Tibetan
ས་པ་ནི་སེམས་སུ་སྣང་ན་ཡང་དོན་དུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་རྨི་ལམ་སྒྱུ་མ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་གོང་གི་རྨི་ལམ་སྔ་མ་བརྫུན་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་སད་ན་ཕྱི་མ་ཉིད་ཀྱང་བརྫུན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་སྣ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་སེམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མ་གྲུབ་སྟེ། བརྫུན་པ་བཞིན་ཡང་དག་པར་བརྟགས་ན་སེམས་ལ་རང་བཞིན་མེད་དེ་བརྫུན་པ་ཉིད་དོ། །ད་ནི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་གཞུང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཡོད་མིན་མེད་མིན་ཡོད་མེད་མིན། །གཉིས་ཀ་མིན་པའང་མ་ཡིན་པ། །མཐའ་བཞི་ལས་ནི་རྣམ་གྲོལ་བ། །དེ་ཉིད་དབུ་མ་པ་ཡིས་རིག །ཅེས་བྱ་བས། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཅིག་དང་དུ་མའི་སྦྱོར་བས་ གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྣང་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་མི་སྲིད་པ་དང༌། ཕུང་པོ་གསུམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་མཐའ་བཞི་ལས་གྲོལ་བའི་སྒྱུ་མ་ལྟ་བའི་ཤེས་པ་འོད་གསལ་བར་འདོད་དེ། དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཆེས་ལྷག་པའི་ཆོས་ཡོད་ན་ཡང་དེ་ཡང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་རྨི་ལམ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གསུངས་པས། སྣ་ཚོགས་དང་སེམས་ཉིད་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་གཉིས་སུ་མེད་པ་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའོ། སྣ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཆུ་ཟླའམ་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་བརྙན་ལྟར་བདེན་པ་མ་ཡིན་ལ་བརྫུན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་གཉིས་སུ་མེད་པར་འཇིག་པ་ནི་བསྒོམ་པའོ། །ཆད་པར་ཞེན་པ་ནི་སྒོམ་པའི་དྲི་མའོ། །སྒྱུ་མ་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལྔ་མི་དམིགས་པ་གསུམ་གྱིས་འཁོར་གསུམ་ཡོངས་སུ་དག་པར་སྤྱད་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པ་ནི་ལྟ་བའོ། །གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་དམིགས་པས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་མ་གྲུབ་པར་འདོད་དེ། དེ་ཡང་འདི་སྐད་དུ། གསལ་ལམ་མི་གསལ་ཡང་རུང་སྟེ། །སུས་ཀྱང་ཇི་བཞིན་མ་མཐོང་བས། །མོ་གཤམ་གྱི་ནི་བུ་བཞིན་དུ། །བརྗོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དོན་མེད་དེ། །ཞེས་བྱ་བས་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཉིད་འོད་གསལ་ལམ། འོན་ཏེ་སེམས་ལས་གཞན་ཞེ་ན། སེམས་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ནི་མ་གྲུབ་ལ། སེམས་ཉིད་ཡིན་ན་སེམས་ཉིད་མ་གྲུབ་པའི་དུས་སུ་སྒྱུ་མ་ཉིད་ཀྱང་མི་འགྲུབ་པོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཉིད་ལས་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡང་མི་མཁས་པའི་ཤེས་པ་སྟེ། སྒྲོ་འདོགས་སྐུར་བ་འདེབས་པ
Chinese
地虽然在心中显现，但实际上并不存在。例如，如同经历梦境幻象，醒来时发现之前的梦是虚假的，那么之后的梦也是虚假的。同样，所有外境的各种事物都不是独立于心而存在的。如同虚假一样，如果如实观察，心没有自性，也是虚假的。现在要讲解如幻的教义：非有非无，非有非无俱非，亦非非二者。远离四边，此乃中观者所知。意思是说，非有，是因为一和多的结合会受到损害。非无，是因为有显现的体验。非二者，是因为二者都有过失。亦非非二者，是因为没有原因是不可能的，并且没有第三蕴。因此，想要证悟从四边解脱的如幻之智慧光明。也就是说，即使是涅槃之法也如幻如梦，如果存在比涅槃更殊胜的法，那也如幻如梦。因此，将万象和心性视为如幻不二，是分别念。将万象都视为如水月或镜中影像般，既非真实也非虚假，如幻不二地破除，是修习。执着于断灭见是修习的垢染。以如幻般的般若波罗蜜多，通过五度、三解脱门，以三轮清净的方式行持，利益众生，是见解。此外，因为一切法都不可得，所以认为如幻本身也不成立。正如所说：明或不明皆可，无人如实见，如石女之子，虽可言说却无意义。意思是说，如幻本身是光明，还是心之外的事物呢？心之外的法并不成立，如果是心本身，那么在心本身不成立的时候，如幻本身也不成立。为什么呢？因为没有心之外的事物。如幻也只是不善巧的知识，是增益和诽谤。
English
Although the earth appears in the mind, it does not actually exist. For example, just as experiencing dreams and illusions, waking up to find that the previous dream was false, so too is the subsequent dream false. Similarly, all the various phenomena of the external world do not exist independently from the mind. Like falsehood, if truly examined, the mind has no inherent nature and is also false. Now, the doctrine of illusion will be explained: Neither existent nor nonexistent, neither both existent and nonexistent, nor neither of the two. Freed from the four extremes, this is what the Madhyamikas know. That