Tibetan
བཅུ་དྲུག་ནོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་མི་ལྡོག་པའི། །མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བཅུ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་འདུ་ཤེས་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་བས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྐྱོན་མེད་པར་འཇུག་གོ །དེས་ཆོས་དེའང་མི་དམིགས་ཏེ་དེས་ན་མངོན་པར་འདུ་མི་བྱེད་ཅིང་དེས་ནས་སྐྱེ་བར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདུ་ཤེས་དང༌། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་ལྡོག་པ་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་འཐད་པས་གང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ཡང༌། བདུད་ཉེ་བར་འོངས་ཏེ། མོས་པ་བཟློག་ཅིང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་འདི་ནི་ནམ་མཁའ་དང་མཚུངས་པ་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དེ་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བརྩམས་ཏེ། རྟོགས་པ་པོ་དང་རྟོགས་པ་དང་རྟོགས་པར་བྱ་བ་མི་དམིགས་པས་རྗེས་ཀྱི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཟློག་པར་བྱེད་པ་ཁོང་དུ་ཆུ་པའི་ཕྱིར་སེམས་བརྟན་པ་དང་མི་གཡོ་བ་དང་མི་འཕྲོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་སྦྱོར་བས་ཆེད་དུ་བྱ་བ་ལས་མི་ཉམས་པའི་དོན་གྱིས་གང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སེམས་བརྟན་པན་བི་རྒྱ་མི་འཆད་པས་སོ། །མི་གཡོ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་སོ། །མི་འཕྲོགས་པས་ནི་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་དག་དང་རྣམ་པར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལས་བཟློག་པ་དང་མི་ལྡོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་བཟློག་པ་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བརྟན་པས་གང་གསུང་པ་ ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་ལ་ཞུགས་པ་ན་ལྡོག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་བདེན་པ་ལ་མ་ཞུགས་པ་ན། འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདིར་ལྡོག་པའམ་མི་ལྡོག་པར་སྦྱར་གྱི་བཟློག་པ་ཙམ་མ་འཇིག་པ་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པ་ལ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་འབྲལ་པས་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་སར་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་དག་སྲིད་དེ་དེ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་གཉེན་པོ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེ་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཡང་ཡན་ལྷག་ཟད་པ་དང་ལྡན་པ་སྤོང་བ་ལ་ཀུ་ཏུ་དགའ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་དབང་དུ་བྱས་ནས། མཐར་གྱིས་གནས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དགུ་དང༌། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དང༌། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་དེའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་མི་བྱེད་པས་ཡན་ལག་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བས་གང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་ཟད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ནམ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ལ་ཡན་ལག་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་སྤོང་བ་ལྷུར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དཔེར་ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡན་ལག་ལྔ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡན་ལག་ཟད་པ་དང༌། ལྡན་པ་བརྗོད་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་འཛིན་པས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་ཉིད་འདོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི། ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱང་ཆུབ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང༌། ལྡན་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་མི་འབྲལ་བ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བརྟགས་པས་བསལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ལུས་དང་སེམས་ཡང་བ་ཉིད་བསྐྱེད་པས་གཟུགས་ལྷུར་ལེན་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས། སངས་རྒྱས་ལྟ་བ་དང་དགེ་ བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པ་ལྷུར་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཀག་པ་ཉིད་དང༌། དེ་ཅི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འདི་ལྟར་དེའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་ཞིང་དངོས་པོ་མེད་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་འཐད་པ་དང༌། དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ན་འང་སྤྱོད་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་འཁྲུལ་པ་མེ་དཔའི་སེམས་ཀྱིས་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ཁྱིམ་གྱི་ནང་ན་གནས་ཀྱང་ཐབས་མཁས་པས་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་དང༌། ཟས་ལ་སོགས་པའི་ཡོ་བྱད་མང་ཞིང་སྣ་ཚོགས་སྟེར་བས་བདག་ཉིད་སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་པ་དང༌། གཞན་ཡང་དག་པར་བསྐུལ་བ་དང༌། དེའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་ཅིང་མཐུན་པས་དགའ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི། རྟག་ཏུ་ཚངས་
Chinese
十六也。（种子字，藏文）菩提萨埵不退转的，要知道是其特征。如是宣说。十六为何？譬如此，于痛苦知法之忍，乃从色等之想中退还之故，即是不退转之性。彼为何耶？彼乃如此，不退转之菩提萨埵大菩萨，以一切法自性空，而入于菩提萨埵之无过失。彼亦不观彼法，故不现行造作，故不生，彼乃不退转之菩提萨埵大菩萨，是具有于不生之忍。如是想与现行造作之退还，乃以不退转之特征之理而宣说。于痛苦知法亦，魔来临，遮止胜解，一切相智此乃与虚空等同，无事物之自性，自性空也，从如是开始，以证悟者与证悟及所证悟不可得，而遮止随法之欲乐，以能领会之故，以心坚固与不动摇及不被夺之性，以如实摄取之加行，以不退失所为之事之义而宣说。其中，心坚固乃以不宣说宾毗耶之故。不动摇乃以现见之故。不被夺乃以非为他者之境之故。于痛苦随知之忍，乃以声闻与独觉之清净及一切相智之遮止与不退转之性，以不退转与遮止二者所依之菩提萨埵坚固而宣说。 其中，入于真谛时，何为退还，未入于真谛时，何为进入，彼等乃于此处施以退还或不退还，仅是遮止或不坏灭则非也。于第三刹那，以与随知分离，则有堕入声闻等地之可能，彼乃是进入三界之对治之性之故。于痛苦随知。
