Tibetan
་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚད་མེད་ཅེས་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཚད་མེད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ཉིད་དེ། དེས་ན་དེའི་སྟོང་པ་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ཚད་མེད་ལ། དེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དམིགས་པས་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་མེད་ན་གང་གིས་འདི་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ནི་ཀླན་ཀ་ལ། ལན་གསུངས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚན་མ་མེད་པའོ་ཞེས་པ་སྟེ། མཚན་མས་སྒྲོ་བཏགས་པའི་རང་གི་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། མཚན་མ་ནུབ་ཅིང་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་འདི་ལ། དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། དེས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་སྤྲོས་པ་མེད་པར་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་འདིར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཚན་ མ་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ཀླན་ཀ་ལ། ལན་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་འབྱེད་པ་མེད་པ་ཞེས་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། དེས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་དེའི་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཐོས་པ་དང་བསྒོམ་པས་ཉེ་བར་བླངས་ནས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེའི་རྟོགས་པའོ། །འོ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་སུ་ཞིག་དག་པར་འགྱུར་ཏེ། བདག་མེད་པས་དེའི་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། སེམས་མེད་སོ་སོར་སྐད་ཅིག་གིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དེ་ཡང་མི་དག་པའམ། དག་ཀྱང་རང་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཏེ། ཕྱོགས་དང་པོ་ལྟར་ན་ནི་དེ་ལ་དག་པར་མེད་དེ། སོལ་བ་བདར་བར་བྱེད་པ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལྟར་ན་ནི་དོན་མེད་དོ། །དེའི་སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དག་པ་ན་ནི་དེ་འགྱུར་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ཀླན་ཀ་ལ། ལན་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཞེས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། དེའི་དེ་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བ་དགོས་པ་དེས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་རྗེས་སུ་གནས་པར་བྱ་བའོ། །འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་མ་ངེས་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་དེ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པ་ཉིད་ལ།
Chinese
那是说，一切法是无量的。因为一切法都是无量的，因为没有自性，就像虚空一样。因此，它们的空性也是无量的。因为以智慧到彼岸为目标，所以没有差别。如果说没有蕴等，那么谁会说这个呢？这是诘难。回答是：一切法都是无相的。没有用相来虚构的自己的相，相消失了，一切法都像幻象一样没有自性。这就是智慧到彼岸。因此，依赖于相互依存，蕴等就像幻象之人等一样，会显现为没有戏论。那么，在这里，完全舍弃了分别的相，对法的界限如实作意，就不是智慧到彼岸了吗？这是诘难。回答是：一切法都是没有决定的。对一切法如实地证悟，就是决定。因此，这就是智慧到彼岸。这样，通过听闻和思维来接受对它的如实作意，自然而然地，一切法都会生起空性的无戏论的智慧，那就是它的证悟。那么，通过智慧到彼岸，谁会清净呢？因为没有我，所以没有对它的欲望，而且心念是刹那刹那各自分离的。这样，心念的相续也是不清净的，或者清净了也不会改变自性。如果按照第一种说法，那么它就没有清净，就像磨炭一样。如果按照第二种说法，那么就没有意义了。如果它的心性清净，那么它就不是不变的。这是诘难。回答是：一切法自性清净。一切法都没有自性，因此需要完全清净它，所以应该安住于智慧到彼岸。不变的缘故，这种不确定性是，法性的自性就是自性清净。
English
That is to say, all dharmas are immeasurable. Because all dharmas are immeasurable, because there is no self-nature, just like the sky. Therefore, their emptinesses are also immeasurable. Because aiming at the perfection of wisdom, there is no difference. If it is said that there are no aggregates, etc., then who would say this? This is a challenge. The answer is: all dharmas are without characteristics. There is no self-characteristic fabricated by characteristics, the characteristics disappear, and all dharmas are without self-nature like illusions. This is the perfection of wisdom. Therefore, relying on interdependence, the aggregates, etc., like illusory beings, etc., will appear without elaboration. So, here, having completely abandoned the characteristics of discrimination, truly contemplating the realm of dharma, is it not the perfection of wisdom? This is a challenge. The answer is: all dharmas are without determination. To truly realize all dharmas is determination. Therefore, this is the perfection of wisdom. In this way, by receiving the true contemplation of it through hearing and thinking, naturally, all dharmas will give rise to the non-elaborate wisdom of emptiness, that is its realization. So, through the perfection of wisdom, who will be purified? Because there is no self, there is no desire for it, and the mind is separate from moment to moment. In this way, the continuum of mind is also impure, or even if it is pure, it will not change its nature. If according to the first statement, then it has no purity, just like polishing charcoal. If according to the second statement, then it is meaningless. If its mind-nature is pure, then it is not immutable. This is a challenge. The answer is: all dharmas are completely pure by nature. All dharmas have no self-nature, therefore it is necessary to completely purify it, so one should abide in the perfection of wisdom. The uncertainty of the reason for being immutable is that the self-nature of dharma-nature is self-nature purity.
