Tibetan
་ལས་ཡིན་ནོ། །རབ་འབྱོར་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་གཞན་དག་ལ་འདི་སྐད་དུ་འདོམས་ཤིང་འདི་སྐད་སྟོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཚུར་ཤོག་ཡི་གེ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་མཁས་པར་གྱིས་ཤིག །ཡི་གེ་གཅིག་ལ་མཁས་པར་གྱིས་ཤིག །ཡི་གེ་གཉིས་ནས་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་མཁས་པར་གྱིས་ཤིག །ཡི་གེ་གཅིག་གིས་བྱང་བའི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །ཡི་གེ་གཉིས་ཀྱིས་བྱང་བའི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱིས་བྱང་བའི་རང་བཞིན་ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག །ཡི་གེ་གཅིག་ཏུ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་འདུས་པར་སྒོམས་ཤིག །ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་ཡི་གེ་གཅིག་འདུས་པར་སྒོམས་ཤིག་ཅེས་ཆོས་སྟོན་ཏོ། །རབ་འབྱོར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་དེ་ཡང་ཡི་གེ་གཅིག་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བར་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཡི་གེ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡི་གེ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་འདུས་པར་སྒོམ་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་ཡི་གེ་གཅིག་འདུས་པར་སྒོམ་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན། དེ་དེ་ལྟར་ཡི་གེ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་མཁས་པར་བྱ་ན། ལམ་ལ་གོམས་ཤིང་ཡི་གེ་མེད་པར་མངོན་པར་སྒྲུབ་པ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལ་མཁས་པ་དང་ཡི་གེ་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ལ་མཁས་པ་དང་ཡི་གེ་ལ་མཁས་པས་ཡི་གེ་མང་པོས་ཡི་གེ་མེད་པའི་ཆོས་སྟོན་ཀྱང༌། རབ་འབྱོར་ཆོས་དེ་ཡི་གེའི་རྣམ་པ་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། རབ་འབྱོར་དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་ཆོས་ཏེ། གང་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་མཐའ་ལས་འདས་པ་དང། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཉེ་བར་བཟུང་སྟེ། སེམས་ཅན་ཡང་ཤིན་ཏུ་མི་དམིགས། ཆོས་ཀྱང་མི་དམིགས། ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡང་མི་དམིགས་པ་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང༌། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དང༌། བསམ་གཏན་བཞི་དང༌། ཚད་མེད་པ་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཞི་ལ་སྤྱོད་པ་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལ་སྤྱོད་པ་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་བཞི་ལ་སྤྱོད་པ་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྤྱོད་པ་དང༌། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་ལ་སྤྱོད་པ་དང༌། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་དང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང༌། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང༌། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང༌། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དང༌། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང༌། དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་ལ་སྤྱོད་ཅིང༌། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ལ་གནས་ནས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པར་འགྱུར། དེ་ལ་ནི་སེམས་ཅན་མི་དམིགས་ཏེ། སེམས་ཅན་གདགས་པའང་མི་དམིགས་སོ། །སེམས་ཅན་མི་དམིགས་པས་གཟུགས་དམིགས་སུ་མ་ མཆིས་སོ། །སེམས་ཅན་མི་དམིགས་པས་ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་སོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་མི་དམིགས་པས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་སོ། །སེམས་ཅན་མི་དམིགས་པས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་སོ། །སེམས་ཅན་མི་དམིགས་པས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་སོ། །དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་སོ། །སེམས་ཅན་དམིགས་སུ་མ་མཆིས་པ་ལ་ནི་སེམས་ཅན་མ་མཆིས་སོ། །གཟུགས་མ་མཆིས་སོ། །ཚོར་བ་དང༌། འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་མཆིས་སོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་མ་མཆིས་སོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་མ་མཆིས་སོ། །སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་མ་མཆིས་སོ། །དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་མ་མཆིས་སོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་འདི་ལྟར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཚེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉིད་ཀྱང་མི་དམིགས་ན། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པར་འགྱུ
