Tibetan
་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བསྒོམ་པར་བགྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་དང༌། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་མཚན་མ་མེད་པར་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཐབས་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་ཐབས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་རྟག་ཏུ་མི་གཏོང་བ་དང༌། བསོད་ནམས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡང་དག་པར་བསྔོ་བ་སྟེ། དེ་ནི་བསྔོ་བ་དང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་ལེའུ་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལས། མཚན་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་ཡིན་པས། །མཚན་མེད་རབ་ཏུ་སྦྱིན་ལ་སོགས། །ཡང་དག་བསྒྲུབ་ལ་མཁས་པ་ནི། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་རྟོགས་འདི་ལ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པར་འདོད། །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེའི་དབྱེ་བ་ལྔ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཡུམ་ཆེན་མོ་དག་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལྟར་བསྟན་བཅོས་ལས། སངས་རྒྱས་སོགས་དམིགས་དད་པ་དང༌། །སྦྱིན་སོགས་སྤྱོད་ཡུལ་བརྩོན་འགྲུས་དང༌། །བསམ་པ་ཕུན་ཚོགས་དྲན་པ་དང༌། །རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཏིང་འཛིན་དང༌། །ཆོས་རྣམས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། །ཤེས་བུ་ཤེས་རབ་དང་རྣམ་ལྔ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས། རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་རྣོན་པོ་ཡིས། །རྟོགས་སླ་རྟུལ་པོས་རྟོགས་དཀའ་བཞེད། །ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་ཏེ། དེ་ནས་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདིའི་སྐབས་འབྱེད་པར་བྱེད་དེ། འདི་ཚེགས་ཆེན་པོས་འབྱུང་བས་ན་འབྱུང་བར་ དཀའ་བའོ། །འདི་དག་ནི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གང་ཟག་གི་ཁྱད་པར་གསུངས་ཏེ། །ཤེས་རབ་འཆལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལ། འཆལ་པའི་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྟུལ་པོའི་ཁྱད་པར་བསྟན་ཏོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣོན་པོས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་རྟོགས་པར་སླ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བསྟན་པར་འདོད་ནས་དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་སྐད་ཅེས་གསོལ་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལན་ནོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་སླའོ་ཞེས་རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་མི་རིགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་དེ་ཙམ་གྱིས་འབྱུང་བར་སླ་བར་གྱུར་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་པོ་ཉིད་ནས་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྒྲུབས་པས་ཐོ
Chinese
说了做法等等。所谓修习般若波罗蜜多，是为了如实了知一切法，以及将布施等波罗蜜多与无相相结合之义。所谓善巧方便，其中的方便是指恒常不舍一切种智之心，以及将一切善根回向菩提，即是宣说回向和随喜之品。因此，经论中说：因为要宣说体性，所以与无相布施等相结合，善于如实修持，对于通达一切相，想要与解脱分相应。这样说了，它的五种差别是从薄伽梵母大般若经中说的，如此经论中说：以佛等为所缘的信心，以布施等为行境的精进，圆满的意乐忆念，不分别的禅定，以及在一切法的一切相中，了知的智慧和五种。这样说了。世尊如此开示等等，这也是经论中说的：圆满菩提利根者易证，钝根者难证。这样说了。之后，天帝释等是为了开显此处的含义，因为这是历经艰辛才出现的，所以难以出现。这些是显示差别。之后，世尊等等是说了补特伽罗的差别。说了智慧邪谬等等，以邪谬的智慧等等的语句，是显示了与解脱分相应的钝根者的差别。与解脱分相应的利根者容易证得圆满菩提，因此想要宣说它，所以之后说了世尊等等。如此请问等等是世尊的回答。一切法非有，如果善现说容易证得菩提是不合理的，因为如果仅仅如此就容易出现，那么一切众生最初就会如此了。因此，通过修持才能获得。
English
He spoke of practices and so on. The so-called cultivation of the Prajñāpāramitā is for the sake of truly knowing all dharmas, and for the meaning of combining generosity and other pāramitās with the absence of characteristics. As for being skilled in means, the means here refers to constantly not abandoning the mind of all-knowingness, and dedicating all merits to Bodhi, which is to explain the chapter on dedication and rejoicing. Therefore, it is said in the treatise: Because the characteristics are to be expressed, it is combined with the absence of characteristics, such as generosity, and is skilled in truly accomplishing it. For one who understands all aspects, it is desired to be in accordance with the aspect of liberation. Thus it is said, and its five distinctions are spoken from the great Bhagavati Mother Prajñāpāramitā. Thus it is said in the treatise: Faith with the Buddhas etc. as the object, diligence with generosity etc. as the field of activity, perfect intention and mindfulness, non-discriminating samādhi, and in all aspects of all dharmas, the wisdom of knowing and the five aspects. Thus it is said. The Blessed One said, "Thus," and so on. This is also said in the treatise: Perfect enlightenment is easy to realize for the sharp-witted, and difficult to realize for the dull-witted. Thus it is said. Then, Indra, the lord of the gods, and others are to reveal the meaning of this passage, because it arises with great effort, it is difficult to arise. These are the distinctions shown. Then, the Blessed One and so on spoke of the distinctions of individuals. Having spoken of distorted wisdom and so on, the words such as distorted wisdom and so on show the distinction of the dull-witted who are in accordance with the aspect of liberation. The sharp-witted who are in accordance with the aspect of liberation easily realize perfect enlightenment, therefore, wanting to explain it, the Blessed One and so on are spoken of thereafter. Asking thus and so on is the Blessed One's answer. It is unreasonable for Subhuti to say that Bodhi is easy to attain when all dharmas are non-existent, because if it were easy to arise merely by that, then all sentient beings would be like that from the very beginning. Therefore, it is attained through practice.
