Tibetan
སྟན་པར་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་ལ་སོགས་པ་ལའོ། །དགེ་བར་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་འདོད་པས་སོ། །རེག་པར་གནས་པ་ནི་དེ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་སོ། །ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །བསྐལ་པའམ། དེ་བས་ལྷག་པ་ནི་གལ་ཏེ་མང་པར་འདོད་པར་གྱུར་པའོ། །གང་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་གླེང་བསླང་བ་ལ། དེ་བས་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་གཏད་པ་བཞི་པ་སྟེ། ལན་བཞིར་ཞེས་པས་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཉིས་པ་ཅན་དུ་བརྗོད་ལ་གསུངས་པ་རྣམས་ནི་གསུངས་པ་ཐུན་མོང་དུ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའོ། །ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བ་དང༌། ཡོངས་སུ་གཏད་པར་བྱ་བ་དང་ཀུན་ཏུ་གཏད་པ་དག་ནི་དོན་གཅིག་གོ །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་བཞིར་ཡོངས་སུ་གཏད་པར་ནི་རྒྱུ་གཉིས་པ་ལ། ཀུན་དགའ་པོ་འདི་དག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གླེང་བསླང་བ་ལ། དུས་ཀྱི་མཐའི་སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ་དེའི་སྐད་ཅིག་གོ །སྐད་ཅིག་མ་དེ་དྲུག་ཅུ་ལ་ཐང་ཅིག་གོ །ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ཡུད་ཙམ་དང་ཆུ་ཚོད་དང་དབྱུ་གུས་དེ་ལྟར་བསོད་ནམས་མང་པོ་སྐྱེད་པ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་པའོ། །དེ་ནས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟབ་མོ་ཉིད་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །མི་བསྐྱོད་པ་ཉིད་ནི་ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཆགས་པ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དམ། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་དོ། །ཚད་མེད་པ་ནི་རྒྱ་ཆེན་པོའོ། །ཉེས་པ་ཟད་པ་ནི་དུས་ཀྱི་ཉེས་པ་ཟད་པའོ། །མཐའ་ནི་གྲངས་ངེས་པའོ། །ཚད་ཆད་པ་ནི་ཚད་ཀྱིས་ཡོངས་ སུ་བཅད་པའོ། །གཞལ་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ནི་དམིགས་སུ་མེད་པས་སོ། །ཟད་པ་ནི་ཕྲི་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཟད་པ་ནི་དངོས་པོའོ། །ནམ་མཁའ་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པ་མེད་པ་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དུ་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེས་ན་དེ་རྣམས་དམིགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཟད་པ་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། །མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཟད་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཐའ་གཉིས་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའོ། །བར་དུ་སྐྱེས་ནས་གནས་པའོ། །མ་འདྲེས་པ་ནི་གཞན་དག་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ། །ཆོས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ཅེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་བསྡུས་པ་རྣམས་སོ། །ཇི་ལྟར་ཞེས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་མཐོང་བས་སོ། །རྟག་པ་ནི་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའོ། །བརྟན་པ་ནི་གནས་པ་སྟེ། མ་སྐྱེས་ཤིང་རྟག་ཏུ་མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་པ་ནི་ཐ་མ་མེད་ཅིང་སྐྱེས་ནས་ཡོད་པའོ། །ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ནི་ཆོས་ཅན་སྣང་པ་དང་མི་སྣང་བའི་ངོ་བོས་རྣམ་པར་ལྡོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་པ་པོ་དང་ཚོར་བ་པོ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་འཛིན་པ་པོའི་འཛིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་བྱང་ཆུབ་བརྗོད་དོ། །འདིར་བསྟན་བཅོས་ལས། །དྲི་མ་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་བའི། །ཡེ་ཤེས་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བརྗོད་དེ། །ཟད་མེད་སྐྱེ་མེད་ཕྱིར་ད་དག །གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་ཏེ་དྲི་མ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ། ཟད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མེད་པ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པའོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་གཏན་དུ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་གཞན་མི་སྲིད་པས་འདི་ཉིད་མཚན་ཉིད་དུ་གསུངས་ལ། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་ཟད་ཀྱིས་ཟད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ལ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་རྣམ་པར་མཐོང་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས། འགག་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ལ། །མཐོང་ཞེས་བྱ་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། །རྣམ་པར་རྟོག་རིགས་ཅི་ཞིག་ཟད། །སྐྱེ་མེད་རྣམ་པ་ཅི་ཞིག་ཐོབ། །ཅེས་ཏེ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་གང་ལ་ཡང་ཟད་པའམ་སྐྱེ་ བར་འགྱུར་བ་མེད་ལ། རིགས་ཉིད་ནི་རིགས་ཏེ་བྱེ་བྲག་གོ །དེ་ལ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེ་བ་ཅུང་ཟད་མེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་བདེན་པར་ཡོད་པ་ཉིད་འདིར་མེད་པས་ཅི་ཞིག་ཟད་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་སྒྲིབ་པ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་ཟད་ཅིང་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པར་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། །གང་ཞིག་གིས་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་མེད་པའི་གཉིས་སུ་མེད་པའོ། །རང་རིག་དོན་དམ་པ་པ་ལ་ཡོད་ཅེས་པ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་དང༌། གང་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་དོན་དམ་པར་ཡོད་ཅེས་པ་དེའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བསྟན་བཅོས་ལས། ཆོས་རྣམས་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་དང༌། །ཤེས་བྱ་ལ་ཡང་སྟོན་པ་ཡི། །སྒྲིབ་པ་ཟད་པར་འདོད་པ་ཡི། །སྟོན་པས་གཞན་དུ་བརྗོད་པ་གང༌། །འདི་ལ་ཁོ་བོས་མཚར་དུ་བརྩིས། །འདི་ལ་བསལ་བ་གང་ཡང་མེད། །གཞག་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་མེད། །ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། །ཡང་དག་མཐོང་བ་རྣམ་པར་གྲོལ། །ཞེས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་དང་སྒྲ་ཡིས་རྣམ་པ
Chinese
安立于座是指安立于教法等之上。行善是指希求福德。安住于触是指那本身现前。所谓具功德是指善等。劫或超过劫是指如果想要更多。凡是等等是指发起话题。因此等等是指第四种交付，四次回答是指说两次要说的话，所说的一切是指共同说成一个。完全成熟，完全交付和完全交付是一个意思。像这样四种完全交付是第二个原因。阿难陀这些等等是指发起话题。时间尽头的百二十个刹那是那个刹那。六十个刹那是弹指。三十个弹指是须臾、时辰和肘，像这样产生许多福德是第三个原因。然后等等，如同大海是指为了广大地行进。甚深是指禅定的圆满。不动是指智慧的圆满。所谓无染是指无所缘，或无碍的智慧。无量是指广大。罪业穷尽是指时间的罪业穷尽。边际是指确定的数量。限量是指用量来完全限定。因为不可衡量是指因为没有对境。穷尽是指减少。完全穷尽是指事物。所谓虚空穷尽无有是指因为无所缘如同虚空般穷尽无有。凡是一切是指一切法无生，因此那些是无所缘的自性，因此般若波罗蜜多也如同虚空般穷尽无有。要现证是指要现前。色等等诸法以无尽之性是指因为不生。像这样等等，两种边是指生和灭。中间是生后住。不混杂是指不与其它相同。所谓没有丝毫法是指蕴所完全包含的一切。如何
English
To establish on the seat is to establish on the teachings and so on. To do good is to desire merit. To abide in contact is because that itself is manifest. The so-called possessing qualities refers to goodness and so on. A kalpa or more than that is if one desires more. Whatever and so on refers to initiating a topic. Therefore and so on refers to the fourth entrustment, four answers refers to saying twice what is to be said, all that is said is to say it together as one. To be fully ripened, to be fully entrusted, and to be completely entrusted are the same meaning. Thus, the four kinds of complete entrustment are the second reason. Ananda, these and so on refers to initiating a topic. One hundred and twenty moments at the end of time is that moment. Sixty moments are a snap of the fingers. Thirty snaps of the fingers are a moment, an hour, and an elbow, thus generating much merit is the third reason. Then and so on, like the ocean is for the sake of going extensively. Profound is the perfection of meditation. Immovable is the perfection of wisdom. The so-called without attachment means without object, or unobstructed wisdom. Immeasurable means vast. Exhaustion of faults means the exhaustion of the faults of time. Limit means a