English
Like yava, etc., because they are extremely hidden, not only are they not considered to be objects to be observed as knowable objects, but also for the nature of eliminating clinging, etc., whatever nature is observed by the wisdom that enables one to attain enlightenment, one should not be arrogant, that is, do not cling. From the perspective of Dharma-nature, it is also understood through aspects such as non-clinging. Thus, etc., is according to the way previously explained. Here it is said that when Sravakas observe objects with characteristics such as changeability, because it is an antidote to self-grasping, it is those aspects, etc. When Bodhisattvas observe objects with characteristics such as impermanence, because it is an antidote to Dharma-grasping, it is aspects such as non-clinging, so it is said. If the object of clinging does not exist, then because it does not exist, it should not be an antidote. If it is not clinging, then the eyes, etc., should also be clinging, and this needs to be refuted. Just as it is a non-contradictory aspect, so it is clinging; just as it is an antidote aspect, so it is non-clinging. Also, how is it a non-contradictory aspect? Like the grasping of existence and non-existence caused by untrue discrimination. How is it an antidote aspect? In any case, those do not exist. Also, how is it that those do not exist? If one knows that those two do not exist in the ultimate truth. Like this, Venerable Sariputra, if the mind does not exist, for that, etc., will be explained immediately. How could those with understanding of all aspects such as non-clinging think it is not reasonable? In order to explain how it is non-clinging, it is said, "Why cling to that?" that is, what is the reason. Or, what is clinging, what is the cause of this meaning, that is, what is needed. In order to answer, it is said, "Thus," etc.
Tibetan
གང་གི་ཕྱིར་གཅིག་དང་དུ་མའི་རང་བཞིན་དང་བྲལ་བས་སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་ནི་འོད་གསལ་བ་ཡིན་ཏེ། མེད་པར་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་མུན་པ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་བསལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སེམས་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ན་སེམས་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་སྙམ་དུ་སེམས་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་ཐ་མི་དད་པ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཞེས་བསམས་པའོ། །སེམས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དགག་པ་འདི་ནི་མ་ཡིན་པའམ། མེད་པ་ལ་སྦྱར་ཡང་རུང་སྟེ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཙམ་དུ་རློམ་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བས་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མི་ལྡོག་པར་མཐོང་ནས། ཅི་སེམས་གང་སེམས་མེད་པའི་སེམས་དེ་ཡོད་དམ་ཞེས་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་གང་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་སེམས་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ན་སེམས་མེད་པའོ་ཞེས་གང་བརྗོད་པ། ཅི་སེམས་མེད་པ་དེ་ཡོད་དམ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །རིག་པས་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ན་མེད་པ་ཡིན་པས་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་དགག་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་མེད་པ་ལ་ཡིན་ལ་དེ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་དང་ མེད་པ་ཙམ་དུ་བཏགས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པ་ཅན་རབ་འབྱོར་གྱིས་དེ་ཉིད་ལན་འདེབས་སུ་གཞུག་པར་འདོད་ནས། སླར་དྲིས་པའི་བྱ་བས་ཤཱ་རིའི་བུ་ཅི་སེམས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཙམ་ནི་སེམས་མེད་པ་སྟེ། དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་སེམས་མེད་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པའོ། །སེམས་མེད་པ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མ་གྱུར་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་ཡོད་པའམ། ཡང་ན་དམིགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དམིགས་པར་འགྱུར་རམ། དེ་བཞིན་དུ་མེད་པ་ཉིད་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྔ་མ་ནི་ཕྱི་མ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་ནི་སྔ་མ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །མ་སྐྱེས་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ནི། །རྟག་དང་ཆད་ཉིད་གལ་ཞིག །ཆོས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམ་རྟོག་པ། །ངོ་བོ་ཉིད་ལ་རྟོག་པར་བྱེད། །ཇི་ལྟར་སུས་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ལ། །ཡིག་སོགས་དགོད་པར་མི་ནུས་ལྟར། །དངོས་པོ་རྣམས་ནི་མ་སྐྱེས་ལ། །ཆོས་སུ་རྣམ་རྟོག་དེ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པ་དང་ལྡན་པས་དེ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲས་པ་ཡིན་ཏེ། བཤད་མ་ཐག་པ་གཉི་གའོ། །ད་ནི་དེའི་ཚིག་ཉིད་ལན་དུ་སྦྱོར་བས་སྨྲས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་གལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་ཏེ། བརྒལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅི་རིགས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། བརྒལ་བ་ནི་རྒོལ་བའོ། །ཅི་རིགས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བཟློག་པ་སྤོང་བ་སྟེ། མི་རུང་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ཉིད་ནི་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་འདི་སྐད་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་སྙམ་དུ་སེམས་མེད་པ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དམ། མེད་པ་ཉིད་མེད་ཅིང་མི་དམིགས་ན་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་སེམས་གང་སེམས་དེ་ཡོད་དམ་ཞེས་བརྒལ་བར་རིགས། དེ་ལ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་སེམས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སེམས་མེད་པ་ཙམ་ཉིད་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །དེ་བས་ན་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པའི་རང་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་མི་འགྲིག་གོ་ཞེས་བསམས་པའོ། །ཆོས་ཅན་གང་སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཡུལ་མེད་པ་ལ་དགག་པའི་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་སེམས་མེད་པ་ཉིད་དེ་ཡང་གང་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའོ།། ཡང་དག་ཀུན་རྫོབ་རྣམས་ཀྱི་སྐབས། །མེད་པར་དེ་ཉིད་ཁང་པ་ཡི། །སྟེང་དུ་འཛེགས་པར་བྱ་བ་ནི། །མཁས་ལ་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བས་རྣལ་འབྱོར་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ལན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་སེམས་མེད་པ་དེ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། སེམས་མེད་པ་ཉིད་འདི་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་གོམས་པར་བྱས་པ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་མེད་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྟོགས་པའི་ཆོས་དང་མི་འགལ་བར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨོས་པ་ནི། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་སོ། །ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་མཆོད་པར་སྟོན་པའི་ཚིག་གོ །ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་གི་མཐུས་གཞན་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་བདག་དང་གཞན་ལ་གདུང་བར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་སྒྲ་སྒྲོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འདི་ལ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །དེ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་མཆོག་ཏུ་གསུངས་པ་ལྟར་སེམས་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་པས་ན་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་རྣམ་པར་བསྒྱུར་ནས་སྦྱར་རོ། །ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་མཚར་བས་ལན་གཉིས་བརྗོད་པའོ། །གང་གལ་ཏེ
Chinese
因为远离了一和多的自性，所以心的自性是本体上不生，是光明的，能遣除一切无有的遍计的黑暗。因此，与无有显现执着等相无别的心，在真实中不是心。心想：因为心是无自性的，那么与它无别的无有显现执着等相，怎么会成为真实中无有显现执着的处所呢？名为“非心”的这个遮破，可以安立于“非有”或者“无有”，因为与仅仅执着于有和无相关联，所以见到颠倒不返回，说了“什么心，哪个无心的心是有吗？”就是说，哪个与无有显现执着等相无别的心，在真实中是无心的，所说的是，安立于“什么无心是有吗？”。因为以理智来说，事物本身就是无有的，所以对于非有不是遮破，然而对于无有是有的，而且对于它，安立为仅仅是有和无也是没有的，具有这种想法的善现想要让他自己回答，于是以再次提问的方式说了“舍利子，你认为”等等，就是说，仅仅是无心的体性就是无心，因为是它的体性，所以什么是无心性呢？对于那个无心，没有成为所缘的相的实有存在吗？或者成为所缘的相而成为所缘吗？同样，对于无有性也应当安立。或者这个“或者”的词，要知道前面的是依赖于后面的，后面的是依赖于前面的。对于不生本体性来说，恒常和断灭二者都是不相关的。分别诸法的差别，是在本体上分别。就像任何人也不能在虚空中书写文字等一样，对于诸事物是不生的，如是对于法进行分别。具有这种想法，所以说了“那是不存在的”，就是刚刚所说的二者。现在用它自己的话语来作为回答而说：
English
