English
That which is called "is," just as a rabbit's horn, since there is nothing at all, there is nothing to meditate on. Similarly, for the Perfection of Wisdom, since there is nothing at all in ultimate reality, there is nothing to meditate on. This is the meaning. World-Honored One, that which is called "Thus meditating on the Perfection of Wisdom is meditating on non-apprehension," is like that which cannot be meditated on where there is no duality of the apprehended and the apprehender. Likewise, in the Perfection of Wisdom, since there is no entity of the apprehended and the apprehender, there is nothing to meditate on. This is what is being taught. World-Honored One, that which is called "Thus meditating on the Perfection of Wisdom is meditating on complete meditation," since the Perfection of Wisdom has no entity in ultimate reality, meditating on it is making meditation non-existent. This is the meaning. In the Indian language, the word "Vibhavana" (梵文天城体：विभावना，梵文罗马拟音：vibhāvanā，汉语字面意思：complete meditation) can mean both "complete meditation" and "no meditation." In this context, it should be understood as "no meditation." The World-Honored One said: Subhuti, as you say, meditating on the Perfection of Wisdom, then what is meditating on complete meditation? This is to initiate the topic, explaining that all phenomena such as form have no entity in ultimate reality, that is, the teaching of no meditation. That which is called "What is meditating on complete meditation?" is saying to Subhuti that any entity such as form, whatever is meditated on is un-meditable. Please tell me, World-Honored One, that which is called "Thus meditating on the Perfection of Wisdom is meditating on the complete meditation of form," meditating on the Perfection of Wisdom is because of realizing that form has no entity in ultimate reality, therefore meditating on the un-meditable of form is meditating. This is what is being taught. Just as the explanation of form, so too, all phenomena from feeling, etc., up to omniscience should be applied in the same way. The World-Honored One said: Subhuti, it is so, it is so. Subhuti, thus meditating on the Perfection of Wisdom is meditating on the complete meditation of form, and so on, Subhuti, thus meditating on the Perfection of Wisdom is omniscience.
Tibetan
་བསྒོམ་པ་རྣམ་པར་བསྒོམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ནི། རབ་འབྱོར་གྱིས་བཤད་པའི་དོན་དང༌། ཚིག་བརྩན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་དེ་ཉིད་བཟླས་ཏེ། དེ་བདེན་ནོ་ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པའོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པར་རབ་འབྱོར་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལ་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་དམ་ཞེས། རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདིའི་དོན་རྟོགས་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཚན་མར་མི་འཛིན་ཅིང༌། ཅི་ཡང་མི་བསྒོམ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནམ། མ་ཡིན་པ་བརྟག་པར་བྱ་བ་བཤད་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལ་དངོས་པོར་ལྟ་ལ། མཚན་མར་འཛིན་ཅིང་མངོན་པར་ཆགས་པ་ཡོད་དམ་མེད་བརྟགས་ཏེ། མངོན་པར་ཆགས་པ་ཡོད་ན་ནི། མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མ་ཡིན། དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཆགས་པ་མེད་ན་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། ཕ་རོལ་གྱིས་སྨྲས་པ་དང༌། ཕ་རོལ་གྱིས་བསྟན་པ་ལ་སྙིང་པོར་མི་ལྟའམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་གཞན་གྱི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་སམ། མི་ལྟོས་བརྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་བརྟག་པའི་ཐབས་བསྟན་པ་སྟེ། ཕ་རོལ་གྱིས་སྨྲས་པ་དང༌། ཕ་རོལ་གྱིས་བསྟན་པ་ལ་སྙིང་པོར་མི་ལྟ་འམ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། གཞན་གྱིས་བསླུར་ཚུགས་སམ་མི་ཚུགས་བརྟག་པའོ། །ཕ་རོལ་གྱི་དད་པས་མི་འགྲོའམ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་འཇོག་ཅིང་གང་ཟག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་ནམ་མ་ཡིན་བརྟག་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པས་འཕྲོགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་
