Tibetan
ཐ་ཚིག་གོ །དེའི་འོག་ཏུ་བསོད་ནམས་མང་དུ་འཕེལ་བའི་འགྲེས་དང༌། དོན་བསྟན་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གཉིས་སུ་བལྟ་བ་མ་ཡིན། གཉིས་སུ་མེད་པར་བལྟ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཡང་མི་རྟོག་ན། གཉིས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ། དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཡང་མི་བལྟ། གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་དུ་ཡང་མི་བལྟ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ལ་མཚན་མར་མ་ཡིན། མཚན་མ་མེད་པར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གནས་སྐབས་བཅུ་བཞིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་བཅུ་བཞི་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། དམིགས་པ་དང༌། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང༌། ཤེས་བྱའི་དོན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང༌། གནས་གྱུར་པ་དང༌། དེ་ཁོ་ནའི་དོན་འཛིན་པ་དང༌། ས་ནས་ས་གཞན་དུ་འཕར་བ་དང༌། ས་གཞན་དང་སྒྲུབ་པ་དང༌། ཡིད་ལ་བྱེད་ པ་དང༌། སྤོང་བ་དང༌། རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང༌། ཆོས་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཉིད་སྒོམ་པ་དང༌། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྟེ། དེ་ལ་དམིགས་པ་འཛིན་པའི་ཚེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཀུན་བརྟགས་པའི་མཚན་མ་རྣམས་མི་འཛིན་པ་དང༌། མཚན་མ་མེད་པའོ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། མཚན་མར་མ་ཡིན། མཚན་མ་མེད་པར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་དུས་ན་ཡང་སྲིད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བླང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་དུས་ན་ཡང་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་དོར་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་བླང་བར་མ་ཡིན། དོར་བར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཚེ་ཡང་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་མེད་པས་དབྲི་བ་མེད་ལ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་མེད་པས་བསྣན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབྲི་བར་མ་ཡིན། བསྣན་པར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སོ་སོ་སྐྱེ་བོའི་གནས་ཀྱི་ཚེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མེད་ལ། གནས་གྱུར་པའི་ཚེ་ཡང་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་སྔོན་མ་བྱུང་བའི་རྣམ་པར་བྱང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མ་ཡིན། རྣམ་པར་བྱང་བར་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ། །དེ
Chinese
这是结尾语。在这之后，展示了增长许多福德的解释，以及主要展示意义。对此，《般若波罗蜜多》的意义是这样的：《般若波罗蜜多》不是以二元对立的方式看待。不是以非二元对立的方式看待，这被称为无分别的《般若波罗蜜多》，因为对于一切法，它远离分别，所以如果连说它是非二元的自性都不分别，更何况说是二元的自性呢？因此，《般若波罗蜜多》既不以二元的方式看待，也不以非二元的方式看待，这是结尾语。其中，“不是相，不是无相”等等，展示了在十四种情况下没有十四种分别：对境，业的异熟，对所知事物的详细区分，状态的改变，执着于唯一的意义，从一个地到另一个地的跳跃，与其他地结合，作意，舍弃，完全理解，显现法性，修习真如，以及涅槃。其中，在执着对境时，不执着于色等一切遍计所执的相，并且因为没有“无相”这样的分别，所以说了“不是相，不是无相”。同样，在业的时侯，也没有为了存在而取舍的分别；在异熟的时侯，也没有在众生中抛弃的分别，所以说了“不是取，不是舍”。同样，在详细区分所知法的时候，因为没有对存在的实物进行诽谤，所以没有减少；因为没有对不存在的实物进行增益，所以没有增加，因此说了“不是减少，不是增加”。同样，在凡夫的地位时，因为如来藏自性清净，所以没有一切烦恼；在状态改变的时候，因为像虚空一样，没有先前没有的清净，所以说了“不是一切烦恼，不是清净”。
English
This is the concluding remark. After that, it shows the explanation of increasing much merit, and mainly shows the meaning. Regarding this, the meaning of the Prajñāpāramitā is like this: Prajñāpāramitā is not viewed in a dualistic way. It is not viewed in a non-dualistic way, which is called non-conceptual Prajñāpāramitā, because for all dharmas, it is free from conceptualization, so if even saying it is the nature of non-duality is not conceptualized, what need is there to mention saying it is the nature of duality? Therefore, the Prajñāpāramitā is neither viewed in a dualistic way nor viewed in a non-dualistic way, this is the concluding remark. Among them, "not a sign, not without a sign" and so on, shows that in fourteen situations there are no fourteen kinds of conceptualizations: object, the ripening of karma, detailed distinction of knowable things, change of state, clinging to the sole meaning, jumping from one ground to another, combining with other grounds, attention, abandonment, complete understanding, manifesting the nature of reality, practicing suchness, and nirvana. Among them, when clinging to an object, one does not cling to all the imputed signs of form and so on, and because there is no conceptualization of "without a sign," it is said, "not a sign, not without a sign." Similarly, at the time of karma, there is no conceptualization of taking and abandoning for the sake of existence; at the time of ripening, there is no conceptualization of abandoning among beings, so it is said, "not taking, not abandoning." Similarly, when distinguishing knowable dharmas in detail, because there is no defamation of existing entities, there is no decrease; because there is no superimposition on non-existing entities, there is no increase, therefore it is said, "not decreasing, not increasing." Similarly, at the time of the state of ordinary beings, because the Tathāgatagarbha is naturally completely pure, there are no defilements; at the time of the change of state, because like space, there is no previously non-existent purification, it is said, "not all defilements, not purification."