Tibetan
དག་དང་སེམས་ཅན་ལ་སོགས་པས་ནི་ཤིན་ཏུ་མེད་ཅིང་བཏགས་པའི་ཆོས་རྣམས་བསྡུས་སོ། །ཁམས་གསུམ་གྱིས་ནི་འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་དཀར་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །སེམས་དང་སེམས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང༌། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང༌། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། །ཡིད་དང་ཡིད་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་དང༌། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བརྩོན་པའི་གདམས་པ་ལྔ་པ་སྟེ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་བརྩོན་པའི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་གཟུགས་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པར་འཚལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསླབ་པར་བགྱིའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལས་གང་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་དང༌། རང་སངས་རྒྱས་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་ཐེག་པ་གསུམ་པོ་དག་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞུང་གི་ཚིག་མང་པོས་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་ཡང་ཕན་ཡོན་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང༌། སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤངས་པ་དང༌། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་རྣམས་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང༌། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་རྣམས་ཐོབ་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཟུགས་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པར་ འཚལ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ། ཕུང་པོ་དང༌། ཁམས་དང༌། སྐྱེ་མཆེད་དང༌། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང༌། ཞེ་སྡང་དང༌། གཏི་མུག་སྤང་པར་འཚལ་བས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང༌། ཞེ་སྡང་དང༌། གཏི་མུག་དང༌། ལྟ་བ་དང་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་སྤང་པར་བྱ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕན་ཡོན་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དང༌། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཚིག་གིས་བསྟན་ཏོ། །མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕན་ཡོན་ནི་གཟུངས་ཀྱི་སྒོ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་
Chinese
清净者和有情等，总摄了极其虚无和假立的诸法。三界总摄了轮回的一切法。声闻等总摄了清净的白色一切法。所谓“心和心之法”，显示了进入的六种识，以及阿赖耶识，和与之相应者。所谓“意和意之法”，显示了烦恼意，和与之相应者。如是第五精进的教授圆满后，为了显示其后的第六精进的功德，世尊“欲使色究竟通达的菩萨摩诃萨应学般若波罗蜜多”等，从这般若波罗蜜多中，菩萨摩诃萨们对声闻、独觉、菩萨和佛应学的三乘，以众多经文广为显示。对此也有四种利益：应遍知的法得以遍知，应断除的得以断除，应圆满的通过修习得以圆满，应现前的通过获得得以现前。其中，世尊“欲使色究竟通达”等，显示了遍知的利益，因为文中说应遍知蕴、界、处和缘起支。所谓“欲断除贪欲、嗔恚、愚痴”，显示了遍断的功德，因为文中说应断除贪欲、嗔恚、愚痴，以及见和十不善业道。应圆满的利益，以圆满之词显示了从十善业道和波罗蜜多等，直到不共佛法的究竟之间的一切。应现前的利益，是陀罗尼门和三摩地等。
English
The pure ones and sentient beings, etc., summarize the extremely non-existent and imputed dharmas. The three realms summarize all the dharmas of samsara. The Shravakas, etc., summarize all the pure white dharmas. The so-called "mind and mental dharmas" indicate the six entering consciousnesses, as well as the alaya consciousness, and those that are associated with it. The so-called "manas and dharmas of manas" indicate the afflicted manas, and those that are associated with it. Thus, after the fifth instruction on diligence is completed, in order to show the sixth quality of diligence that follows it, the Blessed One, "The Bodhisattva Mahasattva who wishes to fully understand form should train in the Prajnaparamita," etc. From this Prajnaparamita, the Bodhisattva Mahasattvas extensively teach the three vehicles that Shravakas, Pratyekabuddhas, Bodhisattvas, and Buddhas should train in, with many sutra texts. There are also four benefits to this: the dharmas to be fully known are fully known, the things to be abandoned are abandoned, the things to be perfected are perfected through cultivation, and the things to be realized are realized through attainment. Among them, the Blessed One, "wishing to fully understand form," etc., shows the benefit of full knowledge, because it says that the aggregates, elements, sources, and limbs of dependent origination should be fully known. The so-called "wishing to abandon desire, hatred, and ignorance" shows the merit of complete abandonment, because it says that desire, hatred, ignorance, views, and the ten paths of unwholesome actions should be abandoned. The benefit of what should be perfected is shown by the words of perfection from the ten paths of virtuous actions and the paramitas, etc., up to the ultimate state of unmixed Buddha dharmas. The benefit of what should be manifested is the dharani gates and samadhis, etc.
