Tibetan
ལ་སོགས་པ་དང༌། དེ་ནས་བརྒྱ་བྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང༌། དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཟུགས་རྟག་ཅེས་བྱ་བར་གནས་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང༌། གཞན་ཡང་ཤཱ་རིའི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་མི་གནས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་བར་གྱིས་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་དྲོད་དང་རྩེ་མོ་དང་བཟོད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གོ །ཡང་ཇི་ལྟར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དེ་དག་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆེད་དུ་སྒོམ་པའི་ཕྱིར་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་སྐབས་འབྱེད་པ་ནི་དེ་ནས་འཁོར་དེའི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང༌། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟག་དང༌། དེའི་འོག་ཏུ་སྟོན་པ་འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཟབ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟག་ཡན་ཆད་དོ། །ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་པའོ། །སྐད་ནི་ངག་གོ །རབ་ཏུ་བརྗོད་པ་ནི་ཚིག་གི་ཚོགས་སོ། །སྨྲས་པ་ནི་བརྗོད་པ་སྟེ། རབ་ཏུ་བརྗོད་པ་དེའི་ཚོགས་ཀྱིས་སོ། །འཆད་པ་ནི་འཁོར་གྱི་ནང་དུའོ། །སྟོན་པ་ནི་དེའི་རིགས་ཅན་དག་ལའོ། །ཡི་གེ་གཅིག་ཀྱང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གཅིག་པུ་ཞིག་ཀྱང་ངོ༌། །མ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་དག་གི་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ལ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ཐ་མ་ལ་ཐོས་པར་མི་རུང་བའོ། །དེ་དག་གིས་ཤེས་པར་མི་རུང་བ་ནི་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སོ། །ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་པ་མེད་པར་བདག་ཉིད་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །སྟོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོན་པ་པོ་མེད་པའོ། །མི་དགོས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱིས་བསྟན་མི་དགོས་པའོ། །ཡེ་ཤེས་ཟབ་པ་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཡི་གེ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། བསྟན་པ་ལས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང༌། གཞན་དག་ལ་སྟོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་མེད་པའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷའི་བུ་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་ བཅོམ་པ་ནི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ནི་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་དཔེས་བསྟན་པར་མཛད་པ་ནི་དཔེར་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། །རབ་འབྱོར་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུའོ། །ཀྱེ་མ་གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་འདི་ནི་བདག་ཅག་ལ་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་ལམ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཟབ་པ་དང་ཕྲ་བའི་ལམ་ལས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པ་དང༌། ཕྲ་བར་བསྟན་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཟབ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། སུས་ཀྱང་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཐོས་པ་མེད་པ་བསྟན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གི་བར་གྱིས་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཟབ་པ་མ་ཡིན། ཕྲ་བ་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཏེ། མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ་བཞག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་དག་ནི་གཟུང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྤངས་པའོ། །དེ་ནས་ལྷའི་བུ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས། གཉིས་སུ་བྱར་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་བར་གྱིས་དེ་དག་གསུངས་ཏེ། བདག་གི་རྫས་མི་དམིགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ཕུང་པོ་དག་ལ་སེམས་ཅན་དུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ཉན་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་དག་ནི་འཛིན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མ་སྤངས་པའོ། །དེ་ནས་འདི་བསྟན་པ་ན་དོན་དུ་གཉེར་བ་དང་དོན་དུ་མི་གཉེར་བ་དག་གནས་སྐབས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ། གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་ལ་གནས་བརྟན་དྲུག་པོ་དེ་དག་དང༌། ལྷའི་བུ་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱས་དྲིས་པའོ། །སུ་དག་དོན་དུ་གཉེར་བ་ནི་འདོད་པའོ། །ཟབ་པ་ནི་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །བརྟག་པར་དཀའ་བ་ནི་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ནི་བསམ་པའི་ལམ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་བ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་ལ་མཁས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བར་དཀའ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞི་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །གྱ་ནོམ་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་འཕགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་འཕགས་པའོ། །མཁས་པ་དང་མཛངས་པས་རིག་བར་བྱ་བ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ལ་སོགས་པས་རིག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱི
Chinese
等等，以及从那之后的帝释天等等，不要以执著的方式安住于色是常有的想法中等等，还有舍利子等等，直到不执著的方式为止，按照顺序，是暖位、顶位、忍位和世第一法。再者，如果那些与声闻的决定性区分的部分相符，那么那些是声闻的吗？因为那些是为了声闻的圣道而修习，所以被称为声闻道。应当讲述独觉的道，区分其情形是从那之后的眷属等等，以及善现所说的后文，以及在那之后的世尊是智慧深奥的后文为止。词是指教法。剩余的是解释。语是言语。完全表达是词的集合。说的是表达，即以完全表达的集合。讲述是在眷属之中。世尊是对那些同类者。即使一个字也是指仅仅一个字。没有说的是指没有对其他像犀牛角一样的人宣说。那是说在最后有中不能听闻。那些不能知道的是通过听闻的力量。字是指为了没有教导而自己现证菩提。般若波罗蜜多是指像犀牛角一样的圣道。没有世尊是指没有导师。不需要是指不需要他人教导。因为是甚深智慧的缘故，所以说了没有字等等，因为不是从教法中产生的，以及因为没有对其他人宣说，所以没有字。那是什么原因呢？天子们，如来等等，如来是因为通达如是性的缘故。阿罗汉是像犀牛角一样。正等觉是因为断除了能取的分别念的缘故。菩提是成为果的智慧。为了用比喻来指示那个智慧，从譬如开始。善现，那是...
