Tibetan
མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྔར་ཇི་སྐད་དུ་བསྟན་པ་ལྟ་བུའོ། །ཆོས་རྣམས་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དེ། ཆོས་གང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པས་སྐྱོན་གྱི་ཆོས་རྣམས་རྒྱུན་བཅད་པ་དེ་ལ་ཆོས་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡང་དག་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་མཐའ་སྟེ། མཐར་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ཤིན་ཏུ་ངེས་པ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ། འཇིག་རྟེན་པའི་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པས་ཤིན་ཏུ་ངེས་པ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་དོན་དམ་པ་ལ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་ཤེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་དབྱིངས་ཏེ། སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུའི་དབང་གིས་ཆོ་འཕྲུལ་ངོ་མཚར་རྣམས་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་མི་དམིགས་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་མི་དམིགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་དམིགས་སོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བ་དང༌། དམིགས་པར་བྱེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་བའི་གནས་སྐབས་ན། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པས་མི་དམིགས་སོ། །ཡང་ ན་དྲི་མ་དང་བཅས་པ་དང་དྲི་མ་མེད་པའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ལ་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་འོག་ཏུ་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་བརྡ་ཕྲད་སླ་བས་མ་བཀྲོལ་ལོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དྲུག་ཅུ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་ཟག་པ་རྣམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་དག་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཐབས་མཁས་པ་དང་བྲལ་བས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་སྤྱོད་པ་སྤྱད་པས། དེའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་སྐྱོན་མེད་པར་མ་ཞུགས་ཤིང་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་བསྒྲུབ་པར་མ་བྱས་པའོ། །དེ་དག་གིས་སྔོན་སྟོང་པ་ཉིད་དང་མཚན་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པའི་བསྒོམ་པ་དེས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྒོ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་ཡང་དག་པའི་མཐའ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ན
Chinese
就像之前所说的那样。诸法无垢性即是法的无垢性，通过彻底领悟何种法而断绝了垢染之法，那被称为法的无垢性。所谓真实之边，即是真实本身之义的边际，因为达到究竟，所以真实之边就是非常确定的真实本身，这是它的同义词。所谓不可思议之界，即是不可思议的自性，因为不是世间一切分别念所能追随的对境，所以非常确定的各自以自证智所证悟的胜义谛，被称为不可思议之界。或者，因为是奇妙稀有的不可思议之法的因，所以是不可思议之界，即佛陀和菩萨们以法身的力量，在世间显现神通奇迹。其中，所谓不见色，不见色之如是性，是因为色等诸法不存在，所以不见。如是性是指能见和所见成为平等性的状态时，因为没有能取和所取的实物，所以不见。或者，在有垢和无垢的状态本身，以色的如是性等词语来表达，所以才那样说。其后，法现观因为词语容易理解，所以没有解释。菩萨完全退失的六十法，即是无有取受，心从诸漏中解脱，这是为什么那些菩萨是完全退失之法呢？因为他们远离了般若波罗蜜多和方便善巧，以对六波罗蜜多具有执著的行持而行持，因此那些菩萨没有无误地进入，也没有成就无上正等觉。他们先前通过空性、无相和无愿的禅修而获得了解脱之门，因此他们现证了真实之边。
English
It is just as stated before. The absence of defects in dharmas is the absence of defects in dharma, and that which severs the continuum of defective dharmas by thoroughly understanding which dharma is called the absence of defects in dharma. The so-called ultimate reality is the limit of the meaning of reality itself. Because it is ultimate, the ultimate reality is the very certain reality itself, which is its synonym. The so-called inconceivable realm is the nature of inconceivability. Because it is not the object of pursuit by all worldly thoughts, the very certain ultimate truth that is individually realized by self-cognizance is known as the inconceivable realm. Alternatively, because it is the cause of wonderful and amazing inconceivable dharmas, it is the inconceivable realm, that is, the miracles and wonders that appear in the world through the power of the Dharmakaya of Buddhas and Bodhisattvas. Among them, the so-called non-perception of form, non-perception of the Suchness of form, is because form and other dharmas do not exist, therefore it is not perceived. Suchness refers to the state in which the perceiver and the perceived become equal. Because there is no object of grasping and holding, it is not perceived. Or, in the state of being with defilements and without defilements, it is expressed in terms such as the Suchness of form, hence it is said that way. After that, the Abhisamayalankara is not explained because the words are easy to understand. The sixty dharmas of a Bodhisattva who has completely degenerated, that is, without taking anything, the mind is liberated from all defilements. Why are those Bodhisattvas subject to complete degeneration? Because they are separated from the Prajnaparamita and skillful means, and they practice with attachment to the six paramitas, therefore those Bodhisattvas have not entered without error and have not accomplished the unsurpassed perfect enlightenment. They previously attained the gate of liberation through the meditation on emptiness, signlessness, and wishlessness, therefore they have realized the ultimate reality.
