc. "By this" means that by the power of knowing what has been done and feeling what has been done, also correctly shows this world. Blessed One, at what time all dharmas do not have a knower and a seer, at that time, because there is no knowing, therefore there is no knower. Therefore, the Perfection of Wisdom is what generates.