English
Sixteen also. Bodhisattva's non-retrogression, know that it is its characteristic. Thus it is said. What are the sixteen? For example, the forbearance of knowing the Dharma in suffering is non-retrogressive because it is a return from the perception of form, etc. Why is that? It is like this, the non-retrogressive Bodhisattva Mahasattva enters the faultlessness of the Bodhisattva because all dharmas are empty of their own nature. He does not see that Dharma, so he does not manifest and create, so he does not arise, he is the non-retrogressive Bodhisattva Mahasattva, who has forbearance in non-arising. Thus, the return from perception and manifestation is said to be the reason for the characteristic of non-retrogression. Also, in knowing the Dharma in suffering, the demon comes near, stopping the aspiration, the omniscient nature is equal to the sky, the nature of non-existence, the nature is empty, from this beginning, because the perceiver, the perception, and the perceived are not found, the desire for the following Dharma is stopped, because it can be understood, with the practice of truly taking the firmness of mind, immovability, and non-seizure, it is said with the meaning of not losing what is to be done. Among them, the firmness of mind is because Binbiya is not spoken. Immovability is because of direct seeing. Non-seizure is because it is not the object of others. The forbearance of knowing suffering accordingly is said to be the steadfast Bodhisattva who relies on both non-retrogression and cessation, with the cessation and non-retrogression of the purification of the Hearers and Solitary Buddhas and the omniscient nature. Among them, when entering the truth, what is the return, and when not entering the truth, what is the entry, those are applied here as return or non-return, but merely cessation or non-destruction is not. In the third moment, by separating from the following knowledge, there is a possibility of falling into the Hearers and other places, because it is the nature of entering the antidote to the three realms. In knowing suffering accordingly.
Chinese
了知是，又以欢喜舍弃具有有余、已尽之菩萨的方式，逐渐安住的九次第定，以及三十七菩提分法，还有三解脱门之等持，不住于入定并获得其果，为了使支分穷尽，而受持与众生随顺之自性事物，如是宣说。所谓具有支分穷尽，是指对于任何禅定或等持，舍弃其中所具有的任何支分，并致力于此，这是它的同义词。例如，初禅有五支等等。宣说支分穷尽和具有，是为了了知随知是色与无色之对治的缘故。所谓以受持随顺之自性事物，是指在随知痛苦的阶段，菩萨会舍弃所获得的离欲。于集谛之法忍，又是大菩萨具有菩提作意，不离菩提心，以观察所应以见断之分别念，通过断除而生起身心轻安，因此不是致力于色，从不致力于佛陀的见解和生起善根，广泛遮止，这是什么缘故呢？因为就像这样，其一切法与虚空相等，无事物之自性，以自相而空之缘故，如是之理，如是作意时，也在一切行住坐卧中，以无迷乱之心而行，如是宣说。于集谛之法，即使安住于家中，也以方便善巧示现五种妙欲，并以布施众多且各式各样的食物等资具，安住于自身布施波罗蜜多，又以正确劝勉，称赞其功德并随顺而令欢喜，如是宣说。于集谛之随知忍，是常时梵
English
Understanding is also done by empowering the Bodhisattva who delights in abandoning what has excess and is complete, gradually abiding in the nine successive absorptions, the thirty-seven factors of enlightenment, and the samadhi of the three doors of liberation, not abiding in entering into samadhi and obtaining its fruit, in order to exhaust the limbs, and holding the nature of things that are in accordance with sentient beings, as it is said. What is called having exhausted limbs is a synonym for diligently abandoning whatever limbs are present in any meditation or absorption. For example, the first meditation has five limbs, and so on. Saying that the limbs are exhausted and possessed is to know that subsequent knowledge is the antidote to form and formlessness. What is meant by holding the nature of things in accordance is that in the stage of subsequent knowledge of suffering, the Bodhisattva abandons the attainment of detachment from desire. In the Dharma-patience of the origin, again, the great Bodhisattva has the Bodhi mind and is endowed with it. Not being separated from the mind of enlightenment, by examining the conceptualizations to be abandoned by sight, by eliminating them, one generates lightness of body and mind, therefore one does not focus on form, from not focusing on the view of the Buddha and generating roots of virtue, there is extensive prohibition. Why is that? Because, like this, all its dharmas are equal to space, the nature of non-things, empty by their own characteristics, such is the reason. When contemplating in this way, in all activities, one acts with a mind free from confusion, as it is said. In the Dharma of the origin, even if one dwells in a house, one skillfully shows the five objects of desire, and by giving many and various resources such as food, one abides in the perfection of giving oneself, and also by correctly encouraging, praising its virtues and complying with it, one makes it happy, as it is said. In the subsequent knowledge-patience of the origin, it is always pure.