Tibetan
་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ། རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི། དཔེར་ན་བུ་རམ་ཤིང་རྣམ་པ་མང་པོའི་ཁུ་བ་ལས་བུ་རམ་དུ་བྱས་ན་བུ་རམ་ཤིང་དེ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོའི་རོར་དབྱེར་མེད་དེ་རོ་གཅིག་པ་དང་འདྲའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ་དཔེར་བགྱི་ན། ནམ་མཁའི་ཁམས་ནི་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བ་སྟེ་ཞེས་པ་ནས་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་རབ་ཏུ་སིམ་པར་བགྱིད་པ་ལགས་ཞེས་པའི་བར་གྱི་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེའི་རང་བཞིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་མངོན་པར་མཐོ་བའི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་སྤོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང༌། ངེས་པར་ལེགས་པ་ཐོབ་པའི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པར་དཔེ་དག་གིས་བསྟན་ཏེ། དཔེ་དག་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་གྱི་ཤུགས་ཀྱིས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་མི་དཔྱོད་པར་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པར་ཡང་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའི་དཔེས་ནི་རང་བཞིན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ནམ་མཁའ་ཇི་ལྟར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་གནས་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་དེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་མེད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་ཅིང་སེམས་པ་མེད་པ་ཡིན་ན། སེམས་པ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་ལུས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་འབྱུང་ཞིང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་སྙམ་དུ་དོགས་པ་ལ་སའི་དཔེས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་བཞིན་དུ་མངོན་པར་མཐོ་བའི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱེད་པར་བསྟན་ཏེ། དེ་ལ་ས་ནི་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་བཞིན་དུ་རྩ་བ་དང་འབྲས་བུ་དང༌། མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གསོས་སུ་འགྱུར་བར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་རྟོག་པ་དང་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་བཞིན་དུ་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་ལ་སོགས་པའི་སྒོར་སྟོན་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྔགས་ཀྱི་ལྷ་ ལ་སོགས་པ་བསྙེན་ཅིང་བ་ཟླས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་མཉེས་པར་བྱས་པས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་མི་དང་ལྷའི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །མེའི་དཔེས་ནི་སྤོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་མེས་རྩི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་བསྲེགས་ཀྱང་སྲེག་པར་འགྱུར་བའི་མཐུ་མི་ཟད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་མི་ཤེས་པའི་བུད་ཤིང་ཐམས་ཅད་སྲེག་སྟེ། རྒྱུའི་ཚེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་པ་ས་དང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་རིམ་གྱིས་མི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་རྣམས་སེལ་ཞིང་མེད་པར་བྱེད་པ་ནི་བུད་ཤིང་སྲེག་པའོ། །གཉིས་སུ་ན་འབྲས་བུའི་ཚེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ནི་མི་ཤེས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་ན་མི་ཤེས་པའི་བུད་ཤིང་སྲེག་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །དེས་གོང་མའི་སྤོང་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱང་དེས་བག་ཆགས་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པར་སྤོང་ངོ༌། །ཞེས་རླུང་གི་དཔེ་འོག་མས་བསྟན་ཏེ། དེ་བས་ན་