Chinese
ལས་ཡིན་ནོ། །善现，再者，菩萨摩诃萨在般若波罗蜜多中行时，应如是教诫、开示其他菩萨摩诃萨：“善男子，汝等前来，应善巧于字之显现，应善巧于一字，应善巧于二字乃至四十二字之间。应以一字知晓一切所诠之自性，应以二字知晓一切所诠之自性，应以四十二字之间知晓一切所诠之自性。应观想一字中含摄四十二字，应观想四十二字中含摄一字。”如是宣说正法。善现，彼菩萨摩诃萨亦善巧于一字，善巧于四十二字之间，善巧于一字之中观想四十二字含摄，善巧于四十二字之中观想一字含摄。如是若欲善巧于字之显现，则应串习于道，且善巧于无字之显现。善现，譬如
English
O Subhuti, furthermore, when a Bodhisattva-Mahasattva engages in the Perfection of Wisdom, they should instruct and teach other Bodhisattva-Mahasattvas thus: "Noble sons, come forth and become skilled in the manifestation of letters. Become skilled in one letter. Become skilled in the two letters up to the forty-two letters. With one letter, know all the nature of what is expressed. With two letters, know all the nature of what is expressed. With the forty-two letters, know all the nature of what is expressed. Meditate that the forty-two letters are contained in one letter. Meditate that one letter is contained in the forty-two letters." Thus they teach the Dharma. O Subhuti, that Bodhisattva-Mahasattva is also skilled in one letter, skilled in the forty-two letters, skilled in meditating that the forty-two letters are contained within one letter, skilled in meditating that one letter is contained within the forty-two letters. Thus, if one wishes to be skilled in the manifestation of letters, one should become accustomed to the path and be skilled in the manifestation of non-letters. O Subhuti, for example,
Chinese
并且行于忍辱波罗蜜多，戒律波罗蜜多，布施波罗蜜多，行于四禅定，四无量，四无色定，行于三十七菩提分法，行于十四空性，行于空性，无相，无愿三摩地，行于八解脱，九次第住三摩地，如来十力，四无畏，四无碍解，大慈，大悲，十八不共佛法，三十二大丈夫相，八十随形好，安住于由异熟所生的六神通，为众生说法。于彼不缘众生，亦不缘众生施设。以不缘众生故，色亦不显现。 以不缘众生故，受、想、行、识亦不显现。以不缘众生故，乃至十八不共佛法亦不显现。以不缘众生故，乃至一切种智亦不显现。以不缘众生故，三十二大丈夫相亦不显现。八十随形好亦不显现。于不显现众生，则无众生。无色。无受、想、行、识。乃至无十八不共佛法。乃至无一切种智。无三十二大丈夫相。无八十随形好。何以故？世尊，如是菩萨摩诃萨于般若波罗蜜多行时，若菩萨亦不缘，云何能缘菩提分法？
English
And practices the perfection of patience, the perfection of discipline, the perfection of generosity, practices the four meditations, the immeasurables, the four formless absorptions, practices the thirty-seven factors of enlightenment, practices the fourteen emptinesses, practices the emptiness, signlessness, and wishlessness samadhi, practices the eight liberations, the nine sequential abiding samadhis, the ten powers of the Tathagata, the four fearlessnesses, the four analytical knowledges, great love, great compassion, the eighteen unshared qualities of the Buddha, the thirty-two major marks of a great being, and the eighty minor marks, abiding in the six superknowledges arising from maturation, and teaches the Dharma to sentient beings. In that, sentient beings are not apprehended, nor is the designation of sentient beings apprehended. Because sentient beings are not apprehended, form is also not manifest. Because sentient beings are not apprehended, feeling, perception, volition, and consciousness are also not manifest. Because sentient beings are not apprehended, even up to the eighteen unshared qualities of the Buddha are not manifest. Because sentient beings are not apprehended, even up to all-knowingness is not manifest. Because sentient beings are not apprehended, the thirty-two major marks of a great being are also not manifest. The eighty minor marks are also not manifest. In the non-manifestation of sentient beings, there are no sentient beings. There is no form. There is no feeling, perception, volition, and consciousness. Even up to the eighteen unshared qualities of the Buddha are not present. Even up to all-knowingness is not present. There are no thirty-two major marks of a great being. There are no eighty minor marks. Why is that? World Honored One, when the Bodhisattva Mahasattva practices the Perfection of Wisdom in this way, if the Bodhisattva himself is not apprehended, how can the factors of enlightenment be apprehended?
