Tibetan
བས་ཀྱིས་དབུ་མ་ལས་གསུངས་པ། དམིགས་པ་མེད་པའི་སེམས་དག་ནི། །ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་དུ་གནས་ཏེ། །ནམ་མཁའི་སྒོམ་པ་ཁོ་ན་དེ། །སྟོང་པ་ཉིད་བསྒོམ་འདོད་པའོ། །ཞེས་སོ། །དེ་བས་ན་གསང་ཆེན་ནི་ཐེག་པ་ཆུང་དུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་ཤེས་པའི་དོན་གསུངས་པ། མི་ཤེས་མུན་པས་སྒྲིབ་པས་ན། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་མིན། ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་མི་ཤེས་ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པས་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་རྣམས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཤེས་ཀྱང་དེ་མུན་པ་ཡང་དེ་བས་ན་མི་ཤེས་མུན་པ་ཞེས་པ་སྟེ། ཡང་དག་པའི་དོན་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་མི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་བསྒྲིབས་པ་ནི་མི་ཤེས་མུན་པས་བསྒྲིབས་པས་ཞེས་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་གསུངས་པ། རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་མཐོང་ངམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་མཐོང་ཞེས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་མིན། །ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཉན་ཐོས་ཞེས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཏེ། སྟོན་པ་ལ་ཉན་ཞིང་ཐོས་ནས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་བཞི་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་མཐོང་བའི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པ་མིན་ཞེས་པ་སྟེ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱོད་ཡུལ་ཞེས་པ་སྟེ་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ །དེ་དག་ཚེ་སྔ་མའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་མེད་པར་སྣང་བ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་བག་ཆགས་ཞེས་སོ། །དེ་ནི་ཀུན་བརྟགས་ཙམ་དུ་རྟོགས་པ་ནི། སྤྱོད་ཡུལ་བག་ཆགས་ཤེས་མཁན་ནི། །རང་སངས་རྒྱས་སུ་སྤྲུལ་པ་སྟེ། ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་པ་ནི་ཚེ་འདིའི་སྔོན་དུ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་བཞི་མཐར་ཕྱིན་ནས་མཐོང་བའི་ལམ་དུ་ཞུགས་མ་ཁྱད་ལ་ཚེ་འདས་ནས་ཕྱི་མའི་ཚེ་ལ་སྟོན་པ་ལ་ཉན་ཞིང་ཐོས་མི་དགོས་ངེས་པར་རང་གིས་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་བཞི་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་མཐོང་བའི་ལམ་རང་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲུལ་པ་སྟེ་ཞེས་པ་ནི་དབྱུང་བའོ། །དེ་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་ཞེས་པ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་མི་ཤེས་པ་སྟེ། འཛིན་པའི་རྟོགས་པ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་ལས་གསུངས་པ། གཟུང་དོན་རྟོག་པ་སྤོང་ཕྱིར་དང༌། །འཛིན་པ་མི་སྤོང་ཕྱིར་དང་ནི། །རྟེན་གྱི་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་ལམ། །ཡང་དག་བསྡུས་པས་ཤེས་པར་བྱ། །ཞེས་སོ། །ཀྱང་གི་སྒྲས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱིས་མི་ཤེས་པ་དེ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་སྙེག་པ་ཡིན་པའོ། །ཤེས་མེད་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡིས། །ཞེས་པ་ནི་མི་ཤེས་པའི་སྒྲ་ནི་གོང་མ་ལ་སྙེག་པ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ ཡིས་ཀྱང་མི་ཤེས་ཞེས་པའི་ཐ་ཚིག་གོ །དེ་ལ་ཤེས་མེད་ཅེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མ་རིག་པ་སྟེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉོན་མོངས་པ་དང༌། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་མེད་ཀྱང་དེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡང་དེ་བས་ན་ཤེས་མེད་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཞེས་པ་སྟེ། འཕགས་པ་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། འཕགས་པའི་ཆོས་མཐོང་བའི་ལམ་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་དང་མི་དགེ་བ་ལས་མ་གྲོལ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དུས་ཀུན་ལ་མི་ཤེས་པའི་དོན་བསྟན་པ། མ་འོངས་པ་དང༌། འདས་པ་དང༌། ད་ལྟར་བྱུང་པའི་དུས་གསུམ་ལ་ཞེས་པ་སྟེ་གོ་སླའོ། །བྱོལ་སོང་ཞེས་པ་ནི་ལྷ་དང་མིའི་འགྲོ་བ་ལས་བྱོལ་ནས་སོང་བ་ངན་སོང་གསུམ་མོ། །དེའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ནི་བྱོལ་སོང་བག་ཆགས་ཞེས་སོ། །དེ་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་ལས་བྱུང་བའི། དུད་འགྲོ་ཡི་དགས་སྐྱེ་བ་རྣམས། །ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་དུད་འགྲོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷ་དང་མིའི་འགྲོ་བ་མ་གཏོགས་པར་ཕྱུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་པ་དེ་དུད་དེ་འགྲོ་བས་ན་དུད་འགྲོ་ཞེས་པ་སྟེ་དེ་ནི་མི་འམ་ཅི་ལ་སོགས་པའོ། །འོན་ཀྱང་ཕྱུགས་ལ་སོགས་པ་དོན་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡི་དགས་ཞེས་པ་ནི་འདི་ལས་ཡེ་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་འདས་པའོ། །ཡང་ན་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པས་སྡུག་བསྔལ་པའོ། །འགྲོ་བ་དེ་གཉིས་ལ་ལྷུང་བ་ནི། དུད་འགྲོ་ཡི་དགས་སྐྱེས་པ་རྣམས། །ཞེས་པའོ། །དེ་ཀུན་གྱིས་ཀྱང་མི་ཤེས་ཏེ། །ཞེས་པ་ནི་ངན་སོང་གསུམ་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གཙེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་ཤེས་པ་གང་ཞེན་གསུངས་པ། སངས་རྒྱས་སྤྱོད་ཡུལ་གསང་ཆེན་ནི། །ཞེས་པ་སྟེ་ཡིག་འབྲུ་ནི་བཅོམ་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་ཟིན་ནས། ད་ནི་དོན་བསྟན་པ་ལ། རེ་ཞིག་དང་ལ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རྣམ་པར་འཕྲོ་བ་ནི། གང་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་པ་ལགས། །ཞེས་པའི་ལན་གསུངས་པ། སྙིང་པོ་ཤིན་ཏུ་སྙིང་པོ་མཆོག །ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྙིང་པོ་ཞེས་པ་ནི་ཕྱིའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཏེ། གཡོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང༌། འདོད་པའི་འབྲས་བུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཡང་འཇིག་རྟེན་སྣང་བ་ལས་ཀྱང་གསུངས་པ། སྙིང་པོ་འདུས་ཕྱིར་དཀྱིལ་འཁོར་གསུངས། །
Chinese
如《中观》所说：无缘之诸心，安住虚空性，唯有虚空观，欲修空性者。如是。因此，大密宗宣说了小乘行者们也无法理解的意义。因无知黑暗所遮蔽，声闻等众不能知。意思是说，所谓“无知”，是指非烦恼性的无知。因为声闻和独觉不具备一切智智。无知即是黑暗，因此称为“无知黑暗”。因为它使不能正确思辨真实意义的智慧变得不清晰。被其遮蔽，即是“被无知黑暗所遮蔽”，因为声闻没有断除所知障。如是，《般若波罗蜜多》中也说：善现，你见到如来无漏的蕴了吗？世尊，我没有见到。因此说：声闻等众不能知。所谓“声闻”，是指声闻的佛，即听闻导师的教诲后，通达决择四部分而证得见道者。他们不能知，是因为没有断除能取和所取。所谓“行境”，是指色等六外处。这些因前世业力的影响而显现为不存在，称为“行境习气”。通达这仅仅是假立的，即是：行境习气知者，化现为独觉。所谓“独觉”，是指在此生之前已经通达决择四部分而进入见道，但在此生去世后，在来世不需要听闻导师的教诲，自己就能通达决择四部分而证得见道者。“化现”即是生出。即使是所有这些，即所有独觉也不能知，因为没有断除能取的执着。如是，《现观庄严论》中说：为舍所取义分别，及不舍能取故，如依处犀角之道，真实。
English
