Tibetan
ལྟར་རབ་ཏུ་རྟོགས་ཏེ། རི་བོང་གི་རྭ་ལ་སོགས་པ་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་མི་འགྲུབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྤྲུལ་པ་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་འགྱུར་བའམ། རྣམ་པར་བྱང་བར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡང་དམིགས་སུ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པས་འགྲོ་བ་དང་ཐར་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ཡང་མེད་དེ། མེད་པ་ཉིད་དུ་ཞག་པ་ཙམ་དུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བསྟན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཁོར་བ་ལས་ཐར་བར་བགྱི་བའི་འགྲོ་བ་ལྔའི་འཁོར་བ་ཡང་མ་མཆིས་ལགས་ན་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱེས་བུའི་མཐར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་བ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། རབ་འབྱོར་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདི་སྐད་བཀའ་སྩལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཅན་ནམ་འཁོར་བ་མི་མཐོང་ངོ༌། །རྨ་ལམ་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་དེ་དག་གིས་སྔོན་མཐོང་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་དེ་དག་མེད་པར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་དེའི་སྐྱེས་བུའི་མཐུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། དེ་ཉིད་རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་རང་རང་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་ནས། སྤྲུལ་པ་ལྟ་བུའི་བར་དུ་ཤེས་སུ་ཟིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་མིང་སྟེ་གཞོལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀུན་བརྟགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀུན་བརྟགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་མིང་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བློ་དེ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གཞོལ་བའམ། བློ་ལ་རང་བཞིན་དེ་གཞོལ་བའོ། །མཚན་མ་མེད་པ་ཡང་གཞན་ལ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་གཞན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིན་ལ། །ཉན་ཐོས་ཀྱིས་ཆོས་ལ་སོགས་པ་མཚན་མ་དང་བཅས་པར་རྣམ་པར་བཀོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་སྐྱོན་དུ་ཡང་འགྱུར་ན། འདི་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །དེས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་དཀྲུགས་པར་མི་འགྱུར་ལགས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་རྣམས་ལ། མཚན་ཉིད་དུ་རྟོགས་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ལ་སོ་སོར་ཐ་དད་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་མ་གཏོགས་ པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་རྣམ་པར་དཀྲུགས་པར་ཡང་འགྱུར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། དེ་ལྟར་རྟོག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་ཕྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་རྟོག་སྟེ། དེ་བས་ན་རྣམ་པར་དཀྲུགས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ། །ཅི་གཟུགས་ལ་བསླབ་པར་བགྱིའམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཙམ་དུ་ཟད་ནས། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མེད་པས། དེ་ལ་སློབ་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཞུས་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདི་སྐད་དུ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྩམ་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་གི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཛིན་དུ་གཞུག་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་མཚན་མ་མེད་པར་བཏགས་ཏེ། ཐབས་མཁས་པས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྔོན་ཇི་ལྟ་བར་ཕྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་ལ། བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདི་སྐད་ཅེས་བསྟན་ཏེ། འདི་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྔོན་གྱི་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དུས་ན་ནི་མ་དག་པ་ཡིན། བར་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དུས་ན་ནི་དག་པ་དང་མ་དག་པ་ཡིན། ཕྱིས་ཐ་མར་ནི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་དེ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དེས་དེ་ལ་བྱེ་བྲག་ཡོད་པར་ཤེས་པར་མི་བྱ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཚད་མར་བྱས་ནས་ཞེས་བྱ་བས་ནི་འདི་སྐད་དུ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མི་སྤྱོད་ཀྱི། ཡང་དག་པའི་མཐའི་དོན་དུ་སྤྱོད་དོ། །འདི་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་ བཏང་ནས། ཡང་དག་པའི་མཐའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་དེ། སེམས་ཅན་གྱི་མཐའ་ཉིད་ཡང་དག་པའི་མཐར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཉིད་སེམས་ཅན་གྱི་
Chinese
如是彻底领悟，就像兔角等不可能彻底领悟一样，这是它的总结语。如来之化身依赖于某些事物，无论是导致完全烦恼还是导致完全清净的事物，有什么可以作为目标吗？这表明，如来没有完全的烦恼，也没有完全的清净，因为轮回和解脱是相同的，所以也没有彻底的领悟，因为仅仅停留在不存在的状态中，所以什么也不是。 世尊啊，如果没有任何能使众生从轮回中解脱的五道轮回，那么如何成为菩萨的最终归宿呢？这是因为轮回本身并非真实存在，所以本质上是解脱的总结语。然后，世尊说：“善现，你怎么想？”等等，这样说道：菩萨不看见众生或轮回。虽然以前通过梦境等例子见过，但是，如果没有这些，众生就不会知道，因此，使他们知道是那人的力量，这样显示出来。善现，如果众生各自将一切法从梦境到化身都理解了，等等这样显示出来。一切法的自性是名称，因为是执著之处。一切遍计所执的法，在遍计所执的自性上称为名称，就像众生的心那样，同样地执著，或者心执著于那个自性。无相也是其他的，声闻的法也是其他的吗？等等，世尊这样说道：如果一切法都是无相的，而声闻的法等被分别安立为有相，那么这也会成为过失，就像这些一切都是无相的，因此没有过失这样显示出来。这样不会扰乱法界吗？这是指对于无自性的事物，如果理解为有自性，那么对于具有真如自性的事物，就会有各自不同的