Tibetan
ས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པ་སྒོམ་པ་དེ་ཉིད་ཐབས་མཁས་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་ཉན་ཐོས་སུ་འགྱུར་གྱི་མ་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་ཞུས་པ་དང༌། བྱའི་དཔེ་བསྟན་ཏོ། །ཐབས་མཁས་པ་བསྟན་པ་ཡང་བརྡ་ཕྲད་སླའོ། །དེ་ནས་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དོན་འཚལ་བ་ལྟར་ན་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཤེས་རབ་དང་ཐབས་ལ་མཁས་པ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལས་མི་དམིགས་པའི་བློ་སྐྱེ་ཞིང༌། དེས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །སེམས་དང་པོ་བསྐྱེད་པ་ནས་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དང་པོ་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ལྷའི་བུ་དག་ངས་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ་ངས་ནི་གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་གིས་མངོན་ པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའམ། གང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་གང་མ་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་ཀྱི་དོན་དམ་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་ཕྱེ་ན་རྨི་ལམ་ན་མཐོང་བའི་དོན་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་པའམ། ཤེས་རབ་བྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་མ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ལྷའི་བུ་དག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཤིན་ཏུ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །བཅོམ་ལྡན་འདས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་བགྱི་བ་ནི་མི་དཀའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ནི་མི་དཀའི། ཡོད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ནི་དཀའོ། །མེད་པ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཙམ་དུ་ཤེས་ཤིང་སྒྲུབ་པ་ནི་མི་དཀའ་སྟེ། འདི་ལྟར་ཆོས་རྣམས་ཡོད་པ་ལ་ནི་དཀར་པོའི་ཆོས་འཕེལ་བར་བྱ་བ་དང༌། ནག་པོའི་ཆོས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་བསྒྲུབ་དགོས་པར་འགྱུར་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་འདི་རྣམས་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ཡང་མི་དཀའོ། །དེ་བས་ན་མངོན་པར་རྫོགས་
Chinese
获得了阿罗汉的果位。 观修空性、无相、无愿，如果与方便善巧相分离，就会成为声闻，如果不分离，就会获得无上正等觉，这是为什么呢？（佛）作了鸟的譬喻。 显示方便善巧也很容易理解。 然后，尊者舍利子说：“世尊，如我理解世尊所说之义……”这是说，由于种姓的差别，会产生精通智慧和方便的人。从那之中，会生起不缘取的智慧，由此就能成就一切。 从发起最初的发心开始摄持，这与摄持最初的菩萨地是同义语。 诸天子，我也是在一切方面现证成佛，我没有见到任何我所现证成佛的，或者以之现证成佛的，或者应当现证成佛的法。这是说，我以包含一切世俗智的遍知智，在一切方面了知一切法，如果以胜义智来详细区分，就会像在梦中见到事物一样了知，或者没有见到任何名为智慧的法。这是同义语。 诸天子，一切法都是极其清净的缘故。这是说，此处将无事物本身称为清净，是说极其不存在的同义语。 世尊，要现证无上正等觉是不困难的。这是因为一切法都不存在，对于不存在的事物，要证悟为不存在是不困难的。要证悟存在之法的真实如是之相是困难的。 对于不存在的事物，仅仅知晓和成立为不存在是不困难的。例如，对于存在之法，为了增长白法和断除黑法，就必须修持波罗蜜多等的行为。因为这些法不存在，所以修持也不困难。 因此，现证
English
The Arhat's fruit was obtained. Meditating on emptiness, signlessness, and wishlessness, if separated from skillful means, one becomes a Shravaka; if not separated, one attains unsurpassed perfect enlightenment. Why is this? (The Buddha) gave the example of a bird. Showing skillful means is also easy to understand. Then, the Venerable Shariputra said, "Bhagavan, as I understand the meaning spoken by the Bhagavan..." This means that due to the differences in lineage, there will arise those who are skilled in wisdom and means. From that, non-apprehending wisdom arises, and by that, all of those will be accomplished. From the arising of the first thought, holding closely means the same as holding closely the first bhumi. Sons of the gods, I also completely awakened to all dharmas in all aspects. I have not seen any dharma that I completely awakened to, or by which I completely awakened, or that should be completely awakened to. This means that I, with the omniscient wisdom that encompasses all conventional knowledge, know all dharmas in all aspects. If one distinguishes thoroughly with ultimate wisdom, one knows as if seeing things in a dream, or one has not seen any dharma called wisdom. This is the same meaning. Sons of the gods, all dharmas are extremely pure. This means that here, the absence of inherent existence is called purity, which is the same as saying extremely non-existent. Bhagavan, it is not difficult to completely awaken to unsurpassed perfect enlightenment. This is because all dharmas do not exist; it is not difficult to realize non-existence for non-existent things. It is difficult to realize the true suchness of the characteristics of existing dharmas. It is not difficult to know and establish non-existence for non-existence. For example, for existing dharmas, in order to increase white dharmas and abandon black dharmas, one must practice the conduct of the perfections and so forth. Because these dharmas do not exist, practice is also not difficult. Therefore, complete
