Tibetan
འི་ཆོས་ཉིད་ཁོ་ན་བྱང་ཆུབ་དག་པའོ། །དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའོ་ཞེས་བསམས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུའི་ཚིག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པའོ། །གང་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་གསུངས་ཏེ། ཡང་གི་སྒྲ་ནི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གང་པོས་རབ་འབྱོར་ལ་དྲན་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་རབ་འབྱོར་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འདི་ནི། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ངེས་པར་འབྱུང་བར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གླུབ་པའི་མཐའ་འཇོག་པའི་ཚིག་ནི་རྟོགས་པར་སླའོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱས་བར་བསྟན་པ་དད་ལྡན་པ་དེ་ཡང་ཆད་ཀྱིས་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོའི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འབྱུང་སླའོ། །ཞེས་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་བསྟན་ཏོ། །ཐར་པའི་ཆ་ནི་བསྟེན་ཅིང་ཐོབ་པར་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་ཕན་པ་ནི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྟེ། དེ་དག་བསྟན་ནས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ངེས་པར་འབྱེད་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོགས་པའི་ མཐོང་བའི་ལམ་མོ། །དེའི་ཆ་ནི་འཐོབ་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཕན་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའོ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དྲོད་དང༌། རྩེ་མོ་དང༌། བཟོད་པ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གོ །དེ་ལ་དང་པོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བསྟན་བཅོས་ལས། དྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་འདིར། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་བསྔགས། །དེ་དག་ཉིད་ལ་སེམས་མཉམ་སོགས། །རྣམ་པ་དག་ནི་བཅུར་བཤད་དོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། བདག་མགོན་དུ་གྱུར་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་པ་ལ། གནས་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེག་པར་བྱ་བས་སོ། །བསླབ་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོམས་པར་བྱ་བས་སོ། །མཉམ་པར་གནས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་གསུངས་ཏེ། མཉམ་པའི་སེམས་དང༌། བྱམས་པའི་སེམས་དང༌། ཕན་པའི་སེམས་དང༌། གཡོ་བ་མེད་པའི་སེམས་དང༌། ང་རྒྱ་བཅག་པའི་སེམས་དང༌། ཁོང་ཁྲོ་བ་མེད་པའི་སེམས་དང༌། སྙིང་རྗེའི་སེམས་དང༌། མཐོ་བཙམས་པ་མེད་པའི་སེམས་དང༌། མ་དང་པ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་དང༌། བུ་དང་བུ་མོ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་སོ། །མགོན་ནི་མགོན་དང་བཅས་པ་སྟེ། དེ་ནི་དྲོ་བར་གྱུར་པའོ། །བདག་ཉིད་སྡིག་པ་ལས་ལྡོག་ཅིང༌། །སྦྱིན་ལ་སོགས་ལ་གནས་པས་གཞན། །དེ་དག་ལ་ནི་དགོད་པ་དང༌། །བསྔགས་པ་བརྗོད་དང་མཐུན་པ་ཉིད། །བརྩེར་གྱུར་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ཉིད་བདག་ཉིད་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། །སྡིག་པ་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའོ། །དེ་དག་སྤོང་བ་ནི་ལྡོག་པའོ། །ཡོངས་སུ་རྒྱལ་བར་བྱ་བ་ནི་གོམས་པར་བྱ་བའོ། །མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད། འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལུགས་དང་མཐུན་པའོ། །མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་འགག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པའོ། །གཞན་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕ་རོལ་དག་ལའོ། །ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་ནི་ཡང་དག་པར་འཛིན་དུ་འཇུག་པའོ། །བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ནི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །དེ་ནི་རྩེ་མོར་གྱུར་པའོ། །དེ་བཞིན་བཟོད་པ་ནི། རང་གཞན་རྟེན་ཅན་ བདེན་ཤེས་པ། །ཆོས་མཆོག་དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་རྣམས། །སྨིན་བྱེད་སོགས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། །རང་ཡང་བདེན་པ་ཤེས་པ་དང༌། །གཞན་དག་ཀྱང་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་དང༌། །དེའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང༌། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་བཟོད་པར་གྱུར་པའོ། །བདག་ཉིད་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་ལ་སོགས་པ་དང༌། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་དང༌། དེའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང༌། རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་ཏེ། བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པའི་ཡུལ་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང༌། སྤང་བ་དང༌། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང༌། བསྒོམ་པའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྲས་བུ་ལྔ་ལ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་པའི་སྐྱོན་མེད་པ་ལ་འཇུག་པའི་བར་གྱིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་ནས་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་ལ་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་དང༌། དེའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་དང༌། དེ་ལ་མཐུན་པར་དགའ་བར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་བཟོད་པར་གྱུར་པ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །དེ་ལྟར་འདོད་ཅིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་གསུངས་ཏེ། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་གཟུགས་དང༌། ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་ནས་དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་དང༌། སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ལེའུ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུའོ། །འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བརྒྱད་སྟོང་པའི་དཀའ་འགྲེལ། སློབ་དཔོན་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་ཞི་བས་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་སྙིང་པོ་མཆོག་ཅེས་བྱ་བ་ལས་ལེའུ་བཅུ་དྲུག་པའོ།། །།ཐར་དང་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང༌། །སློབ་བ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཚོགས། །ཞེས་གོང་དུ་བསྟན་པ་དེ་ལས་གཉིས་བསྟན་ནས་གསུམ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལས། ངེས་འབྱེད་ཡན་ལག་ནས་བཟུང་ནས། །མཐོང་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་དག་ལ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་དག་གནས། །དེ་འདིར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཚོགས། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་ཐེག་པ་ཆེན་པོར་རོ། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཚོགས་འདིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཆེད་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའོ། །ལྡོག་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའོ། །དེ་ནས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལ་གནས་པ་འདིའི་རྟགས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན་དེའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་སོགས་ལས་ལྡོག་སོགས་རྟགས། །རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་བསྐྱེད་པ་ཡིས། ངེས་འབྱེད་ཡན་ལག་གནས་པ་ཡི། །ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་འདི། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་ལྡོག་པ་དང༌། །ཐེ་ཚོམ་མི་དལ་ཟད་པ་དང༌། །བདག་ཉིད་དགེ་བ་ལ་གནས་ཤིང༌། །གཞན་དག་དེ་ལ་དགོད་པ་དང༌། །གཞན་གྱི་རྟེན་ཅན་སྦྱིན་སོགས་དང༌། །ཟབ་མོའི་དོན་ལའང་སོམ་ཉིད་མེད། །བྱམས་ལུས་སོགས་དང་སྒྲིབ་པ་ནི། །རྣམ་པ་ལྔ་དང་མི་འགྲོགས་དང༌། །བག་ལ་ཉལ་ཀུན་འཇོམས་པ་དང༌། །བྲན་པ་དང་ནི་ཤེས་བཞིན་དང༌། །གོས་ལ་སོགས་པ་གཙང་བ་དང༌། །ལུས་ལ་སྲིད་བུ་རྣམས་མི་འབྱུང༌། །གྱ་གྱུ་མེད་སེམས་སྦྱངས་བ་ནི། །ལེན་དང་སེར་སྣ་མེད་ལ་སོགས། །ཆོས་ཉིད་ལྡན་པར་འགྲོ་ཉིད་དང༌། །སེམས་ཅན་དོན་དུ་དམྱལ་ཚོལ་དང༌། །གཞན་གྱིས་བཀྲི་བར་མི་བཏུབ་དང༌། །ལམ་གཞན་ཉེ་བར་སྟོན་བདུད་ལ། །བདུད་ཅེས་བྱ་བར་རྟོགས་པ་དང༌། །སངས་རྒྱས་དགྱེས་པའི་སྤྱོད་པ་སྟེ། །རྟགས་ནི་ཉི་ཤུ་འདི་དག་གིས། །དྲོད་དང་རྩེ་མོ་བཟོད་བཅས་དང༌། །ཆོས་མཆོག་རྣམས་ལ་གནས་པ་ནི། །རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་མི་ལྡོག །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདི་དག་གིས་སྣང་ཞིང་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་
Chinese
