Tibetan
ནི་ཤིན་ཏུ་བ་གསུམ་མོ། །ཡང་དག་པའི་དོན་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་དེ་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་ཏོ། །རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བས་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་སོ། །འདིའི་དོན་ནི་རྟོགས་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཏེ། རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་དང་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སྤྱིའི་སྒྲས་ཀྱང་ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་བ་འདི་ཡོད་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཏེ་དོན་ཐམས་ཅད་ཉིད་དང་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་དོན་དང་ཡང་དག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བའོ། །དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་དང་ངེས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་ན་སངས་རྒྱས་ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྫོགས་པའི་སྒྲས་ནི་སངས་རྒྱས་པ་ཉིད་དོ། །མངོན་པ་ནི་དེ་ཉིད་མ་ལུས་པ་སྟེ། སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དབེན་པ་མཁྱེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤིན་ ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོས་སོ། །སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱི་བརྗོད་པར་འདོད་པས་གཅིག་གི་ཚིག་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ཡིན་ན་གང་གིས་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་དེ་དག་གང་གི་ཡིན་པ་སྟེ། ཉེ་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དབེན་པ་དང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ལས་ཡིན་ཞེ་ན། སྤྱིའི་སྒྲ་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདིར་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པའི་སྐུ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཆོས་ཉིད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཡིན་པ་དེ་བས་ན་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བའོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས། བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བའི་བར་ནི་ཆོས་དཀོན་མཆོག་ལ་ལོག་པར་རྟོག་པ་སྟེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཕུལ་དུ་བྱང་བའི་ཕྱིར་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཆོས་དཀོན་མཆོག་གོ །དེ་བས་ན་གསུངས་པ། བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། གང་གི་ཚིག་བླ་དགས་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་རྟོག་པའོ། །འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་རྟོགས་པ་ཙམ་པ་ཙམ་མམ་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ཤེས་པ་བྱང་ཆུབ་ཡིན་ན། ཆོས་དེ་གཉི་ག་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསམས་པའོ། །མདོ་འོག་མ་ནི་ལན་ཡིན་ཏེ། བྱང
Chinese
是极其三者。所谓“如实通达”者，一切法之集合，如是同一味道，是为如实之义。所谓“通达”者，乃是现量之义。此之意义是，以通达故成佛，所谓“通达”与“如实之智慧”即是此，以总的词语也能表达差别之故。因此，具有此极其之三者故成佛，即一切义之自性，以及不颠倒之义与如实自性之义。那是佛之语词的意义，以及以其他决定之词语，如实地现前圆满成佛，故说为佛。此处所谓一切法，乃是佛的一切法，因为是殊胜之故。所谓现前圆满成佛者，圆满之语词即是成佛本身。现前即是彼本身无余，即是远离一切戏论之知，是此之意义。所谓如实者，乃是极其清净之法性的自性。所谓“佛”者，乃是欲表达总的，故是单一之词语。若是仅以通达本身即是佛，那么以何而知晓呢？即是那些法是谁的，因为是亲近之故。所谓远离一切戏论与如实者，从何而来呢？从总的词语也能了知差别。因此，此处法之集合，乃是佛之圆满受用身，极其清净。诸佛之极其清净之法性，乃是自性身，因此称为佛。从善现之请问，到菩提之间，乃是对法宝之邪分别，因为从一切法中殊胜解脱之故，无上菩提乃是法宝。因此所说，所谓菩提等等，何者是多余之词语，乃是邪分别。如此心想，如果仅仅是通达或者殊胜之智慧是菩提，那么这二者并非是从一切法中特别殊胜的，如此思索。下面的经文是回答，菩
English
These are the three exceedingly. As for "truly understanding the meaning," the collection of all dharmas, being of one taste in that way, is the meaning of truly. As for "understanding," it is the meaning of directly perceiving. The meaning of this is that one becomes a Buddha through understanding. "Understanding" and "true wisdom" are this, because even with general terms, distinctions can be expressed. Therefore, one becomes a Buddha by possessing these three exceedingly, which are the nature of all meanings, and the meaning of non-reversed and the meaning of true nature. That is the meaning of the word Buddha, and with other definitive words, one is said to be a Buddha because one manifestly and completely awakens to all dharmas as they are. Here, "all dharmas" means all the dharmas of the Buddha, because they are excellent. As for "manifestly and completely awakened," the word "completely" is Buddhahood itself. "Manifestly" means that itself is without remainder, which is the meaning of knowing that is devoid of all elaborations. "As it is" means the nature of the exceedingly pure dharma nature. "Buddha" is said to be a single word because it is intended to express the general. If one is a Buddha merely by understanding, then how is it known? It is whose those dharmas are, because they are close. From where do "devoid of all elaborations" and "as it is" come? From the general term, distinctions can also be understood. Therefore, here the collection of dharmas is the perfectly pure enjoyment body of the Buddha. The exceedingly pure dharma nature of the Buddhas is the nature body, therefore it is called Buddha. From Subhuti's question to Bodhi, it is a wrong conception about the Dharma Jewel, because the unsurpassed Bodhi is the Dharma Jewel, since it is excellently liberated from all dharmas. Therefore, it is said, "As for Bodhi," etc., "Which words are redundant?" is a wrong conception. Thinking thus, if merely understanding or excellent wisdom is Bodhi, then these two are not particularly excellent from all dharmas, thus he thought. The following sutra is the answer, Bo
Tibetan
