Tibetan
་ དབེན་ཞིང༌། རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་གོང་དུ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་ལ། འཁོར་གྱི་ནང་ནས་ཁ་ཅིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་རྟོག་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཞུས་པ་དང༌། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་ལན་བཀའ་སྩལ་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་དེ་ཡང་མ་བྲལ་བ་ལ་ནི་མི་བྱའི། དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང༌། ཡང་དག་པའི་མཐའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་སྟེ། དེ་ལ་འཕེལ་འགྲིབ་དང༌། གཅིག་དང་གཉིས་ཞེས་བྱ་བར་དམ་པར་རྟོག་པ་མེད་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པར་ཆུད་དེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། གསོག་ཉིད་དང༌། གསོབ་ཉིད་དང༌། རག་མ་ལུས་པ་ཉིད་དང༌། སྙིང་པོ་མ་མཆིས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དམེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོག་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ། འཁོར་གྱི་ནང་ནས་འགའ་ཞིག་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དངོས་པོར་ཡོད་དམ་སྙམ་དུ་རྟོག་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་ཞུས་པ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། གསོག་དང༌། གསོབ་དང༌། རག་མ་ལུས་པ་དང། སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། དེ་ལ་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཀ་རང་བཞིན་སྟོང་ན། སུ་ཞིག་ཙམ་ལ་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོག་དང་གསོབ་དང་རག་མ་ལུས་པ་དང༌། སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང༌། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཤད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། དོན་དམ་པར་ནི་སྤྱོད་པ་དང༌། སྤྱད་པར་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་གུད་ན་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ
Chinese
寂静且自性空性，从“菩萨摩诃萨是行般若波罗蜜多”到“应如是了知”之间，是说上面所说的与般若波罗蜜多不分离。为了消除眷属中一些人认为般若波罗蜜多是实有的想法，善现请问，世尊对此作了回答。所谓不离般若波罗蜜多，也不是说实有而不分离，因为胜义中自性是空性的，如实性和法界，以及真实之际的自性是同一味道，如果不对其增减，以及一和二等进行执着，才能通达行般若波罗蜜多，并安住于不退转地。善现请问：世尊，什么是般若波罗蜜多的空性，空性，空性，无余性，无实性，才能行般若波罗蜜多？这是为了消除上面所说的“菩萨摩诃萨是行般若波罗蜜多，应如是了知”之后，眷属中一些人认为如此行持的菩萨是实有的想法而提出的问题。空性，空性，空性，无余性，无实性，这些都是空性的异名。如果般若波罗蜜多和行持它的两者都是自性空的，那么谁对谁行持呢？这就是问题的含义。空性，空性，无余性，无实性，应知这些是空性的异名。世尊回答说：善现，不是这样的。所谓行般若波罗蜜多，也只是世俗谛的说法而已，胜义中没有能行和所行。善现请问：世尊，除了般若波罗蜜多之外，还有什么般若波
English
From "being solitary and naturally empty," up to "a Bodhisattva-Mahasattva practices the Perfection of Wisdom, it should be understood in this way," it is said that what was mentioned above is inseparable from the Perfection of Wisdom. To dispel the notion that some in the assembly thought the Perfection of Wisdom was inherently existent, Subhuti inquired, and the Blessed One gave his answer. The term "inseparable from the Perfection of Wisdom" does not mean that it is inherently existent and inseparable. In ultimate reality, it is empty of inherent existence. Suchness, the realm of phenomena, and the ultimate limit are of one taste in their nature. If there is no clinging to increase or decrease, or to one and two, then one can comprehend the practice of the Perfection of Wisdom and abide on the irreversible ground. Subhuti asked: "Blessed One, what is the emptiness of the Perfection of Wisdom, the voidness, the hollowness, the unadulteratedness, and the lack of essence that constitutes the practice of the Perfection of Wisdom?" This question was posed to dispel the notion that some in the assembly, after hearing "a Bodhisattva-Mahasattva practices the Perfection of Wisdom, it should be understood in this way," might think that the Bodhisattva who practices in this way is inherently existent. Emptiness, voidness, hollowness, unadulteratedness, and lack of essence are all synonyms for emptiness. If both the Perfection of Wisdom and the one who practices it are empty of inherent existence, then who practices upon whom? That is the meaning of the question. Voidness, hollowness, unadulteratedness, and lack of essence should be understood as synonyms for emptiness. The Blessed One replied: "Subhuti, it is not so." The statement "one practices the Perfection of Wisdom" is merely a conventional expression. In ultimate reality, there is neither a practitioner nor something to be practiced upon. Subhuti asked: "Blessed One, apart from the Perfection of Wisdom, is there any other Prajna?