Because the nature of mind is free from the nature of one and many, the nature of mind is inherently unborn and luminous, dispelling all the darkness of nonexistent pervasive thoughts. Therefore, the mind that is inseparable from aspects such as non-apprehension is not truly a mind. Thinking, 'Since the mind is without inherent existence, how can aspects such as non-apprehension, which are inseparable from it, become the place of non-apprehension in reality?' This negation called 'non-mind' can be applied to 'non-existence' or 'absence.' Because it is related to merely clinging to existence and non-existence, seeing the inverted without return, it is said, 'What mind, which mind without mind, exists?' That is, what is said is applied to 'What non-mind exists?'—the mind that is inseparable from aspects such as non-apprehension is truly without mind. Since, according to reason, things themselves are nonexistent, it is not a negation for non-existence. However, it exists for non-existence, and even for that, the imputation of merely existence and non-existence is also nonexistent. With this thought, Subhuti, wanting to make himself answer, then spoke in the manner of asking again, 'Shariputra, what do you think?' etc. That is, merely the essence of non-mind is non-mind, and because it is its essence, what is non-mindness? Does the existence of that non-mind, which has not become the characteristic of an object, exist? Or does it become an object, having become the characteristic of an object? Likewise, it should also be applied to non-existence. The word 'or' should be understood as the former depending on the latter, and the latter depending on the former. For the unborn essence, permanence and annihilation are both irrelevant. Discriminating the distinctions of phenomena is discriminating on the essence. Just as no one can write letters etc. in the sky, so likewise, for things that are unborn, discrimination as phenomena is the same. Possessing this thought, he said, 'That does not exist,' which is the two just mentioned. Now, using his own words as an answer, he said:
Chinese
具寿舍利子，说了“如果”等等。辩驳是什么，会变成什么样呢？辩驳就是反驳。 “会变成什么样呢？”这句话是遣除遮止，是不允许的词语。那就是具寿舍利子说了“这样说”等等。像这样，对于无心者，是有还是没有呢？如果不存在且不可见，你如何认为那个心存在呢？可以这样辩驳。对于那个，为什么说是无心呢？认为仅仅是无心而已。因此，认为存在于事物和非事物的自性中是不合适的，是这样想的。如果法性是无心，因为对于无境不存在破斥的施设，所以无心也不存在，这样说就是，具寿善现，那个无心又是什么呢？ 真实世俗诸境中， 无彼登临于楼阁， 于诸巧匠不应理， 为了以这首诗回答瑜伽士的世俗谛，具寿舍利子说了“那个无心是不变的”等等。无心本身从一个到另一个传递并习惯之后，在成佛的境地中，因为是不变的圆成实的因，所以是不变的。因为也是不颠倒的圆成实的因，所以是无分别的。即使那样，也说了与证悟的法不相违背，那就是“之后”等等。 “如何”是指以什么方式。 “又”这个词是表示供养的词语。 “无烦恼”是指，凭借何种三摩地的力量，对于其他众生的相续，不生起以自他痛苦之义发出声音的烦恼，那就是无烦恼三摩地。如安住于此三摩地者之中最为殊胜者所说，因为显示了无心本身，所以将“因为”这个词语转换后连接。 “好啊好啊”是因为惊叹而说了两次。如果
English
O venerable Śāriputra, having mentioned "if" and so on. What is refutation, and what will it become? Refutation is opposition. The expression "what will it become?" is to reject and prevent, it is an impermissible word. That is, the venerable Śāriputra said "thus it is said" and so on. Like this, for the one without mind, is there existence or non-existence? If it does not exist and is not visible, how do you think that mind exists? It is appropriate to refute in this way. For that, why is it said to be without mind? It is thought to be merely without mind. Therefore, it is not appropriate to assert that it exists in the nature of things and non-things, that is what is thought. If the dharma is without mind, because there is no application of negation for the objectless, therefore the mindlessness also does not exist, saying that is, venerable Subhūti, what is that very mindlessness? In the context of true conventionalities, Without that, climbing onto the house, Is not suitable for the skilled ones, In order to answer the yogi's conventional truth with this verse, the venerable Śāriputra said "that mindlessness is unchanging" and so on. This very mindlessness, when passed from one to another and becomes familiar, in the state of becoming a Buddha, because it is the unchanging cause of the perfectly established, therefore it is unchanging. Because it is also the non-inverted cause of the perfectly established, therefore it is non-conceptual. Even so, it is said without contradicting the dharma of realization, that is "afterwards" and so on. "How" means in what way. The word "again" is a word that shows offering. "Without affliction" means, by the power of which samādhi, for the mindstream of other beings, the afflictions that produce sound with the meaning of suffering for oneself and others do not arise, that is the samādhi without affliction. As said among those who abide in this samādhi as the most excellent, because it shows the very mindlessness, therefore the word "because" is transformed and connected. "Good, good" is said twice because of amazement. If