is to say, it is not existent because the combination of one and many is harmed. It is not nonexistent because there is the experience of appearance. It is not both because both have faults. It is not neither of the two because it is impossible to have no cause, and there is no third aggregate. Therefore, one wishes to realize the clear light of the wisdom that sees illusion, liberated from the four extremes. That is to say, even the Dharma of Nirvana is like an illusion, like a dream. If there is a Dharma more excellent than Nirvana, that too is like an illusion, like a dream. Therefore, to regard all phenomena and the nature of mind as non-dual like an illusion is discrimination. To destroy all phenomena as non-dual like an illusion, like a water moon or a reflection in a mirror, neither true nor false, is practice. Attachment to nihilism is a stain on practice. With illusion-like Prajnaparamita, through the five perfections and the three doors of liberation, practicing with the purity of the three spheres, benefiting sentient beings, is the view. Furthermore, because all dharmas are utterly unattainable, it is believed that illusion itself is not established. As it is said: Whether clear or unclear, no one has seen it as it is. Like the child of a barren woman, although it can be spoken of, it has no meaning. That is to say, is illusion itself clear light, or is it something other than the mind? A dharma other than the mind is not established, and if it is the mind itself, then when the mind itself is not established, illusion itself is also not established. Why is that? Because there is nothing other than the mind. Illusion is also just the knowledge of the unskilled, it is addition and slander.
Tibetan
་སྟེ། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་མ་དག་པས་མིག་ནམ་མཁའ་ལ་བལྟས་ན་མིག་མ་དག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཟླ་བ་གཉིས་པ་དང༌། སྐྲའི་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་སྣང་ཞེས་སྒྲོ་འདོགས་ལ་མཁས་པའི་ཤེས་པས་སྣང་མ་ཐག་ཏུ་མེད་པར་ཤེས་ཏེ། མེད་དོ་ཞེས་སྐུར་བ་འདེབས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཡང་ལས་དང་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་སྣང་ཚོགས་སུ་སྣང་ངོ་ཞེས་སྒྲོ་བཏགས་ལ། མཁས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྣང་མ་ཐག་ཏུ་སྟོང་སྟེ། སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་སོ། ། དེ་བས་ན་སྒྲོ་འདོགས་པ་དང་སྐུར་བ་འདེབས་པའི་མཐའ་ལ་གནས་སོ། །དེ་ནས་གཞན་ཡང་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའི་མཐར་སྨྲ་བར་འདོད་པས་འདི་སྐད་དུ། སྣ་ཚོགས་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཆད་པར་ཡང་ནི་ཁས་མི་ལེན། །རྟག་དང་ཆད་པ་གཉིས་ཀ་དང༌། །གཉིས་ཀ་མིན་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་ཐམས་ཅད་མི་གནས་པར། །དངོས་པོའི་དེ་ཉིད་མཁས་པས་རིག །དེས་ན་འདི་ལྟའི་རྣམ་རྟོག་གི །སེམས་ནི་སེམས་ཀྱིས་རིག་མ་ཡིན། །ཇི་སྲིད་སྒྲོ་འདོགས་ཐམས་ཅད་ནི། །དེ་ཀུན་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པས། །དབུ་མའི་དོན་ལ་སྒྲོ་འདོགས་མེད། །དེས་ན་དགག་དང་སྒྲུབ་པ་མེད། །ཅེས་བྱ་བ་དང༌། གཞན་ནས་ཀྱང༌། འདི་ལ་བསལ་བྱ་ཅི་ཡང་མེད། །གཞག་པར་བྱ་བ་གང་ཡང་མེད། །ཡང་དག་ཉིད་ལ་ཡང་དག་ལྟ། །ཡང་དག་མཐོང་ན་རྣམ་པར་གྲོལ། །ཞེས་བྱ་བས་ཡོད་པའི་སྒྲོ་འདོགས་དང་མེད་པའི་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ལ་མི་གནས་ཏེ། སེམས་ཉིད་སྣ་ཚོགས་སུ་མྱོང་བ་ཉིད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བས་ན་མ་སྐྱེས་པ་སྟེ། མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་སྐྱེ་བ་ལྟར་སྣང་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་གཉི་ག་ཐ་མི་དད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ཉིད་རིགས་པས་བརྟགས་ན་སྟོང་པ་ཡིན་ལ། སྟོང་པ་མ་གྲུབ་པ་རིགས་པས་བརྟག་མི་བཟོད་པ་ཉིད་སྣང་བའོ།། སྣང་བ་ཉིད་ལས་ཀྱང་སྟོང་པ་གཞན་མ་ཡིན་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ལས་ཀྱང་སྣང་བ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན་སྨིག་རྒྱུ་ལ་ཆུར་སྣང་བ་ཉིད་ལ་ཆུ་ཡིས་སྟོང་ལ། ཆུ་མེད་པ་ཉིད་ཆུར་སྣང་སྟེ། ཆུར་སྣང་བ་དང་ཆུ་མེད་པ་གཉིས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ན། །དེ་བཞིན་དུ་སྣང་བ་ཉིད་ན་རང་བཞིན་མེད་ལ། རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་སྣང་བའོ། །སྣང་བ་དང་རང་བཞིན་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ཐ་མི་དད་དོ། །དཔེར་ན་བུད་ཤིང་དུ་མ་མེས་བསྲེགས་ན་མེའི་ངོ་བོར་གཅིག་སྟེ། དེ་ནས་བུད་ཤིང་ཟད་པ་དང་མེ་ཉིད་མི་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྣ་ཚོགས་སུ་སྣང་བ་ཉིད་རིགས་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་དངོས་ངོ་མ་གྲུབ་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་མི་གནས་སོ། །དེ་བཞིན་
Chinese
。例如，不净之人用眼看天空时，因眼不净之力，见到二月（双月）和毛发轮等，以精于增益的知识，一显现就知其不存在，从而断言“不存在”。同样，如幻术般，也是因业和无明之力而显现为各种现象，这是增益。以智者之力，一显现即为空性，从而断言如幻术。因此，安住于增益和否定的边见中。此外，又有人想说一切法皆不住的边见，因此这样说：种种非恒常，也不承认断灭。恒常与断灭二者，以及非二者皆非。在此，智者了知一切不住，是事物的实相。因此，如此的分别念，心不能用心来认识。只要一切增益存在，它们都完全不存在，因此中观之义上没有增益。因此，没有破立。如是说。另外，经中也说：此中无有任何应去除，亦无任何应安立，于真实中见真实，见真实则得解脱。因此不住于有边的增益和无边的否定，心自身体验种种即是缘起，因此是不生。不生显现为生，生与不生二者无有差别。同样，显现以理智分析即是空性，空性不成立，以理智无法分析即是显现。显现本身并非与空性相异，空性本身也并非与显现相异。例如，海市蜃楼显现为水，实际上是无水，无水显现为水，显现为水与无水二者并非不同。同样，显现本身无有自性，无自性本身即是显现。显现与无自性空性无有差别。例如，众多木柴被火燃烧时，在火的本质上是一，之后木柴燃尽，火自身也不存在。同样，种种显现以理智分析为空性之后，事物本质不成立，空性也不存在。同样。
English
For example, when an impure person looks at the sky with their eyes, due to the power of the impure eyes, they see a second moon and hair-wheels, etc. With the knowledge of being skilled in superimposition, they know that it does not exist as soon as it appears, and thus assert, "It does not exist." Similarly, like an illusion, it appears as various phenomena due to the power of karma and ignorance, which is superimposition. With the power of wisdom, it is empty as soon as it appears, and thus it is asserted to be like an illusion. Therefore, one dwells in the extremes of superimposition and negation. Furthermore, some wish to speak of the extreme of all dharmas being utterly non-abiding, and thus they say: "Various things are not permanent, nor do I accept annihilation. Both permanence and annihilation, and neither of the two, are not." Here, the wise know that all is non-abiding, the suchness of things. Therefore, such conceptual thoughts, mind is not known by mind. As long as all superimpositions exist, all of them are completely non-existent, therefore there is no superimposition on the meaning of the Middle Way. Therefore, there is no refutation or establishment. Thus it is said. Furthermore, it is also said: "Here, there is nothing to be removed, nor is there anything to be placed. Look at reality in reality, seeing reality is liberation." Therefore, it does not abide in the superimposition of existence and the negation of non-existence. The very experience of mind in various ways is dependent arising, therefore it is unborn. The unborn appears as birth, birth and the unborn are not different. Similarly, appearance, when analyzed by reason, is emptiness, and the non-establishment of emptiness, the inability to be analyzed by reason, is appearance. Appearance itself is not different from emptiness, and emptiness itself is not different from appearance. For example, a mirage appears as water, but in reality it is devoid of water, and the absence of water appears as water. The appearance of water and the absence of water are not different. Similarly, appearance itself has no inherent existence, and the absence of inherent existence is appearance. Appearance and the absence of inherent existence, emptiness itself, are not different. For example, when many pieces of wood are burned by fire, they are one in the essence of fire, and then when the wood is exhausted, the fire itself does not remain. Similarly, when various appearances are analyzed by reason into emptiness, the essence of things is not established, and emptiness itself does not remain. Similarly.