Tibetan
ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནས་ཡང་ཐ་མར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕན་ཡོན་དང༌། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕན་ཡོན་བསྟན་ཏེ། དེ་གཉིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མཚན་ཉིད་སྔར་སྨོས་པ་དེ་དག་ཉིད་དེ། སྐྱོན་ཆེན་པོའི་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཐ་མར་བསྟན་ཏོ། །སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱི་བོར་གྱུར་པའམ། གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཉེས་པའམ། ལྷག་མཐོང་གི་མཚན་ཉིད་སྤྱི་བོར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡིན་པས་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྤོང་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མཐུན་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་སུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་གནས་ཏེ་ཀུན་ཏུ་ཤེས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་གནས་སྐབས་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ལྟ་བས་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་དོ། །འབྲིང་གི་གནས་སྐབས་ན་སེམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ཆུང་ངུའི་གནས་སྐབས་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་མཐུན་པ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང༌། སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང༌། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ །ཆོས་ལ་སྲེད་པ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ལྟ་བའི་ཆོས་ཉིད་དང༌། སྒྲུབ་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ། །སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་མེད་པའི་དོན་ཏེ། སྐྱོན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་གི་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གཞན་དག་གིས་སྟོང་པར་བྱས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དེ་སྟོང་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་མི་ཚོལ་ལོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་ཡང་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །སྟོང་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མི་ཚོལ་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ལྟར་སློབ་པའི་ཚེ་གཟུགས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རློམ་སེམས་སུ་ཡང་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་མིང་ཙམ་དུ་ཟད་པར་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། མིང་ཙམ་དུ་ཟད་པར་ཤེས་པ་དེས་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ལ་རློམ་སེམས་སུ་མི་བྱ
Chinese
由“获得”一词来表示。然后又最终显示了所有众生心愿圆满的利益，以及所有善根圆满的利益。这两者也是先前所说的圆满的特征。为了区分重大过失的情况，所以最终显示。所谓“重大过失”，是指成为首要的或者主要的过错，或者是观的特征成为首要状态的过失，所以称为重大过失。所谓“贪著顺应之法”，是指因为成为舍弃颠倒的因，所以称为“顺应”。因为与法分别作意，所以称为“贪著法”。所谓“现前耽著而住，并且普遍了知”，是指在成为大的状态时，以与分别作意相伴的见解而现前耽著。在中间的状态时，以心而安住。在小的状态时，以意识而普遍了知。三种法是与颠倒相顺应的，即意识颠倒、心颠倒、见颠倒。对于贪著法，也显示为两种，即如实如是地观察的法性，以及修证的法性。所谓“无过失”之语，是无的意思，对于不存在过失之事物，称为无过失。所谓“内空性中，不真实随见外空性”，内空性是指内空性以自性而空，并非以外空性等其他空性使之为空，因此，为了使内空性空，不寻求外空性，这是它的总结语。同样，对于外空性，也不寻求内空性使之为空，因为是自性空性，这是它的总结语。如此学习之时，应当了知色，并且不应对此生起我慢，这是因为一切法自性空，所以了知仅是名言，即使了知仅是名言，也不应对诸法生起我慢。
English
It is indicated by the word "attainment." Then, finally, it shows the benefit of fulfilling the wishes of all sentient beings and the benefit of fulfilling all roots of virtue. These two are also the characteristics of fulfillment mentioned earlier. It is shown at the end to distinguish the occasion of great faults. The so-called "great fault" refers to the fault of becoming primary or principal, or the fault of the characteristic of insight becoming the primary state, hence it is called a great fault. The so-called "craving for harmonious Dharma" is called "harmonious" because it becomes the cause of abandoning perversion. Because it is accompanied by conceptualization as Dharma, it is called "craving for Dharma." The so-called "being manifestly attached and abiding, and knowing completely" means that in the state of becoming great, one becomes manifestly attached by the view accompanied by conceptualization. In the intermediate state, one abides with the mind. In the small state, one knows completely with consciousness. The three kinds of Dharma are in accordance with perversion, namely, perceptual perversion, mental perversion, and view perversion. Craving for Dharma is also shown in two ways: the Dharma nature of observing things as they truly are, and the Dharma nature of practice. The word "faultless" means non-existence. That which does not have the nature of fault is called faultless. The statement "In the emptiness of the internal, the emptiness of the external is not truly seen" means that the emptiness of the internal is empty by its own nature, not made empty by other emptinesses such as the emptiness of the external. Therefore, in order to make the emptiness of the internal empty, one does not seek the emptiness of the external. This is its concluding remark. Similarly, for the emptiness of the external, one does not seek the emptiness of the internal to make it empty, because it is emptiness by its own nature. This is its concluding remark. When studying in this way, one should understand form, and one should not be arrogant about it. This is because all dharmas are empty of inherent existence, so one understands that they are merely names. Even if one understands that they are merely names, one should not be arrogant about dharmas.