English
Having thus thoroughly understood, just as rabbit horns and the like cannot be thoroughly understood, this is its concluding statement. Does the emanation of the Thus-gone One rely on some things, whether it is a thing that leads to complete affliction or to complete purification, is there anything that can be an object? This shows that the Thus-gone One has no complete affliction and no complete purification, because samsara and liberation are the same, so there is no thorough understanding either, because it only remains in a state of non-existence, so it is nothing. Bhagavan, if there is no cycle of the five paths that can liberate beings from samsara, how can it become the ultimate abode of the Bodhisattva? This is because samsara itself is not truly existent, so it is essentially the concluding statement of liberation. Then, the Bhagavan said, "Subhuti, what do you think?" and so on, saying this: Bodhisattvas do not see beings or samsara. Although they have seen it before through examples such as dreams, however, without these, beings would not know, therefore, making them know is the power of that person, thus it is shown. Subhuti, if beings each understand all dharmas from dreams to emanations, and so on, thus it is shown. The nature of all dharmas is name, because it is the place of attachment. All completely imputed dharmas are called names on the completely imputed nature, just like the minds of beings, similarly attached, or the mind is attached to that nature. Is non-characteristic also different, are the dharmas of the Hearers also different? And so on, the Bhagavan said this: If all dharmas are non-characteristic, and the dharmas of the Hearers and so on are separately established as having characteristics, then this would also become a fault, just as all of these are non-characteristic, therefore there is no fault, thus it is shown. Would this not disturb the Dharmadhatu? This refers to things that are without characteristics, if they are understood as having characteristics, then for things that have the nature of Suchness, there will be separate differences.
Chinese
是故说为能仁之所持故。善现，若于法界之外，有少许法者，亦当变为扰乱，如是等语。世尊如是开示：如是虽已思择，然由后时以智慧，于法界之自性中，善能了知一切法皆无差别，是故不转为扰乱。善现，色界即是法界者，谓色之如是性也。岂于色而修学耶者，谓一切法尽为法界之量，以色等诸法全无所有，若于彼修学，则与颠倒相同也，如是请问。于一切法之法界中，如实善知者，如是等语者，如是说：色等诸法亦唯于法界量中如实随见，于余处则不如是。以不能令有情于异类而执着之故，于色等假立无相，以善巧方便而开示法界自性。善现，若法界于初如是，于后亦不如是，于中亦已成不如是者，如是等语者，如是开示：于此，法界于初之童蒙异生时则是不净，于中之菩萨时则是净与不净，于后之最后时则是极清净，于彼唯是如是而已。不应知彼由此有差别，以自性于一切时中，是极清净之自性，即是清净性也，如是开示。善现，以真实边际为定量者，如是说：菩萨不为有情之义而行般若波罗蜜多，乃为真实边际之义而行也。如是舍弃非有故无有之有情，于真实边际之自性而善安立，即是有情之边际成为真实边际也，如是显示。世尊，若真实边际即是有情之
English
Therefore, it is said to be held by the capable one. Subhuti, if there were even a small amount of dharma outside the realm of dharma, it would also become a disturbance, and so on. The Blessed One taught as follows: Although it has been considered in this way, later, with wisdom, in the nature of the realm of dharma, one can thoroughly understand that all dharmas are without difference, therefore it does not turn into disturbance. Subhuti, the realm of form is the realm of dharma, which means the suchness of form. "Should one train in form?" means that all dharmas are exhausted in the measure of the realm of dharma, and since dharmas such as form are completely non-existent, if one trains in them, it would be the same as being upside down, and so on, as asked. "In the realm of dharma of all dharmas, one knows well as it is," and so on, it is said: Dharmas such as form are also truly seen in the measure of the realm of dharma, but not otherwise. Because one cannot make sentient beings cling to different kinds, one nominally establishes no characteristics in form and so on, and skillfully shows the nature of the realm of dharma. Subhuti, if the realm of dharma is like this in the beginning, but not like this in the end, and in the middle it has become not like this, and so on, it is taught as follows: Here, the realm of dharma is impure in the beginning, in the time of childish ordinary beings. In the middle, in the time of bodhisattvas, it is pure and impure. In the end, in the final time, it is extremely pure, and it is only like that. One should not know that there is a difference because of this, because the nature is extremely pure in all times, and it is the nature of purity, as taught. Subhuti, "having made the ultimate limit of reality the measure," it is said: Bodhisattvas do not practice the Perfection of Wisdom for the sake of sentient beings, but practice for the sake of the ultimate limit of reality. In this way, abandoning sentient beings who are non-existent because they are non-existent, one establishes well in the nature of the ultimate limit of reality, that is, the limit of sentient beings becomes the ultimate limit of reality, as shown. Blessed One, if the ultimate limit of reality is the