仅仅是法的自性才是清净的菩提。又想，那是自性清净。所谓“如是说”是舍利子的言辞，所谓“以法的理则”是诸法之如实之相。所谓“任何”等等是说了差别，而“又”这个词是词的意义。此后，所谓“具寿江波”等等，是江波使善现忆念。其余的，善现，这位无上正等觉之菩提的菩萨摩诃萨，应知必定会现证菩提，到此为止，是歌诀结尾的词句，容易理解。因此，广为宣说，具信者也因断灭而与利根者的解脱分相应，容易生起正等觉。如是宣说了与解脱分相应。解脱分是应依止并获得的。对其有益的是与解脱分相应，宣说这些之后，应说与决择分相应，决择分是各别觉悟的
English
Only the nature of the Dharma is pure Bodhi. And I thought, that is naturally pure. The so-called "Thus he spoke" are the words of Shariputra, and the so-called "in accordance with the principles of the Dharma" is the aspect of the suchness of all Dharmas. The so-called "any" etc. are the differences that have been spoken of, and the word "again" is the meaning of the word. Thereafter, the so-called "Life-Holder Gangpo" etc., is Gangpo causing Subhuti to remember. The rest, Subhuti, this Bodhisattva Mahasattva of unsurpassed perfect and complete enlightenment of Bodhi, should be known to definitely manifest Bodhi, up to this point, the words at the end of the verses are easy to understand. Therefore, widely proclaimed, the faithful also, because of severance, are in accordance with the liberation aspect of those with sharp faculties, and it is easy to generate perfect and complete enlightenment. Thus, it is taught that it is in accordance with the liberation aspect. The liberation aspect is what should be relied upon and attained. What is beneficial to it is in accordance with the liberation aspect, after explaining these, one should speak of what is in accordance with the decisive aspect, the decisive aspect is the individually realized
Chinese
因为安住于等处，所以是其他。对于那些，欢笑以及称赞述说和随顺，被称为慈爱。这本身也被称为自性等所说。罪恶是不善的十种行为。舍弃那些是断绝。要完全胜利就是要习惯。无明的缘故产生行，行的缘故产生识等，是合乎规律的。无明灭则行灭，这是缘起不合乎规律。其他等是指其他的对境。如实劝勉是使如实执取。称赞述说是述说功德。随顺是如实随顺。那是顶峰。如是忍耐是：自己与他者有依 证知真。殊胜法如是，有情众。 以成熟等知晓。自己也证知真， 其他也如实劝勉他， 称赞述说他，随顺即是忍耐。自身也令有情完全成熟，清净佛土等，其他也如实劝勉他，称赞述说他，随顺即是殊胜法。那两者都以如是真等说，真即是苦等真谛的对境，次第为完全了知，断除，现前，修习。入流等五果，了知现前，直至菩提萨埵无过失而趣入之间。如是安住于令有情完全成熟等，其他也如实劝勉他，称赞述说他，随顺而欢喜，这即是忍耐和殊胜法。如是欲等是说与决择分相应的果，无障碍之色，受，想，行乃至圣法安住，转变为无障碍之自性。
English
Because of abiding in places like these, it is other. For those, laughter, as well as praise and accordance, are called loving. This itself is also spoken of as self-nature, etc. Sin is the ten non-virtuous actions. Abandoning those is cessation. To be completely victorious is to become accustomed. Due to ignorance, actions arise; due to actions, consciousness arises, etc., which is in accordance with the law. When ignorance ceases, actions cease, which is the dependent arising that is not in accordance with the law. "Others" refers to other objects. To truly encourage is to cause true grasping. To praise and speak is to speak of qualities. To accord is to truly accord. That is the peak. Such patience is: self and others, dependent, Knowing the truth. Supreme Dharma, likewise, sentient beings. To be known by maturation, etc. Oneself also knows the truth, And others are also truly encouraged towards it, Praising and speaking of it, accordance is patience. Oneself also causes sentient beings to fully mature, purifies the Buddha-fields, etc., and others are also truly encouraged towards it, praising and speaking of it, accordance is the supreme Dharma. Both of those are spoken of as "suchness of truth," etc., truth being the object of truths such as suffering, etc., in order: complete knowledge, abandonment, manifestation, and cultivation. The five fruits, such as stream-enterer, are to manifest knowledge up to the point of entering the flawless state of a Bodhisattva. Likewise, abiding in the full maturation of sentient beings, etc., others are also truly encouraged towards it, praising and speaking of it, and rejoicing in accordance with it, which is patience and the supreme Dharma. Thus, desire, etc., speaks of the result corresponding to the decisive factor, unobstructed form, feeling, perception, action, up to the abiding of the holy Dharma, transforming into unobstructed self-nature.