་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་གསལ་བཞིན་པར་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པ་གཞན་དུ་ན་ཤིན་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཚིག་བླ་དགས་ཙམ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྡར་བཏགས་པའི་མིང་ཡིན་གྱི། དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་དབྱེར་མེད་པའི་དོན་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་དོན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པས་ན་བྱང་ཆུབ་སྟེ། དེ་ཡང་དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དབྱེར་མི་ཕྱེད་པ་གསལ་པར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན་བྱང་ཆུབ་རྟོགས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དེའི་དེ་བཞིན་ཉིད་དེ་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གནས་པའོ། །མ་ནོར་བའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དབེན་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །གཞན་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། གཞན་ནི་ ཀུན་བརྟགས་པ་ལས་གཞན་གྱི་དབང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དོ། །དེའི་དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟེ། བཏགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་སོ་སོར་སྣང་བའོ། །དེ་ཉིད་ནི་འཁྲུལ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་དང་བྲལ་བས་ན་གཞན་གྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རང་གི་ངོ་བོ་རིག་པ་ཙམ་ལས་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བྱས་པ་བརྫུན་པའི་ལྷག་མ་ཙམ་རིག་པ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། །བག་ཆགས་ཟད་པ་ལས་དེ་དང་བྲལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གསལ་བར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་དེ་བས་ན་དེ་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་དང་མཚན་མ་ཙམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བའི་སྒྲ་འདིས་ཅི་ཞིག་བརྗོད་དེ་ན། མིང་དང་མཚན་མ་ཙམ་དུ་བརྗོད་པ་སྟེ། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོའི་མང་གི་སྒྲར་བརྗོད་དོ། །མིང་ཡང་དེ་ཡིན་ལ་མཚན་མ་ཡང་ཡིན་པས་ན་མིང་དང་མཚན་མ་སྟེ། མཚན་མ་སྨོས་པས་རྒྱུ་མེད་པའི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པར་བཅད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་མིང་དང་མཚན་མའི་སྒྲ་འདིས་མིང་དང་མཚན་མས་ཁྱབ་པའི་ངོ་བོའི་བྱང་ཆུབ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་མིང་དང་མཚན་མ་ཙམ་སྣ་ཚོགས་པར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱའོ། །ཙམ་གྱི་སྒྲས་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ཏོ། །བྱང་ཆུབ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང༌། རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་སྐད
Chinese
所谓“菩提”即是空性，因为远离一切法的戏论，而变得明晰。否则，将会变得非常过分。所谓“那只是一个虚假的词语”，意思是说，那只是一个假立的名词，但并非实义。所谓“意义就是没有分别的意义，即是菩提的意义”，意思是说，像这样，因为如实证悟一切法，所以是菩提。而且，那些空性的自性变得无有分别，并且明晰。或者说，菩提不仅仅是证悟，那么是什么呢？菩提是一切法的自性。它的真如，就是像那样以自性而安住。所谓“无错谬的真如”，意思是说，远离一切戏论，没有颠倒。所谓“非异体之真如”，其中的“异体”是指遍计所执以外的依他起性的自性。它的真如就是真如的本体，是假立的自性的各自显现。那本身就是远离了错乱的特征，因此不是异体的真如。所谓“不会变成其他样子”，意思是说，仅仅是认识自己的本性，而由无明的习气所造成的虚假的残余部分被认识，就是变成其他样子。从习气灭尽中远离它，就是不会变成其他样子。因为它显示了所有这些都明晰地成为空性，因此那本身就被称为菩提。所谓“这个菩提只是名称和相而已”，意思是说，这个被称为菩提的声音表达了什么呢？它表达的只是名称和相，表达的是非色蕴的众多的声音。因为既是名称也是相，所以是名称和相。说出相，是为了断除无因的不相应行。因此，名称和相的声音表达了遍及名称和相的本体的菩提，菩提只是名称和相，只是各种各样的分别，那就是菩提。而“只是”这个词，是表示确定的意思。意思是说，仅仅是菩提，而不是所要证悟的以及能证悟的。
English
That which is called "bodhi" is emptiness, because it is clear by being separated from all the elaborations of all phenomena. Otherwise, it would become too extreme. That which is called "that is just a nominal term" means that it is just a nominally established name, but not the real meaning. That which is called "the meaning is the meaning of non-duality, which is the meaning of bodhi" means that, like this, because all phenomena are truly realized, it is bodhi. Moreover, those natures of emptiness become inseparable and clear. Or, bodhi is not just realization, then what is it? Bodhi is the nature of all phenomena. Its suchness is that which abides in its own nature just as it is. That which is called "unmistaken suchness" means that it is separated from all elaborations and is not inverted. That which is called "non-other suchness," where "other" refers to the nature of dependent origination other than the imputed. Its suchness is the entity of suchness, the separate appearance of the imputed nature. That itself is separated from the characteristic of delusion, therefore it is not the suchness of another. That which is called "does not change into another form" means that merely recognizing one's own nature, and the false remainder caused by the habits of ignorance being recognized, is changing into another form. Being separated from that by the exhaustion of habits is not changing into another form. Because it shows that all of these clearly become emptiness, therefore that itself is called bodhi. That which is called "this bodhi is only name and sign" means, what does this sound called bodhi express? It expresses only name and sign, expressing the many sounds of non-form aggregates. Because it is both name and sign, it is name and sign. Stating the sign is to cut off the non-associated formations without cause. Therefore, the sound of name and sign expresses the bodhi of the entity pervading name and sign, bodhi is only name and sign, only various distinctions, that is bodhi. And the word "only" indicates the meaning of certainty. It means that it is only bodhi, not what is to be realized and what realizes.