English
Etc., and from then on, Śakra, etc., do not abide in the idea that form is permanent in a clinging manner, etc., and also Śāriputra, etc., up to the way of non-attachment, in order, they are warmth, peak, forbearance, and supreme worldly dharma. Furthermore, if those that correspond to the definitive distinguishing aspects of the Śrāvakas, are those Śrāvaka's? Because those are cultivated for the sake of the noble path of the Śrāvakas, they are called the path of the Śrāvakas. The path of the Pratyekabuddha should be spoken of, the distinction of its occasion is from then on, the retinue, etc., and the postscript of what Subhūti said, and up to the postscript of 'The Bhagavan is profound wisdom' after that. The word means the teaching. The remainder is the explanation. Speech is language. Complete expression is the collection of words. Saying is expression, that is, by the collection of complete expression. Explaining is within the retinue. The Bhagavan is to those of the same kind. Even one letter means just one letter. Not spoken means not taught to others like a rhinoceros horn. That is, it is not permissible to hear in the last existence. Those that cannot be known are by the power of hearing. Letter means for the sake of self-manifest enlightenment without teaching. Prajñāpāramitā means the noble path like a rhinoceros horn. No Bhagavan means no teacher. Not needed means not needing to be taught by others. Because of the power of profound wisdom, it is said that there are no letters, etc., because it does not arise from the teaching, and because there is no teaching to others, there are no letters. What is the reason for that? Sons of the gods, Tathāgata, etc., Tathāgata is because of understanding suchness. Arhat is like a rhinoceros horn. Samyaksaṃbuddha is because of abandoning the conceptual thought of grasping. Bodhi is the wisdom that has become the fruit. In order to indicate that wisdom with an example, it starts from 'for example'. Subhūti, that is...
Chinese
乃至言说“是”之间的内容。 奇哉！尊者善现，此如犀牛角般为我等照亮道路。当如此思惟之际，从甚深且 सूक्ष्म 之道中，证悟菩提之智慧，甚深且 सूक्ष्म 之开示，即是智慧之甚深。 其后，从“具寿善现”等语，乃至“无有言说、无有听闻、无有开示”等语之间，宣说色等诸法非甚深，亦非 सूक्ष्म，因其本性空无。 色之假立，即安立亦不存在，因其本性空无。如是，如犀牛角般者，乃已舍弃能取之分别念。 其后，从“诸天子”等语，乃至“无二可作”之间，宣说彼等。虽已证悟无我之自性，然因于蕴等假立为有情，故听闻有情与法如幻化等。对于外境之色等，亦如幻化等，因其自性如实不存在。 如是，如犀牛角般者，乃未舍弃能执之分别念。 其后，于此开示中，寻求意义者与不寻求意义者，如其所应。尊者善现向六位尊者，以及百千万俱胝之天子请问。 何者寻求意义？即是希求。 甚深者，因其难以证悟。 难以思议者，因其唯有各自方能证知。 非寻思之境界者，因其已超越思虑之道。 सूक्ष्म 者，因其已息灭一切分别之戏论。 智者，因其为如实证悟一切法之智者之因。 难以见者，因其非五种识聚之境。 难以悟者，因其非意识之境。 寂静者，因其一切烦恼皆已寂灭。 殊胜者，因其一切痛苦皆已寂灭。 于诸法中最为殊胜者，即是最为殊胜。 当由智者与贤者所证知者，即是由不退转者等所证知。
English
Up to the point of saying "it is." How wonderful! Venerable Subhuti, this is like a rhinoceros horn, illuminating the path for us. As soon as one thinks this, the profound and subtle path leads to the wisdom of enlightenment, which is extremely profound and subtle. The teaching of this is the profundity of wisdom itself. Then, from "Venerable Subhuti" and so on, up to "there is no speaking, no hearing, no teaching," it is said that form and so on are neither profound nor subtle, because they are empty in nature. The imputation of form, that is, the establishment, does not exist, because it is empty in nature. Thus, those like rhinoceros horns have abandoned the conceptualization of the object to be grasped. Then, from "the sons of the gods" and so on, up to "cannot be made into two," these are spoken of. Although they have realized the selflessness of self, because they are imputed as sentient beings in the aggregates and so on, hearing sentient beings and Dharma is like illusion and so on. For external forms and so on, it is also like illusion and so on, because their characteristics do not exist as they are. Thus, those like rhinoceros horns have not abandoned the conceptualization of the grasper. Then, in this teaching, those who seek meaning and those who do not seek meaning, as appropriate. Venerable Subhuti was questioned by the six venerable ones and by hundreds of thousands of billions of sons of the gods. Who seeks meaning? It is desire. The profound is difficult to realize. The inconceivable is known only by each individual. That which is not the object of thought is beyond the path of thought. The subtle is because all the elaborations of conceptualization are pacified. The wise are the cause of being wise in realizing all dharmas as they truly are. The difficult to see is not the object of the five aggregates of consciousness. The difficult to realize is not the object of mental consciousness. The peaceful is because all defilements are pacified. The excellent is because all suffering is pacified. That which is most excellent among all dharmas is the most excellent. That which is to be known by the wise and intelligent is to be known by the non-returning and so on.