རླུང་གི་ཁམས་ནི་རྡུལ་ཐམས་ཅད་སེལ་བར་བགྱིད་པ་ལགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྡུལ་ནི་ཕྲ་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ཕྲ་མོའི་མཐར་ཐུག་པ་སྤངས་པ་ལ་བྱའོ། །ཆུའི་དཔེས་ནི་ངེས་པར་ལེགས་པའི་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཆུ་དེས་ཚ་བ་ལ་སོགས་པས་གདུངས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་སིམ་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེ་ཡང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང༌། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གདུངས་པ་ཞི་བར་བྱེད་པ་ངེས་པར་ལེགས་པའི་མཚན་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྦྱོར་ཞིང་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་ན། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་རབ་ཏུ་སིམ་པར་བགྱིད་པ་ལགས་ཞེས་པའོ། །དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཚུལ་སྔོན་ཆད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ་ལས། ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་རྟོགས་སོ་ཞེས་གསོལ་བ་སྟེ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བསྟན་པ་ཡང་ཆོས་གསུང་བ་པོ་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་རང་བཞིན་དེ་ལྟར་རྟོགས་མོད་ཀྱི་དེ་དག་གི་རྒྱུ་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་དང༌། རྒྱུའི་རྒྱུ་དང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ལགས་ཞེས་དྲིས་པ་ནི་འདིའི་རྒྱུ་ནི་གང༌། རྩ་བ་ནི་གང༌། མཐར་ ཐུག་པ་ནི་གང་ལགས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འཕགས་པ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོར་རོ་གཅིག་པར་རྟོགས་པ་དེ་ཅི་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སམ། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས། གལ་ཏེ་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་ན་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དང་ཁྱད་པར་མེད་ལ། ཐོས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཤེས་ན་ཡང་སེམས་ཅན་ཐ་མལ་པ་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་དོགས་ན། ལན་ནི་ཤེས་རབ་དེ་གཉི་གས་ཤེས་པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་དེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་མི་ཟད་པའི་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ན་རང་གི་མཐུ་དང་འཚམ་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱིས་ཤེས་ཀྱི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་ཁྱད་པར་མེད་པར་མི་འགྱུར་ལ་ཐོས་པ་ཡང་རྟོགས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཡིན་གྱི། སེམས་ཅན་ཐ་མལ་པ་ལྟར་ཐོས་པ་ཙམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པས་སེམས་ཅན་ཐ་མལ་པ་དང་ཁྱད་པར་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གཉིས་སུ་ན་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་ན་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དེའི་རྒྱུ་དང་རྩ་བ་དང་མཐར་ཐུག་པ་དྲིས་པ་ལ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལན་གསུམ་གསུངས་པ་ལས་སྔ་མ་ནི་དོན་བཟང་པོ་དྲིས་པས་མཉེས་ཤིང་བསྟོད་པའི་ཚིག་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་ནི་དྲི་བའི་ཚིག་དེ་ཉིད་ལེགས་པ་ལ་བྱ་ཞིང༌། ཐ་མ་གཅིག་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་དོན་བཟང་པོ་འདྲི་ཞིང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དྲིས་པ་ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་ཉོན་ལ་ཡིད་ལ་ཟུང་ཤིག་ཅེས་བྱ་བས་ནི་སྣོད་བཞི་ལས་བཟློག་པར་གསུངས་ཏེ། ཉོན་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་སྣོད་ཁ་སྦུབ་པ་ལས་བཟློག་པའོ། །ལེགས་པར་ཞེས་པ་ནི་སྣོད་གློ་རྡོལ་ཅན་ལས་བཟློག་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ཞེས་པ་ནི་སྣོད་མི་གཙང་བ་ལས་བཟློག་པའོ། །ཡིད་ལ་ཟུང་ཤིག་ཅེས་པས་ནི་སྣོད་ཞབས་རྡོལ་ལས་བཟློག་པའོ། །རྒྱུ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །རྩ་བ་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །མཐར་ཐུག་པ་ནི་ཐབས་སོ་ཞེས་པ་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་ པ་དང། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱིར་སེམས་པ་ནི་སྨོན་པ་དང་འཇུག་པའི་སེམས་དག་ཀྱང་ཡིན་མོད་ཀྱི་སྐབས་འདིར་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལ་བྱ་སྟེ། ས་དང་པོའི་སེམས་དེ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་སྙིང་པོར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་སེམས་ཀྱང་འདི་ལྟ་སྟེ། ས་དང་པོའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་སེམས་དང་རང
Chinese
如来之解脱，已断除烦恼障和所知障，其体性已完全超越了分别念的习气，融为一体。譬如，多种甘蔗汁制成蔗糖后，各种甘蔗汁的味道不再有分别，融为一体。世尊，以此为例。从“虚空界远离一切分别念和分别”到“使包括天神在内的世界完全平静”之间，这些例子表明了遍知智慧的自性圆满、增上的利他圆满、断除圆满以及获得决定善的利他圆满。这些例子还表明，遍知智慧凭借往昔愿力的力量自然成就，无需分别念和思虑，通过各种方式利益众生。其中，虚空的例子表明了自性圆满。正如虚空没有分别念和思虑的习气一样，遍知智慧也没有分别念和分别，没有分别念和思虑。这就是其含义。如果遍知智慧不分别念且没有心念，那么如何在没有心念的情况下产生身体等的相续，并利益众生呢？对于这个疑问，大地的例子表明，即使不分别念，也能实现增上的利他圆满。大地在没有分别念和分别的情况下，通过根、果实和花朵等，成为一切众生的滋养。同样，遍知智慧在没有分别念和分别的情况下，也示现为咒语之神等，众生通过修持咒语之神等，并通过念诵等方式使其欢喜，从而获得增上的特征，即人天之受用等。火的例子表明了断除圆满。正如火
English
The liberation of the Tathagata, having abandoned the afflictive obscurations and the obscurations to knowledge, whose nature has completely transcended the habitual tendencies of conceptualization, becoming one taste. For example, when the juice of many kinds of sugarcane is made into sugar, the individual tastes of those sugarcane juices are indistinguishable, becoming one taste. World Honored One, let us take this as an example. From "the realm of space is free from all conceptualization and discrimination" to "completely pacifying the world together with the gods," these examples show the perfection of the nature of the omniscient wisdom, the perfection of the other-benefit of enhancement, the perfection of abandonment, and the attainment of the other-benefit of obtaining definite good. These examples also show that the omniscient wisdom, by the power of past aspirations, is naturally accomplished, without conceptualization or deliberation, benefiting sentient beings through various means. Among them, the example of space shows the perfection of nature. Just as space has no habitual tendencies of conceptualization and deliberation, so too the omniscient wisdom has no conceptualization and discrimination, no conceptualization and deliberation. This is its meaning. If the omniscient wisdom does not conceptualize and has no mind, then how can the continuum of body and so forth arise without mind, and benefit sentient beings? To this doubt, the example of the earth shows that even without conceptualization, the other-benefit of enhancement can be achieved. The earth, without conceptualization and discrimination, through roots, fruits, and flowers, becomes the nourishment of all sentient beings. Similarly, the omniscient wisdom, without conceptualization and discrimination, also manifests as the deities of mantra and so forth, and sentient beings, by practicing the deities of mantra and so forth, and by pleasing them through recitation and other means, attain the characteristic of enhancement, that is, the enjoyments of humans and gods and so forth. The example of fire shows the perfection of abandonment. Just as fire
Chinese