Tibetan
་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཆོས་གང་ཡང་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་སམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་མ་ཡིན་ན། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་འགའ་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་མཆིས་སམ་ཞེས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་ཆོས་གཞན་གང་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལགས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་གུད་ན་ཆོས་གཞན་འགའ་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་མེད་ན། ཅི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དམ་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པས་དེ་ཉིད་ལ་མི་སྤྱོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལགས་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་གཞན་པ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མི་སྤྱོད། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མི་སྤྱོད་དེ། སྤྱོད་པ་དང་སྤྱད་པར་བྱ་བ་གཉི་ག་སྟོང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་དམ་ཞེས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པས་དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་སྤྱད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་གུད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སྤྱོད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མི་སྤྱོད་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་སྤྱོད་དམ་ཞེས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས། སྟོང་པ་ཉིད་མ་ ཡིན་པའི་ཆོས་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅི་ལགས། གཟུགས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་དམ་ཞེས་བྱ
Chinese
问道：世尊，难道没有任何法是用来行般若波罗蜜多的吗？这是因为如果般若波罗蜜多的空性不是用来行般若波罗蜜多的，那么是否有其他一些法是用来行般若波罗蜜多的呢？世尊回答说：善现，不是这样的。这是因为，从胜义谛上来说，一切法自性皆空，所以没有任何其他的法是用来行般若波罗蜜多的。问道：世尊，这是什么意思呢？是般若波罗蜜多行般若波罗蜜多吗？这是因为，既然在般若波罗蜜多之外没有其他的法是用来行般若波罗蜜多的，那么难道是般若波罗蜜多本身行般若波罗蜜多吗？世尊回答说：不是这样的。这是因为，从胜义谛上来说，般若波罗蜜多本身也是自性空的，所以它自己也不能行自己。问道：世尊，那是什么意思呢？是空性行空性吗？这是因为，既然般若波罗蜜多之外的其他法不能行般若波罗蜜多，般若波罗蜜多本身也不能行般若波罗蜜多，那么在能行和所行二者皆空的情况下，是空性行空性吗？世尊回答说：善现，不是这样的。这是因为，所谓的空性是指无实有，无实有是无法行无实有的。问道：世尊，难道空性之外有空性行空性吗？这是因为，既然行者本身不能行空性，那么空性是行空性之外的其他事物吗？世尊回答说：善现，不是这样的。这是因为，一切法在胜义谛上都是空性一味的，所以没有任何不是空性的法。问道：世尊，那是什么意思呢？是色行般若波罗蜜多吗？
English
Asked: "Bhagavan, is there no dharma whatsoever that is used to practice the Perfection of Wisdom? This is because if the emptiness of the Perfection of Wisdom is not used to practice the Perfection of Wisdom, then are there some other dharmas that are used to practice the Perfection of Wisdom?" The Bhagavan replied: "Subhuti, it is not so." This is because, in ultimate truth, all dharmas are empty of inherent existence, so there is no other dharma that is used to practice the Perfection of Wisdom. Asked: "Bhagavan, what is it then? Does the Perfection of Wisdom practice the Perfection of Wisdom?" This is because, since there is no other dharma apart from the Perfection of Wisdom that is used to practice the Perfection of Wisdom, is it the Perfection of Wisdom itself that practices the Perfection of Wisdom? The Bhagavan replied: "It is not so." This is because, in ultimate truth, the Perfection of Wisdom itself is also empty of inherent existence, so it does not practice itself. Asked: "Bhagavan, what is it then? Does emptiness practice emptiness?" This is because, since other dharmas apart from the Perfection of Wisdom do not practice the Perfection of Wisdom, and the Perfection of Wisdom itself does not practice the Perfection of Wisdom, then when both the agent and the object of practice are empty, does emptiness practice emptiness? The Bhagavan replied: "Subhuti, it is not so." This is because the term 'emptiness' refers to the absence of entity, and the absence of entity cannot practice the absence of entity. Asked: "Bhagavan, does emptiness practice emptiness apart from emptiness?" This is because, since the practitioner itself does not practice emptiness, does emptiness practice something other than emptiness? The Bhagavan replied: "Subhuti, it is not so." This is because all dharmas are of one taste in ultimate truth, which is emptiness, so there is no dharma that is not emptiness. Asked: "Bhagavan, what is it then? Does form practice the Perfection of Wisdom?"