Tibetan
་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པའི་བར་དུ་བསྟན་ནས། དེ་ནས་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཀྱང་རློམ་སེམས་སུ་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཡོན་ཏན་དང་བཅས་པ་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལྟར་སེམས་དེ་ནི་སེམས་མ་ཡིན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་སེམས་ལ་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཆོས་ཀྱི་སྐུར་གྱུར་པ་ནི། ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པས་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་འོད་གསལ་བའོ། །དེ་བས་ན་སེམས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་སེམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་ཉིད་སྟོན་ཏེ། སྔོན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་སྐབས་ན་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ལ་ སོགས་པ་སྐྱེ་བའི་དུས་ན་ཡང་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་དྲི་མ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མ་གོས་པའི་ཕྱིར་བདེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱིས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་པའི་ཚེ་ཡང་སེམས་དེ་གློ་བུར་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་དྲི་མ་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་མི་སྐྱེ་བས། སྤྲིན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པའི་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་འོད་གསལ་བའི་ཕྱིར་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་སྔོན་ལྡན་པར་གྱུར་ན་ནི་ཕྱིས་བྲལ་བར་ཡང་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། འདི་ལྟར་སྔོན་དྲི་མ་དང་བཅས་པའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང༌། རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པས་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱང་དེ་དག་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་སེམས་གང་ལ་སེམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་དེ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ལས་དགོངས་ཤེ་ན། འདི་ལྟར་སེམས་དེ་སེམས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་གྱིས་དེའི་གནས་སྐབས་ན་ཡང་སེམས་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲར་བརྗོད་པས་སེམས་དེ་སེམས་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡོད་པར་གྱུར་ཏོ་སྙམ་ནས་དྲིས་པའོ། །དེ་ནས་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་གྱིས་དེ་ལ་བདག་ནི་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དམ། སེམས་མ་ཡིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་ནི་མི་སྨྲའོ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གནས་པ་ཤིན་ཏུ་
Chinese
是结尾词。 这样，在佛法未混杂之前作了阐述。之后，又由菩萨以菩提心也不应生起傲慢之心，以此阐述了具有功德的菩提心。像这样，“此心非心”，其中“心”这个词指的是遍计所执的心。圆成实性无上正等觉的菩提心，成为法身，超越了一切遍计和分别的相状，因为没有心的相状，所以称为“非心”。因此说“心的自性是光明”，法身的心的自性是光明。因此，“非心”的意思就是说不是遍计所执的心。说“与贪欲相应也不是，分离也不是”，这显示了自性光明。以前在凡夫的阶段，生起贪嗔等烦恼的时候，也像虚空一样，不被一切垢染所染污，所以说“也不是真实的”。后来成佛的时候，心也脱离了突发的烦恼，因为安住于自性清净，所以那些垢染极难产生。就像不与云等相应的虚空一样，因为光明，所以说“也不是分离的”。如果以前是相应的，那么后来也会变成脱离的。像这样，以前在具有垢染的状态时，也因为自性完全清净，所以也不是与它们相应的。因此，后来也不是与它们分离的。具寿善现，您认为“在哪个心上有所谓的非心呢？”这是什么意思呢？像这样，对于“此心非心”，尊者善现认为，即使在那样的状态下，也用“心”这个词来称呼，所以心就成了非心的体性而存在，因此才这样提问。之后，尊者善现对于此，我既不说具有心的体性，也不说具有非心的体性，因为安住于不可言说的自性中，极其……
English
is the concluding word. Thus, it was explained before the Buddha's teachings were mixed. Then, the Bodhisattva also stated that one should not be arrogant with the mind of Bodhi, thereby explaining the mind of Bodhi with its merits. Like this, "This mind is not mind," where the word "mind" refers to the mind of complete imputation. The perfectly established, unsurpassed, perfectly complete Bodhi mind, which has become the Dharmakaya, transcends all characteristics of complete imputation and discrimination. Because it has no characteristic of mind, it is called "non-mind." Therefore, it is said that "the nature of mind is luminosity," and the nature of the mind of Dharmakaya is luminosity. Therefore, "non-mind" means that it is not the mind of complete imputation. To say "neither associated with desire nor separated" shows the very nature of luminosity. Previously, in the state of ordinary beings, even when afflictions such as attachment and hatred arise, it is like the sky, not stained by all impurities, so it is said, "It is not true either." Later, when becoming a Buddha, the mind is also free from sudden afflictions. Because it abides in its own nature of complete purity, those impurities are extremely difficult to arise. Just like the sky that is not associated with clouds, because of its luminosity, it is said, "It is not separated either." If it was associated before, then it would also become separated later. Like this, even in the state of having impurities before, it is not associated with them because of its completely pure nature. Therefore, it is not separated from them later either. Venerable Subhuti, what do you mean by asking, "On which mind is there so-called non-mind?" Like this, regarding "This mind is not mind," Venerable Subhuti thought that even in that state, it is called by the word "mind," so the mind exists as the nature of non-mind, and therefore he asked this question. Then, Venerable Subhuti, regarding this, I do not say that it has the nature of mind, nor do I say that it has the nature of non-mind, because it abides in an unspeakable nature, extremely...