definite number. Limited means completely limited by measure. Because it is immeasurable means because there is no object. Exhaustion means reduction. Complete exhaustion means things. The so-called space is inexhaustible means because without object, like space, it is inexhaustible. Whatever all means all dharmas are unborn, therefore those are the nature of without object, therefore the Prajnaparamita is also inexhaustible like space. To be realized is to be made manifest. Form and so on, all dharmas with the nature of inexhaustibility means because they are unborn. Like this and so on, the two extremes are birth and death. In between is born and then abides. Unmixed means not the same as others. The so-called there is not even a little dharma means all that is completely contained by the aggregates. How
Chinese
了知是见缘起故。常是无始无终故。坚固是住，以不生且常不坏故。恒常是无终且生已存在故。无有转变是法性显现与不显现的体性无有变异故。作者与受者即是无有执持者的执持故。这些即是宣说菩提。此处经中说：。垢尽及不生之。智慧菩提如是说。尽无生故此等义。次第应知如是也。如是说，垢是烦恼分别。尽是极无有，智慧是知尽。不生之智慧是恒常性即是不生之智慧。菩提之体性是无有其他故，此即说为体性。见道以尽，以尽之分别诸法，是尽与不生如是见之义。如是亦经中说：。无灭之自性上。以见名为道者。分别之品有何尽。不生之相有何得。如是说，分别诸法于自性之如是性上，于何者亦无有尽或生。品性即是品类，差别也。于彼是分别生少许亦无有等，如是也。如是诸法皆自性无自性也。于彼真实存在此中无有，故何者尽。于世俗中是障碍与具足之因尽，且不复再生如是近示也。何者以所取与能取之相无有之二取也。自证真实义者有，如是显现执著也。何者五蕴真实存在，如是彼之自在而经中说：。诸法有如是说。于所知亦开示之。欲求障碍尽除者。导师异说为何事。于此我等甚稀奇。于此遮遣何者亦无。应安立者少许亦无。于真实性如实见。如实见者得解脱。如是说，如是说之语词以
English
Knowing is seeing dependent arising. Constant is without beginning and end. Firm is abiding, because it is unborn and always indestructible. Eternal is without end and exists after being born. Unchanging is because the nature of phenomena, whether manifest or unmanifest, does not change. The agent and the experiencer are the absence of grasping by the grasper. These are what is meant by enlightenment. Here, in the scripture, it says: 'The wisdom of the exhaustion of defilements and non-arising, thus is called enlightenment. Because of exhaustion and non-arising, these meanings should be understood in order.' As it says, defilement is afflictive conceptualization. Exhaustion is utter non-existence, wisdom is knowing exhaustion. The wisdom of non-arising is the wisdom of non-arising due to its constant nature. The characteristic of enlightenment is that there is no other, so this itself is said to be the characteristic. The path of seeing, by exhaustion, exhausts the conceptualizations, meaning that exhaustion and non-arising are seen. Thus, it is also said in the scripture: 'On the nature of non-cessation, by the path called seeing, what kind of conceptual categories are exhausted? What kind of unborn aspects are attained?' As it says, conceptualizations do not cease or arise in any way on the suchness of nature. Category itself is category, a distinction. There is no arising of conceptualization at all, and so on. Thus, all phenomena are by nature without inherent existence. Because what truly exists is not here, what is exhausted? In conventional truth, it is closely shown that the cause of obscurations and their accumulation is exhausted and will not arise again. Whatever is without the appearance of the grasped and the grasper is non-duality. Self-awareness exists in ultimate reality, thus it manifests attachment. Whatever five aggregates truly exist, thus, according to that, it is said in the scripture: 'Saying that phenomena exist, and also showing it to the knowable, what else does the teacher say who desires the exhaustion of obscurations? I consider this very strange. There is nothing to be refuted here. There is nothing to be established. Seeing reality as it is, seeing reality is liberation.' As it says, the word 'as' with