Tibetan
པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་དཀའོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་དཀའ་བར་གསུངས་པ་དེའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་དངོས་པོ་མེད་པར་རིག་ནས། གལ་ཏེ་མི་སྨྲ་བར་འདུག་པས་ཆོག་ན་དེ་ལྟར་ན་ནི་དཀའ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན། འདི་ལྟར་ཡང་དག་པར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་མེད་པར་ཡང་རིག་པར་བྱས་ལ། དེའི་འོག་ཏུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྦྱོར་ཞིང༌། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་ འཚང་རྒྱ་བར་བྱེད་ན་དེ་ལྟ་བུ་ན་ནི་དཀའོ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་པའོ། །གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མོས་པར་མི་བྱེད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་འདི་སྐད་སྟོན་ཏེ། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་མོས་པར་མ་བྱས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་པར་འགྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་སླ་སྟེ་དཀའ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྤྱད་པ་དག་དམིགས་པའི་འདུ་ཤེས་མ་སྤངས་པས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ལ་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་ལྷུང་བར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དམིགས་པ་ཅན་དུ་སྤྱོད་པ་རྣམས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ཤིན་ཏུ་དངོས་པོ་མེད་པར་མཐོང་བས་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དཀའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ།། །།བམ་པོ་ཉི་ཤུ་གཉིས་པ། དེ་སྐད་སྨྲས་པ་དང༌། གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མ་གཟོད་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས་གཟུགས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ལྡོག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟོན་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཕྱིར་ལྡོག་གམ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཕྱིར་ལྡོག་གམ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དྲི་མ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཕྱིར་ལྡོག་གམ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཕྱིར་ལྡོག་གམ། དེ་བཞིན་ཉིད་ཤིན
Chinese
说“证得菩提并不难”。 尊者舍利子说证得圆满菩提是困难的，其意如下：如果认识到一切法皆为无实之自性，如同虚空般无实，如果仅仅是不说话而安住就足够了，那样的话就不困难了。 像这样，正确地认识到一切法皆未证得圆满菩提，之后也修习波罗蜜多的行持，并且一切法也证得圆满菩提，那样才是困难的。 如果菩萨摩诃萨不信解一切法如虚空，等等，则显示如下：如果一切法因为极度空性而不信解如虚空，也能获得菩提，那样就容易，并不困难。 如果那样，世间中菩萨修习六波罗蜜多，没有舍弃所缘的执着，也不会从无上正等觉中退转，也不会堕入声闻和独觉的果位。 为什么那样具有所缘的行持不能证得无上正等觉呢？ 因此，显示了以极度无实的方式见到那些法，从而证得那些法是困难的。 第二十二品。 说了那些之后，尊者善现问：“菩萨从正等觉中退转”，从那之后，世尊舍利子，您怎么想，色从无上正等觉中退转吗？等等。 这里也显示了六种方式：色等法退转吗？ 从色等之外的其他法退转吗？ 色等法的如实性，从具有垢染的法退转吗？ 从色等的如实性之外的其他法退转吗？ 如实性甚
English
It is said, "Attaining enlightenment is not difficult." The Venerable Śāriputra said that attaining complete enlightenment is difficult, and his intention is as follows: If one recognizes that all dharmas are of an insubstantial nature, like the sky, and if it is sufficient to remain silent, then it would not be difficult. In this way, if one correctly understands that all dharmas have not attained complete enlightenment, and then also engages in the practices of the perfections, and also attains complete enlightenment of all dharmas, then it is considered difficult. If a Bodhisattva Mahāsattva does not believe that all dharmas are like the sky, etc., then it shows the following: If one does not believe that all dharmas are like the sky because they are extremely empty, but can still attain enlightenment, then it is easy and not difficult. If that were the case, then even in the world, Bodhisattvas who practice the six perfections, without abandoning the concept of an object of focus, would not regress from unexcelled, perfect enlightenment, nor would they fall into the level of Śrāvakas and Pratyekabuddhas. Why is it that practices with such a focus do not attain unexcelled, perfect enlightenment? Therefore, it is shown that seeing those dharmas as extremely insubstantial and thereby attaining those dharmas is difficult. Twenty-second fascicle. After saying that, the Venerable Subhūti asked, "Does a Bodhisattva regress from perfect enlightenment?" From then on, the Venerable Śāriputra, what do you think, does form regress from unexcelled, perfect enlightenment? etc. Here, too, six aspects are shown: Do form and other dharmas regress? Do some dharmas other than form and others regress? Does the suchness of form and other dharmas, some dharmas with defilements, regress? Do some dharmas other than the suchness of form and others regress? Suchness very