Tibetan
་ཏོ་ཞེས་པ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན། དེའི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་གཏོད་པ་ཡང་མདོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་དེ་ལྟ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཟབ་མོ་འདི་ཁྱོད་ལ་ཡོངས་སུ་གཏད་དོ་ཞེས་པ་མན་ཆད་ཀྱིས་ བསྟན་ཏོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་རྒྱུ་བསོད་ནམས་མང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་མདོ་ལས། ཀུན་དགའ་བོ་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། ཆོས་བསྟན་པ་སྔ་མ་དེས་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་སེམས་ཅན་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་མིའི་ལུས་ཐོབ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། འབྲས་བུ་བྱང་ཆུབ་བསྟན་པ་ཡང་མདོ་ལས། ལེའུ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཅིག་པའི་ཀླད་ནས། དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་བ་རབ་འབྱོར་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ། ཀྱེ་མ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འདི་ཟབ་སྟེ་ཞེས་པ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན། མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་བསྟན་པ་ཡང་མདོ་ལས། རབ་འབྱོར་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གནས་པས་གནས་པར་བྱའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་གནས་པས་གནས་པའི་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་བསྒོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་མན་ཆད་ཀྱིས་བསྟན། སེང་གེ་རྣམ་པར་བསྒྱིངས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་རང་བཞིན་དུ་བསྡུ་ཞིང་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་པ་དེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་མདོ་ལས། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། རྟེན་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡང་མདོ་ལས། དེས་དེ་ལྟར་སེང་གེ་རྣམ་པར་བསྒྱིངས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱས་ནས་ཐོད་རྒལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་སྤོང་བའི་འཛིན་པར་རྟོག་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་སྐྱེས་བུ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་རྟོག་པ་ཡང་མདོ་ལེའུ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ཀླད་ནས། རབ་འབྱོར་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་ན། ཉི་མའི་དཀྱིལ་ འཁོར་དང་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ནི་གླིང་བཞི་སྣང་བར་བྱེད་ལ་གླིང་བཞི་དང་མཐུན་པར་འགྲོ་ཞིང་མཐུན་པར་འཁོར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མགོ་དྲངས་ནས་དེ་ཡང་དགུར་ཕྱེ་བའི་དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་འཛིན་པ་དང་ཐར་པ་ཡང་མདོ་ལས། འོག་ནས། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆོས་གང་དག་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་མ་བཏང་བ་ལགས། བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱི་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་གཟུགས་ཡོངས་སུ་མི་འཛིན་མི་གཏོང་ངོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། གཉིས་པ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡང་མདོ་ལས། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་མ་བཏང་བ་ལགས། བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་གང་གཟུགས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་ཅིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། གསུམ་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་ཆར་ཉེ་བར་འབྲེལ་པ་ཡང་མདོ་ལས། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་འདི་ལྟར་གཟུགས་ཡིད་ལམ་བགྱིས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་ཡིད་ལ་མ་བགྱིས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། བཞི་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མི་གནས་པས་གནས་པ་ཡང་མདོ་ལས། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་གང་ལ་གནས་པར་མི་འགྱུར་བ་ལགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། ལྔ་པ་དངོས་པོ་ལ་མངོན་པར་མ་ཞེན་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཡང་མདོ་ལས། གསོལ་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཅིའི་སླད་དུ་གཟུགས་ལ་མི་གནས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་ལ་མི་གནས་པ་ལགས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། དྲུག་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མེད་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བཏགས་པ་ཡང་མདོ་ལས། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེས་གང་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བའམ་གནས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ཞེས་པས་བསྟན། བདུན་པ་ དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པའི་མ་ཆགས་བས་མངོན་པར་ཞེན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཆགས་པ་ཡང་མདོ་ལས། རབ་འབྱོར་དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་མངོན་པར་ཞེན་པ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་བསྟན། བརྒྱད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་བསྒོམ་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡང་མདོ་ལས། རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་འདི་སྙམ་དུ་གང་དེ་ལྟར་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བསྒོམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བསྟན། དགུ་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡང་དག་པར་མ་ཤེས་པས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ཐོགས་པ་ཡ
Chinese