Tibetan
བ་པ་སྟེ། དེ་ཡང་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྟུལ་ཕོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ནི་མེད་དོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འཐོབ་པས་འབྱུང་བར་དཀའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འོ་ན་མངོན་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་གིས་ཐོས་པ་དང༌། བསམས་པ་དང༌། བསྒོམས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འཐོབ་ཅེ་ན། རབ་འབྱོར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་བྱིས་པས་གཟུང་བའི་དོན་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་ན་དེ་ཡང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༌། བརྫུན་པའི་ཕྱིར་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །འདི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་པའམ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་མཚན་མ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཕྱོགས་གཉི་ག་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། བྱང་ཆུབ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་མ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རབ་འབྱོར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་གནས་བརྟན་ལ་ཤཱ་རིའི་བུའི་ལན་ནོ། །དེ་སྟོང་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འབྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འགལ་བའི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལ། ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་ པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཏེ། གང་དག་གང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དགོངས་སོ། །དེ་ལྟར་འགལ་བར་བསྟན་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པས་གནོད་པ་སྨྲ་བར་འདོད་ནས་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལ། མི་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བཟློག་སྟེ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་གཞན་གྱི་གཏན་ཚིགས་སུན་དབྱུང་བ་དང་རང་གི་ཕྱོགས་བསྒྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་རབ་འབྱོར་གྱིས་ཐལ་བ་རྒྱ་ཆེར་སེལ་བར་བྱེད་དེ། ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སོ། །ཕྱིར་ལྡོག་པའི་ཆོས་དེ་གང་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་གང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གནས་པའི་ཚུལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གནས་པའི་ཚུལ་ནི་རིགས་པའོ། །དེས་ན་ཆོས་ཉིད་ལ་གནས་པ་མེད་པ
Chinese
又，如果有人问，那些与解脱分相应的愚钝者是否没有解脱呢？因为没有生起，所以不能获得，因此说生起是困难的。如果有人问，为什么那些具有神通的人，通过听闻、思维、禅修等力量，不能获得圆满正等觉呢？世尊说：“善现，因为不是真实的。”如果有人认为儿童所执著的意义就是菩提，那也是不真实的，因为是虚假的，所以不能获得。像这样，认为分别念是菩提，或者认为分别念的相是菩提，这两种菩萨的观点都不合理，因为菩提没有分别念，菩提不是通过分别念证得的。为了说明这一点，世尊说：“善现，因为不分别。”从“之后”等开始，是舍利弗对长老的回答。如果有人认为“因为它是空性的，所以显现”是相违的理由，所以世尊说：“具寿善现”等。其中，“与虚空相等”是理由，意思是：凡是与虚空相等的，都不会通过它而证得圆满正等觉。像这样，在显示了相违之后，想要通过推论来驳斥，所以说“如果……就会成为过失”，即“具寿善现，如果”等。回答是：“不是这样的。”从“因为什么”等开始，是反过来说的。或者，这既是驳斥他人的理由，也是成立自己的观点。从“如是说”等开始，善现广泛地消除过失，即从圆满正等觉中退转，是因为想要证得圆满正等觉的分别念。说了“退转之法是什么”之后，为了成立不退转，所以说了“那是什么”等。其中，“不住于一切法的体性”是说不住于一切法的体性是正理。因此，不住于法性
English
Furthermore, if someone asks whether those dull-witted individuals who are in accordance with the aspects of liberation do not have liberation, the answer is that because there is no arising, they cannot attain it, and therefore it is said that arising is difficult. If someone asks why those with clairvoyance cannot attain perfect and complete enlightenment through the power of hearing, thinking, meditation, and so on, the Blessed One said, "Subhuti, because it is not real." If someone thinks that the meaning grasped by children is enlightenment, that is also not real, because it is false, and therefore it cannot be attained. Like this, thinking that conceptualization is enlightenment, or thinking that the sign of conceptualization is the aspect of a Bodhisattva, both of these views are not reasonable, because enlightenment has no conceptualization, and enlightenment is not attained through conceptualization. In order to show this, the Blessed One said, "Subhuti, because there is no conceptualization." From "after that" and so on, it is Shariputra's answer to the elder. If someone thinks that "because it is emptiness, it manifests" is a contradictory reason, therefore the Blessed One said, "Venerable Subhuti" and so on. Among them, "equal to space" is the reason, meaning that whatever is equal to space will not attain perfect and complete enlightenment through it. Like this, after showing the contradiction, wanting to refute by inference, therefore it is said "if...it would become a fault," that is, "Venerable Subhuti, if" and so on. The answer is: "It is not like that." From "because of what" and so on, it is said in reverse. Or, this is both refuting the reasons of others and establishing one's own view. From "having said that" and so on, Subhuti widely eliminates faults, that is, turning away from perfect and complete enlightenment is because of the conceptualization of wanting to attain perfect and complete enlightenment. After saying "what is the dharma of turning away," in order to establish non-turning away, therefore it is said "what is that" and so on. Among them, "the nature of not abiding in all dharmas" is saying that the nature of not abiding in all dharmas is the correct reasoning. Therefore, not abiding in the nature of dharma.