Chinese
从“修习，如实修习”之间，是善现所说之义，为了使语句稳固，重复了那个语句，世尊说“是真实的”。之后，世尊对具寿善现如此说道：善现，此菩萨摩诃萨对于甚深般若波罗蜜多没有显现执着吗？善现，对于甚深般若波罗蜜多，不退转菩萨 摩诃萨应当完全观察，等等。如此，如果通达甚深般若波罗蜜多的意义，对于一切法不执着相，不修习任何事物的菩萨，是不退转菩萨吗？还是不是，应当观察所说。对于甚深般若波罗蜜多，观察是否以实有看待，执着相，并且有显现执着？如果有显现执着，就不是不退转菩萨。如此，如果没有显现执着，就应当知道是不退转菩萨，这是所要显示的。如同般若波罗蜜多所说的那样，从禅定波罗蜜多等直到一切种智，对于一切清净之法也应当如此运用。那个不退转菩萨摩诃萨在修习甚深般若波罗蜜多时，对于他人所说和他人所教导的不视为心要吗？等等，这是通过菩萨修习般若波罗蜜多是否依赖其他因缘来观察，从而显示观察是否为不退转菩萨的方法。他人所说和他人所教导的不视为心要吗？这是观察是否会被他人欺骗。不由他人的信心而行吗？这是观察是否依赖他人，跟随他人。
English
From "cultivating, cultivating as it is," is the meaning spoken by Subhuti. In order to make the statement firm, that statement is repeated, and the Blessed One said, "It is true." Then, the Blessed One said to the venerable Subhuti, "Subhuti, does this Bodhisattva Mahasattva have no manifest attachment to this profound Prajnaparamita?" Subhuti, regarding this profound Prajnaparamita, the irreversible Bodhisattva Mahasattva should be completely examined, and so on. Thus, if the meaning of this profound Prajnaparamita is understood, that Bodhisattva who does not grasp at characteristics in all dharmas and does not cultivate anything, is he an irreversible Bodhisattva? Or is he not? It should be examined as stated. Regarding this profound Prajnaparamita, examine whether one views it as real, grasps at characteristics, and has manifest attachment. If there is manifest attachment, then he is not an irreversible Bodhisattva. Thus, if there is no manifest attachment, then it should be known that he is an irreversible Bodhisattva, this is what is to be shown. Just as the Prajnaparamita has said, in the same way, from the Dhyana Paramita and so on, up to all-knowingness, all pure dharmas should also be applied in this way. When that irreversible Bodhisattva Mahasattva practices this profound Prajnaparamita, does he not regard what is said by others and what is taught by others as essential? And so on, this is showing the method of examining whether one is an irreversible Bodhisattva through examining whether the Bodhisattva who practices Prajnaparamita relies on other conditions or not. Does he not regard what is said by others and what is taught by others as essential? This is examining whether one can be deceived by others or not. Does he not proceed by the faith of others? This is examining whether one relies on others and follows others.
Tibetan
ཞེས་བྱ་བས་ནི་གཏི་མུག་དང་བཅས་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པས་འཕྲོགས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་གྱུར་ཏམ་མ་གྱུར་བརྟག་པའོ། །སྦྱིན་པའི་ཕ་ རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བར་མ་གྱུར་ཏམ་ཞེས་པ་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་བྲལ་བར་མ་གྱུར་ཏམ་ཞེས་ཡོངས་སུ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྤྱོད་དམ་མི་སྤྱོད་བརྟག་པའོ། །གལ་ཏེ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཐོས་ནས་ཀྱང་གོང་དུ་འཛིན་ཅིང་འཆང་ལ་ཀློག་ཅིང་ཀུན་ཆུབ་པར་བྱེད་དེ། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ཐོས་ནས་མི་འཇིགས་མི་སྐྲག་ལ། སེམས་ཞུམ་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་ཕྱི་ཕྱིར་དད་པ་སྐྱེས་ཏེ། འཛིན་ཅིང་འཆང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་ཆེར་སྤྱོད་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