等语作了阐述。关于它的因，完全交付方面，经典中也说：善现，因此，这甚深般若波罗蜜多交付于你等语作了阐述。关于无间断的因，众多福德的体性方面，经典中也说：善现，你作何思？先前讲法的那个三千大千世界中的所有有情，如果全部不分先后获得人身，并且现证阿罗汉果等语作了阐述。关于果，菩提方面，经典中也说：在第六十一品的开头，此后，具寿善现心想：奇哉！如来的菩提甚深等语作了阐述。关于见道的自性方面，经典中也说：善现，因此，菩萨摩诃萨欲现证无上正等菩提，应依般若波罗蜜多而住。菩萨摩诃萨安住于般若波罗蜜多，布施波罗蜜多的禅定将得以圆满等语作了阐述。关于狮子奋迅三摩地，也自然而然地摄集，并且见道的瑜伽士也反复修习，经典中说：请问，世尊，菩萨摩诃萨安住于般若波罗蜜多，如何受持静虑波罗蜜多？等语作了阐述。关于依于所依修道的方面，经典中也说：如此这般对狮子奋迅三摩地进行分别之后，便入于超越的三摩地等语作了阐述。关于以见道断除的执著分别，有两种，第一种，关于补特伽罗实有存在的分别，经典第六十三品的开头说：善现，例如，太阳的轮和月亮的轮照亮四大部洲，与四大部洲相合而行，相合而转等语开始，并且也分为九种，第一种是世俗
English
and so on, it is explained. Regarding its cause, the complete entrustment, it is also said in the sutra: Subhuti, therefore, this profound Prajnaparamita is entrusted to you, and so on, it is explained. Regarding the cause of non-interruption, the characteristic of many merits, it is also said in the sutra: Subhuti, what do you think? If all the sentient beings in that three thousand great thousand worlds of the previous Dharma teaching, without exception, obtain human bodies and directly realize Arhatship, and so on, it is explained. Regarding the fruit, Bodhi, it is also said in the sutra: At the beginning of the sixty-first chapter, thereafter, the venerable Subhuti thought: How wonderful! The Bodhi of the Tathagata is profound, and so on, it is explained. Regarding the nature of the path of seeing, it is also said in the sutra: Subhuti, therefore, Bodhisattva Mahasattvas who wish to directly realize the unsurpassed perfect and complete Bodhi should abide by Prajnaparamita. Bodhisattva Mahasattvas abiding in Prajnaparamita, the meditation of the Dana Paramita will be perfected, and so on, it is explained. Regarding the Lion's Leap Samadhi, it is also naturally gathered, and the yogi of the path of seeing also repeatedly practices it, as the sutra says: Question: Bhagavan, how does a Bodhisattva Mahasattva abiding in Prajnaparamita uphold the Dhyana Paramita? and so on, it is explained. Regarding the aspect of relying on the support to practice the path, it is also said in the sutra: In this way, after distinguishing the Lion's Leap Samadhi, one enters the transcendent Samadhi, and so on, it is explained. Regarding the clinging to conceptualization that is abandoned by the path of seeing, there are two types. The first type is the conceptualization of the real existence of a person, as the sutra says at the beginning of the sixty-third chapter: Subhuti, for example, the orb of the sun and the orb of the moon illuminate the four continents, and they move and revolve in accordance with the four continents, and so on, it begins, and it is also divided into nine types, the first of which is conventional.
Chinese
如幻而执著和解脱，经中也说：下面说：请问：世尊，般若波罗蜜多，哪些法没有完全执取和舍弃呢？ 佛说： 善现，般若波罗蜜多，不执取色，不舍弃色，等等经文已经阐述。 第二，不如实作意而作意，经中也说： 请问：世尊，如何色没有完全执取和舍弃呢？ 佛说： 善现，凡是对色不作意，乃至菩提之间不作意，那就是对色不作意，等等经文已经阐述。 第三，法性的三界全部密切相关，经中也说： 请问：世尊，为何如此对色作意，乃至菩提之间不作意，就能获得一切相智呢？等等经文已经阐述。 第四，不住于空性而住，经中也说： 请问：世尊，菩萨摩诃萨如此行于般若波罗蜜多，不住于何处呢？等等经文已经阐述。 第五，不执著于事物而执著于一切法，经中也说： 请问：世尊，为何不住于色，乃至菩提之间不住呢？等等经文已经阐述。 第六，无实有故一切法是假立，经中也说： 为什么呢？ 如此，他对于应当执著或安住的法，不能如实随见，等等经文已经阐述。 第七， 了知真如的不执著，先于执著的贪著，经中也说： 善现，如此菩萨摩诃萨以无执著的方式行于般若波罗蜜多，等等经文已经阐述。 第八，修习平等性的对治之对治，经中也说： 善现，如果菩萨摩诃萨心想，如此行持就是修习般若波罗蜜多，等等经文已经阐述。 第九，没有如实了知般若波罗蜜多，对于随心所欲的行进有所障碍。
English
Holding and liberation as illusory, it is also said in the sutra: Below it says: Asking: World Honored One, Prajnaparamita, what dharmas are not completely grasped and abandoned? The Buddha said: Subhuti, Prajnaparamita does not grasp form, does not abandon form, etc., as explained in the sutras. Second, not attending to reality as it is, but attending to it, is also said in the sutra: Asking: World Honored One, how is form not completely grasped and abandoned? The Buddha said: Subhuti, whatever form is not attended to, and is not attended to until enlightenment, that is not attending to form, etc., as explained in the sutras. Third, the three realms of Dharmata are all closely related, it is also said in the sutra: Asking: World Honored One, why is it that if one attends to form in this way, and does not attend to it until enlightenment, one will attain omniscience? etc., as explained in the sutras. Fourth, abiding by not abiding in emptiness, it is also said in the sutra: Asking: World Honored One, where does a Bodhisattva-Mahasattva who practices Prajnaparamita in this way not abide? etc., as explained in the sutras. Fifth, not clinging to things but clinging to all dharmas, it is also said in the sutra: Asking: World Honored One, why does one not abide in form, and not abide until enlightenment? etc., as explained in the sutras. Sixth, because there is no substance, all dharmas are imputed, it is also said in the sutra: Why is that? In this way, he does not truly see the dharma that should be clung to or abided in, etc., as explained in the sutras. Seventh, Knowing the suchness of non-attachment, attachment that precedes clinging, it is also said in the sutra: Subhuti, in this way, a Bodhisattva-Mahasattva practices Prajnaparamita in a way that is free from clinging, etc., as explained in the sutras. Eighth, the antidote to cultivating equanimity is also the antidote, it is also said in the sutra: Subhuti, if a Bodhisattva-Mahasattva thinks, practicing in this way is cultivating Prajnaparamita, etc., as explained in the sutras. Ninth, not truly knowing Prajnaparamita, there are obstacles to going as one pleases.