Tibetan
གློ་བུར་གྱི་སྒྲིབ་པའི་དྲི་མ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་པ་ནི་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་ལ་སྤྲིན་དང་ཁུག་རྣ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་རྣམས་ནི་ཕྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྣམས་བཟློག་ནས་ཡང་དག་པར་འགྱུར་ཏེ། རླུང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤྲིན་ལ་སོགས་པ་བསལ་བའི་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ན། མཚན་མ་ཅན་གྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་མཚན་མ་མེད་པར་རིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་རྒོལ་བ་ལ། ལན་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ ཕྱིར་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་ངོ་བོར་བསྟན་དུ་མེད་པ་ལ་སྨོས་པ་འབའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་ཏེ། དོན་དམ་པར་མཐོང་བས་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་རིག་པར་བྱེད་པའོ། །འོ་ན་སུ་ཞིག་འདི་དག་སྟེ། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པས་དེ་ལྟར་ཡང་སྲིད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདིར་རྒྱུ་ཟད་པས་སྐྱེ་བ་ཟད་པར་འགྱུར་ན། དེའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ལྷག་མ་མ་ལུས་པ་རྣམས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་ཚེའི་བར་དུ་གནས་ལ། རང་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་བས་དེ་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལ། ལན་ནི། ཚིག་གསུམ་གྱིས་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་འགག་པ་མེད་པའོ་ཞེས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ན། དེ་ཇི་ལྟར་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། སྤྲོས་པ་མཉམ་པ་ཉིད་དང༌། སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དང༌། རོ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གནས་པས། སྤངས་པས་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་དེ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལྟར་རོ་ཞེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་དེས་སོ། །ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ན་གསུངས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་སྟེ། མི་འགྲོ་མི་འོང་བས་དུས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་དེ་རྣམས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ལྟར་རོ་ཞེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་དེས་སོ། །ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་ན་གསུངས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་སྟེ། མི་འགྲོ་མི་འོང་བས་དུས་མེད་པ་སྟེ། མི་འགྲོ་བ་ནི་འདས་པའི་དུས་མེད་པ་སྟེ། གང་དུ་འགྲོ་བར་བྱ་བ་དང༌། གང་འགྲོ་བར་བྱ་བ་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་
Chinese
突发性的遮障污垢所染污，并非是它的自性之故。譬如虚空，像云和雾等，后来由智慧波罗蜜多本身遣除它们而成为清净。如同风等驱散云等的虚空一样。如果智慧波罗蜜多是世尊所宣说，那么有相的智慧将会产生，因此，那智慧波罗蜜多也应是无相的，这是辩论者所说。回答是：一切法不可言说等。因为一切法都不可言说，所以仅仅是用词语的自性无法指示其体性，只是为了说明而已。以胜义谛见之，才能随之觉悟。那么谁能做到这些呢？如果烦恼灭尽，或许也能如此，因为在此，因灭则生灭。那么，它的意识所余下的全部，将持续存在到寿命终结，并自行止息，那样就成了声闻的菩提了吗？回答是，用三个词：一切法无灭。因为无漏法是无尽的，那又怎会止息呢？安住于戏论平等性，无过失性，以及一味性，因为断除后也没有差别之故。一切法是从一切烦恼中获得涅槃，那么如何如它们那样的真如，以智慧的真如平等性而获得呢？如何是真如平等性呢？所说的是一切法，因为不来不去，所以没有时间。一切法是从一切烦恼中获得涅槃，那么如何如它们那样的真如，以智慧的真如平等性而获得呢？如何是真如平等性呢？所说的是一切法，因为不来不去，所以没有时间。不去是说没有过去的时间，因为没有要去的地方，以及将要去的地方。
English