་སྔོན་ཡང་ཡུན་རིང་པོ་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ལ་སྤྱོད་སྤྱོད་པ་ཡིན་པས། ཡོན་ཏན་དེ་རྣམས་དང་ལྡན་ན་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་བསྟན་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ཇི་ལྟར་བརྟག་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་ནི་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་བཤད་པའི་ཚེ། དོན་ཟབ་མོས་མི་སྐྲག་སྟེ། ཕྱི་ཕྱིར་རྒྱ་ཆེར་སྤྱོད་པར་གྱུར་པ་ཡིན། དམ་པའི་དབྱིངས་རྟོགས་པའི་ཚེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལ་ཇི་ལྟར་བསམ་ཞིང་བརྟག་པར་བྱ་ཞེས་ཞུས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་གཞོལ་བའི་བསམ་པས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དངོས་པོ་དང་མཚན་མར་མི་བཟུང་བར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་མཐུན་པས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་མི་བརྟག་པའི་ཚུལ་གྱིས་བརྟག་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་ ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་གཞོལ་བའི་བ
Chinese
所謂的“是否被愚癡之心所奪”到“是否被貪欲等煩惱所控制”之間，是觀察是否被貪欲等煩惱所控制。從“是否與佈施波羅蜜多分離”到“是否與智慧波羅蜜多分離，應當完全觀察”，是觀察在修持六波羅蜜多的時候，是否以三輪體空的方式修持。所謂的“如果是不退轉的菩薩摩訶薩”到“聽聞後，更加受持、讀誦、通達，如理作意”，是指聽聞到這甚深般若波羅蜜多後，不畏懼、不恐慌，內心不退縮，反而生起越來越強烈的信心，通過受持等方式廣泛修持，那麼這位菩薩從很久以前就已經在修持這甚深般若波羅蜜多了。如果具備這些功德，就應當知道他是不退轉的菩薩。這是所要闡述的。提問者問道：世尊，菩薩摩訶薩在宣說這甚深般若波羅蜜多的時候，到“應當如何觀察這甚深般若波羅蜜多”之間，是指像這樣宣說甚深般若波羅蜜多的時候，不畏懼甚深之義，反而越來越廣泛地修持。在證悟勝義諦的時候，應當如何思維和觀察這般若波羅蜜多？這是所提出的問題。世尊回答說：善現，菩薩摩訶薩應當以趨向一切種智之心，來觀察這甚深般若波羅蜜多。這是指不執著般若波羅蜜多的實有和相狀，而是與一切種智之義相符，以不觀察般若波羅蜜多的方式來觀察。這是所要闡述的。提問者問道：世尊，如何才能趨向一切種智之
English
The phrase "whether or not it has been robbed by a mind possessed by ignorance" to "whether or not it has been controlled by afflictions such as desire" is to examine whether or not one has been controlled by afflictions such as desire. From "whether or not one has been separated from the perfection of generosity" to "whether or not one has been separated from the perfection of wisdom, one should fully examine," is to examine whether or not one practices with the purity of the three circles when practicing the six perfections. The phrase "If that irreversible Bodhisattva Mahasattva" to "Having heard it, they hold it, recite it, understand it completely, and keep it in mind properly" means that having heard this profound Prajnaparamita, they are not afraid or terrified, their minds do not shrink back, but rather they generate increasingly strong faith, and practice it extensively through means such as holding and reciting it. Then, that Bodhisattva has been practicing this profound Prajnaparamita for a long time. If they possess these qualities, then one should know that they are an irreversible Bodhisattva. This is what is to be explained. The questioner asked: "Bhagavan, when a Bodhisattva Mahasattva teaches this profound Prajnaparamita," to "How should we examine this profound Prajnaparamita?" refers to the fact that when teaching this profound Prajnaparamita in this way, one is not afraid of the profound meaning, but rather practices it more and more extensively. When realizing the ultimate sphere, how should we contemplate and examine this Prajnaparamita? This is the question that was asked. The Bhagavan replied: "Subhuti, a Bodhisattva Mahasattva should examine this profound Prajnaparamita with a mind that is inclined towards all-knowingness." This means that one does not grasp at the reality or characteristics of Prajnaparamita, but rather it is in accordance with the meaning of all-knowingness, and one examines it in a way that does not examine the meaning of Prajnaparamita. This is what is to be explained. The questioner asked: "Bhagavan, how can one incline towards all-knowingness?