纵然焚烧一切，其焚烧能力亦无穷尽。如是，一切智之智慧亦焚烧一切无明之薪柴，于因位时，菩萨之行持，如地与波罗蜜多等次第，消除并灭除无明等不顺品，即是焚烧薪柴。二者，于果位时，一切智即是无无明之体性，故为焚烧无明薪柴之自性。彼以上品之断证圆满，亦以此断除一切习气无余。如是以下风之譬喻所示，故风界能消除一切尘垢。尘垢者，乃微细之体性，如是一切智之智慧，断除无明微细习气之边际。水之譬喻则显示决定善妙之利他圆满，如水能令受热等所苦之有情身心清凉，如是一切智之智慧，亦能寂灭一切有情之痛苦，以及贪欲等烦恼所苦，与决定善妙之涅槃相合，并令其圆满，故能令天人等世间极度清凉。彼等乃一切智之理，昔日世尊所宣说，金刚手自性如是了悟而启请，显示自性了悟，亦为令说法者生欢喜之故。如是了悟彼等之自性，然彼等之主要因，以及因之因，与令其究竟之因为何？如是提问，即此之因为何？根本为何？究竟为何？如是。于此，圣金刚手以种种理等，以及如来之解脱味，了悟为一味，彼以何了悟之智慧？以思慧耶？以闻慧耶？若以思慧了知，则与如来无有差别，若以闻慧了
Chinese
如果有人怀疑，即使通过智慧了解，也会变得和普通众生一样。回答是，通过智慧了解并没有过错。当进入世尊无尽庄严等境界时，是通过与自身能力相符的行境来了解的。并不是像世尊那样以各种方式了解，因此不会变得没有差别。听闻也以证悟为主，而不是像普通众生那样只以听闻为主，因此不会变得和普通众生没有差别。第二，即使通过证悟的智慧以各种方式了解，也没有过错，因为如同世尊以加持力了解他人心识一样，也会以各种方式了解一切智智的行境。对此，当金刚手菩萨向世尊请问一切智智的因、根本和究竟时，世尊说了三遍“好啊”作为回答。其中第一次是由于询问了好的问题而感到高兴和赞叹。第二次是针对问题本身说“好”。第三次是针对金刚手菩萨说的，意思是说，为了询问这样好的问题并利益众生而提问，真是太好了。世尊说：“好好听着，用心记住”，这是为了避免四种容器的过失。说“听着”是为了避免容器口朝下的过失。说“好好”是为了避免容器有裂缝的过失。说“非常”是为了避免容器不干净的过失。说“用心记住”是为了避免容器底漏的过失。因是菩提心。根本是大悲心。究竟是方便。菩提心也有两种：为菩提而发心和菩提自性之心。为菩提而发心包括愿菩提心和行菩提心，但这里指的是最初的菩提心，因为它是为了将第一地的菩提心与现证菩提的精华结合起来。菩提自性之心是这样的：第一地的菩提心是证悟一切法平等性的自性，因此与现证菩提心自
English
If someone doubts that even if one understands through wisdom, one will become like ordinary beings. The answer is that there is no fault in understanding through wisdom. When entering the realm of the Bhagavan's inexhaustible adornments, etc., one understands through the object of experience that is appropriate to one's own power. It is not that one understands in all ways like the Bhagavan, so one will not become without difference. Hearing also takes realization as its main focus, and not just hearing like ordinary beings, so one will not become without difference from ordinary beings. Secondly, even if one understands in all ways through the wisdom of realization, there is no fault, because just as the Bhagavan knows the minds of others through the power of blessing, one will also understand the object of experience of omniscient wisdom in all ways. Regarding this, when Vajrapani Bodhisattva asked the Bhagavan about the cause, root, and ultimate of omniscient wisdom, the Bhagavan said "Good, good" three times as an answer. The first time was because he was pleased and praised for asking a good question. The second time was to say "good" to the question itself. The third time was for Vajrapani Bodhisattva, meaning that it was very good to ask such a good question and to ask for the sake of benefiting sentient beings. The Bhagavan said, "Listen very well and keep it in mind," which is to avoid the four faults of the vessel. Saying "listen" is to avoid the fault of the vessel being upside down. Saying "well" is to avoid the fault of the vessel having cracks. Saying "very" is to avoid the fault of the vessel being unclean. Saying "keep it in mind" is to avoid the fault of the vessel having a leaky bottom. The cause is bodhicitta. The root is great compassion. The ultimate is skillful means. Bodhicitta also has two aspects: the mind for enlightenment and the mind of the nature of enlightenment. The mind for enlightenment includes aspirational bodhicitta and engaging bodhicitta, but here it refers to the initial bodhicitta, because it is for combining the bodhicitta of the first ground with the essence of manifest enlightenment. The mind of the nature of enlightenment is like this: the bodhicitta of the first ground is the nature of realizing the equality of all phenomena, therefore it is the self