The stains of adventitious obscurations make it impure, but that is not its inherent nature. For example, like clouds and fog in the sky, later, through the perfection of wisdom itself, those are dispelled and become pure. Like the sky where clouds and so on are cleared away by the wind and so on. If the perfection of wisdom is taught by the Bhagavan, then wisdom with characteristics will arise. Therefore, that perfection of wisdom should also be without characteristics, so says the disputant. The answer is: all dharmas are inexpressible, and so on. Because all dharmas are inexpressible, therefore, it is only for the sake of mere expression that the nature of words cannot indicate the essence. By seeing the ultimate truth, one can realize it accordingly. Then who are these? If afflictions are exhausted, it may be possible, because here, when the cause is exhausted, birth is exhausted. Then, the remaining consciousness of it will remain as long as life lasts, and will cease by itself, so will it become the Bodhi of the Hearers? The answer is, in three words: all dharmas are without cessation. Because the uncontaminated dharmas are inexhaustible, how can they cease? Abiding in the equality of elaboration, the absence of faults, and the oneness of taste, because there is no difference after abandoning. All dharmas are obtaining Nirvana from all afflictions, so how is the suchness of those, like that, obtained by the equality of suchness of wisdom? How is the equality of suchness spoken of? It is all dharmas, because there is no going or coming, therefore there is no time. All dharmas are obtaining Nirvana from all afflictions, so how is the suchness of those, like that, obtained by the equality of suchness of wisdom? How is the equality of suchness spoken of? It is all dharmas, because there is no going or coming, therefore there is no time. Not going means there is no past time, because there is no place to go, and no place to be gone.
Tibetan
རོ། །གང་དུ་ཡང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་དུས་མེད་པ་རྣམས་ལ་མེད་པ་ནི་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལ། འགྲོ་བ་དང་འོང་བ་དག་ལ་ནི་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ན་མི་སྐྱེ་ཞིང་ཤིན་ཏུ་མི་སྐྱེ་ཞེས་པའོ། །གང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབས་པ་ཉིད་ན་ནི་འདིར་འདི་རྣམས་རང་གི་དོན་ལ་དགའ་བའི་ཕྱིར་དགའ་བ་ཡང་དམིགས་པར་འགྱུར་ཏེ་དོན་དམ་པར་ན་དཀའ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་མཆོག་ཏུ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་དང༌། ལོག་ པར་སྒྲུབ་པ་མང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ཀླན་ཀ་ལ། ལན་ནི། བདག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བདག་དང་གཞན་དུ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཐམས་ཅད་དང་བདག་ཉིད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིའི་གོང་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་སོ་སོར་ཀུན་ཏུ་རྟོགས་པར་བྱས་པས་དེ་ལ་གསུངས་པ་ནི་རྒྱ་མཚོའི་སྒྲས་སོ། །དེ་ལ་ཚུ་རོལ་གྱིས་མཐོང་བའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པ་གསུངས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འཕགས་པས་དགྲ་བཅོམ་པ་སྟེ། གང་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ན་བསྒོམ་པར་རིགས་པའོ། །ཁུར་རྣམས་སུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་ཁུར་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་གདུལ་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཕྱོགས་བཅུའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དུ་འགྲོ་བའི་དཀའ་བའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་སྟེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་མེད་པས། དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་མེད་པའི་ཕྱིར་ལ། ཕྱོགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཆ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །འཁོར་བའི་བདེན་པ་ལ་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་དོན་དུ་གསུངས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ལ་འཁོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་འགོག་པ་རབ་ཏུ་ཚིམ་པ་ཉིད་དང་བདེ་བའི་འདུ་ཤེས་བསྐྱེད་པ་ཉིད་ལ་དེ། ཀྱེ་མ་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག །སྐྱེ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ལ། །སྐྱེས་ནས་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། །དེ་རྣམས་ཉེ་བར་ཞི་བ་བདེ། །ཞེས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་འདུལ་བའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་འདུལ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་པ་ནི། དགའ་བ་མེད་ཅེས་པ་སྟེ། དགའ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། བྱ
Chinese
若。凡是未曾出生的那些，对于没有不存在的生的时候来说，没有是因为没有知觉的缘故。对于去和来，是因为知觉先行的缘故。因此说不生且极不生。凡是菩萨们自己的利益圆满成就的时候，那么在这里这些因为喜欢自己的利益，喜欢也会成为所缘，但究竟来说是困难的。因为众生极其无边，以及邪 行众多之故。这是诘难。回答是：我等，等等。因为不见自和他人的缘故。意思是说，因为视一切众生和自己平等。在此之前，以何种方式一一完全领悟了喜悦的想的对治，因此对此所说的是大海的声音。对此，从此岸所见的众生们，对于阿罗汉等生起喜悦之想的对治所说的是：一切，即一切法超离了众生的名言境，是阿罗汉。因为在自性完全清净的法性和一味一体的缘故，所以是值得修习的。对于负担没有增益，因为这样负担也是无自性的缘故。为了应调伏的众生，前往十方佛刹的艰难之想的对治而说的是：一切，即色等诸法的自性真如不是它的体性，因为没有成为它的境的法的缘故。方也不是，因为没有分，如同虚空一般。为了对轮回的真谛生起喜悦之想的对治而说的是，对于一切法，轮回者们断绝而极度满足以及生起安乐之想，啊呀，诸行无常！是生灭法。生后即灭，那些寂灭是安乐。这是声闻的调伏。就菩萨的调伏而说的是：没有喜悦，即喜悦极其迅速，是涅槃，菩
English
If. For those who have never been born, there is no absence of the time of non-birth, because there is no consciousness. For going and coming, it is because consciousness precedes. Therefore, it is said not to be born and extremely not to be born. Whenever Bodhisattvas perfectly accomplish their own benefit, then here these, because they like their own benefit, liking will also become an object of focus, but ultimately it is difficult. Because sentient beings are extremely limitless, and because there are many wrong doings. This is a challenge. The answer is: I, etc. Because one does not see self and others. It means that because one sees all sentient beings as equal to oneself. Before this, in what way was the antidote to the thought of joy fully realized one by one, therefore what is said about this is the sound of the ocean. Regarding this, what is said to counteract the thought of joy that arises in sentient beings seen from this shore towards Arhats, etc., is: everything, that is, all dharmas transcend the realm of sentient beings' names, and are Arhats. Because it is of one taste with the Dharma nature that is completely pure by nature, therefore it is worthy of cultivation. There is no addition to the burden, because in this way the burden is also without self-nature. What is said to counteract the difficult thought of going to the Buddha lands of the ten directions for the sake of sentient beings to be tamed is: everything, that is, the Suchness of the nature of forms, etc., is not its essence, because there is no dharma that has become its object. Nor is it a direction, because it has no parts, like the sky. What is said to counteract the thought of joy arising in the truth of samsara is that for all dharmas, those in samsara are cut off and extremely satisfied, and the thought of happiness arises. Alas, all conditioned things are impermanent! They are dharmas of arising and ceasing. After arising, they cease, and those who are pacified are happy. This is the discipline of the Hearers. What is said in terms of the discipline of Bodhisattvas is: there is no joy, that is, joy is extremely rapid, it is Nirvana, Bo