Tibetan
ར་བ་ལྟ་ག་ལ་མཆིས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་སྨྲས་པ་བཞིན་ནོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་ན་སེམས་ཅན་མི་དམིགས་པས་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕྱི་ནང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཕུང་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཁམས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྐྱེ་མཆེད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བདེན་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བདག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སེམས་ཅན་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སྲོག་དང༌། འགྲོ་བ་དང༌། གསོ་པ་དང༌། སྐྱེས་བུ་དང༌། གང་ཟག་དང༌། ཤེད་ཅན་དང༌། ཤེད་བདག་དང༌། བྱེད་པ་པོ་དང༌། བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ་དང༌། སློང་ བ་པོ་དང༌། ཀུན་ནས་སློང་བ་པོ་དང༌། ཚོར་བ་པོ་དང༌། ཚོར་བར་བྱེད་པ་པོ་དང༌། ཤེས་པ་པོ་དང༌། མཐོང་བ་པོ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང༌། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་དང༌། དབང་པོ་དང༌། སྟོབས་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང༌། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང༌། བསམ་གཏན་དང༌། ཚད་མེད་པ་དང༌། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༌། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་དང༌། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་དང༌། སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། མཚན་མ་མེད་པ་དང༌། སྨོན་པ་མེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྟོབས་བཅུ་དང༌། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང༌། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་དང༌། བྱམས་པ་ཆེན་པོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང༌། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང༌། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དང༌། རང་བྱང་ཆུབ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལམ་གྱི་རྣམ་པ་ཤེས་པ་ཉིད་དང༌། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས
Chinese
处在何处？ 世尊开示说： 善现，是这样的，是这样的，正如你所说的那样。 善现，这样一来，由于不执著众生，应当了知内空性。 应当了知外空性。 应当了知内外空性。 应当了知无事物自性空性之间。 应当了知蕴空性之间。 应当了知界空性。 应当了知处空性。 应当了知缘起空性。 应当了知谛空性。 应当了知我空性。 应当了知众生空性。 命与，行与，养育与，士夫与，补特伽罗与，有势者与，有势主与，作者与，使作者与，求 者与，普求者与，感受者与，使感受者与，知者与，见者，都应当了知为空性。 应当了知念住为空性。 应当了知正断与，神足与，根与，力与，菩提分与，八支圣道为空性。 应当了知圣谛与，静虑与，无量与，无色定与，八解脱与，次第住九等至与，空性与，无相与，无愿与，如来十力与，四无畏与，四无碍解与，大慈与，大悲与，十八不共佛法为空性。 应当了知预流果与，一来果与，不来果与，阿罗汉性与，独觉菩提为空性。 应当了知道相智与，一切相智为空性。 应当了知佛刹为空性。 应当了知佛为空性。 应当了知菩萨为空性。 善现，于此菩萨心
English
Where is the place? The Blessed One said: Subhuti, it is so, it is so, just as you have said. Subhuti, in that case, since sentient beings are not apprehended, one should understand the emptiness of the internal. One should understand the emptiness of the external. One should understand the emptiness of the internal and external. One should understand up to the emptiness of the nature of non-things. One should understand up to the emptiness of the aggregates. One should understand the emptiness of the elements. One should understand the emptiness of the sense bases. One should understand the emptiness of dependent origination. One should understand the emptiness of truth. One should understand the emptiness of self. One should understand the emptiness of sentient beings. Life and, going and, nurturing and, person and, individual and, powerful one and, lord of power and, doer and, causer to do and, seeker and, universal seeker and, feeler and, causer to feel and, knower and, seer, all should be understood as emptiness. One should understand the mindfulnesses as emptiness. One should understand the right abandonments and, the feet of miraculous power and, the faculties and, the powers and, the limbs of enlightenment and, the eightfold noble path as emptiness. One should understand the noble truths and, the meditations and, the immeasurables and, the formless absorptions and, the eight liberations and, the nine successive abidings and, emptiness and, signlessness and, wishlessness and, the ten powers of the Tathagata and, the four fearlessnesses and, the four analytical knowledges and, great love and, great compassion and, the eighteen unshared qualities of the Buddha as emptiness. One should understand the fruit of stream-enterer and, the fruit of once-returner and, the fruit of non-returner and, arhatship and, solitary enlightenment as emptiness. One should understand the knowledge of the aspects of the path and, the knowledge of all aspects as emptiness. One should understand the Buddha-field as emptiness. One should understand the Buddha as emptiness. One should understand the Bodhisattva as emptiness. Subhuti, in this, the Bodhisattva's mind