Chinese
完结。以如是为主的章节就是如是的章节。《圣八千颂般若波罗蜜多释难》，由导师宝生寂造作的名为《心要胜义》的论著，第十六章结束。解脱和决择分相应，以及修学不退转之众。如上所示，已经说了两个，现在要说第三个。因此，论中说：从决择支开始，在见道和修道上，哪些菩萨安住，他们在此是不退转之众。这里说“此”指的是大乘。这个不退转之众的特征是，为了不退转而出现的就是不退转。不是退转的就是不退转。那么，安住在与决择分相应上的这个，有什么样的征相呢？因此，从色等中退转等是征相。通过生起二十种相，安住在决择支上的，这就是不退转的特征。说不退转本身就是完全了知的意思。如果从色等中退转等是什么呢？从色等中退转，疑惑、不闲暇消失，自身安住在善上，其他人对此欢喜，依靠他人的布施等，对甚深义也没有犹豫。慈身等和障碍，与五种相不交往，所有习气摧毁，恭敬和正知，衣服等清净，身上不生虱子等。没有虚伪，心调伏，没有悭吝等。具有法性而行，为了众生寻找地狱，不能被他人引诱，对于显示其他道的魔，认识到是魔，行持令佛欢喜的行为。通过这二十种征相，安住在暖位、顶位、忍位以及世第一法上的，不会从圆满菩提中退转。这样说了。因此，从那时起，世尊等这样说了。因为这些能照亮和显明。
English
Completion. The chapter that is primarily Thusness is the chapter of Thusness. The commentary on the difficult points of the Eight Thousand Verse Prajñāpāramitā, a treatise called "Supreme Essence" composed by the teacher Ratnakaraśānti, ends with the sixteenth chapter. Liberation and the factors that accord with definitive discrimination, and the assembly of those who study and do not regress. As shown above, two have been shown, and now the third is to be spoken. Therefore, in the treatise it says: "From the limb of definitive discrimination onwards, on the paths of seeing and meditation, whichever Bodhisattvas abide, they are here the assembly of non-regression." Here, "here" refers to the Great Vehicle. The characteristic of this assembly of non-regression is that what arises for the sake of non-regression is non-regression. That which is not regression is non-regression. Then, what are the signs of this one who abides in accordance with the factors of definitive discrimination? Therefore, turning away from form, etc., are signs. By generating twenty aspects, this is the characteristic of non-regression, which abides in the limb of definitive discrimination. It is said that non-regression itself is the meaning of complete knowledge. If turning away from form, etc., what is turning away, etc.? Turning away from form, etc., doubt and lack of leisure disappear, one's own self abides in virtue, others rejoice in this, relying on the generosity of others, etc., there is no hesitation even about the profound meaning. Loving-kindness, body, etc., and obscurations, do not associate with the five aspects, all habitual tendencies are destroyed, reverence and mindfulness, clothes, etc., are clean, lice, etc., do not arise on the body. There is no deceit, the mind is tamed, there is no miserliness, etc. One walks possessing the nature of Dharma, seeks hell for the sake of sentient beings, cannot be seduced by others, and recognizes as Māra the Māra who shows other paths, and engages in conduct that pleases the Buddhas. Through these twenty signs, those who abide in the heat, peak, forbearance, and supreme mundane qualities do not regress from perfect enlightenment. Thus it is said. Therefore, from then on, the Bhagavan, etc., said thus. Because these illuminate and clarify.