As stated in the Madhyamaka: Those minds without objects, Abide in the nature of space, Only the meditation on space, Is what those who wish to meditate on emptiness desire. Thus it is. Therefore, the Great Secret speaks of meanings that even the Lesser Vehicle practitioners cannot understand. Because obscured by the darkness of ignorance, The Hearers and others do not know. This means that "ignorance" refers to non-afflictive ignorance. Because Hearers and Solitary Realizers do not possess omniscience. Ignorance is also darkness, therefore it is called "the darkness of ignorance." Because it makes unclear the wisdom that does not correctly discriminate the true meaning. Obscured by it, means "obscured by the darkness of ignorance," because Hearers have not abandoned the obscuration to knowledge. Thus, it is also stated in the Prajnaparamita: Subhuti, do you see the Tathagata's uncontaminated aggregates? World-Honored One, I do not see them. Therefore, it is said: The Hearers and others do not know. "Hearer" refers to the Buddha of the Hearers, who, having listened to the Teacher's teachings, has perfected the four parts of ascertainment and manifested the path of seeing. They do not know, because they have not abandoned the grasped-at and the grasper. "Field of activity" refers to the six external sense bases, such as form. These, appearing as non-existent due to the influence of previous life's karma, are called "habitual traces of the field of activity." Understanding that this is merely conceptual, is: The knower of the habitual traces of the field of activity, Manifests as a Solitary Realizer. "Solitary Realizer" refers to one who, before this life, has perfected the four parts of ascertainment and entered the path of seeing, but having passed away in this life, in the next life does not need to listen to the Teacher's teachings, and by himself ascertains the four parts of ascertainment and manifests the path of seeing. "Manifests" means to bring forth. Even all of these, meaning all Solitary Realizers, do not know, because they have not abandoned the grasping at the grasper. Thus, it is also stated in the Abhisamayalankara: To abandon the thought of the object of grasping, And because the grasper is not abandoned, Like the path of a rhinoceros horn as a support, Truly.
Chinese
聚集而知。如是说。用“也”字，是指声闻不了解的，缘觉也不了解的意思。凡夫不知。意思是说，不知的语声是指向上面的，凡夫 也不知，是这个意思。其中“不知”是指具有烦恼的无明，即凡夫具有烦恼和所知障的缘故。不知也是凡夫，因此说“不知的凡夫”，是指不同于圣者，因为没有获得圣者见法的道，也没有从不善中解脱。显示一切时分不知的意义。未来、过去、现在，是指这三个时分，很容易理解。旁生是指从天和人的行境中脱离而去的，即三恶趣。其不善业是旁生习气。从那生起，是指从那生出的。畜生饿鬼生类们。是指这个。其中畜生是指除了天和人之外，属于牲畜之类，因为是畜生而行，所以称为畜生，即人和非人等。然而牲畜等实际上是知道的。饿鬼是指从此不再返回而逝去的。或者因饥渴而痛苦的。堕入这两种行境的是：畜生饿鬼生类们。他们全都不知道。是指三恶趣被各种痛苦所折磨的缘故。所说不知的是什么呢？是佛的行境大秘密。文字已经结束了。如是，已经显示了法性广大的功德，现在是显示意义。暂时与法界相连而显现的是：从何处生起呢？对于这个问题，回答说：精华，极其精华，殊胜。等等。其中精华是指外面的坛城，因为不动摇，并且能使愿望的果实成熟。如是，在《世间显现》中也说到：因为聚集了精华，所以说是坛城。
English
It is known by gathering. Thus it is said. The word "also" means that what the Shravakas do not understand, the Pratyekabuddhas also do not understand. Ignorant ordinary people. It means that the sound of not knowing refers to the above, and ordinary people also do not know, that is the meaning. Among them, "not knowing" refers to the ignorance with defilements, that is, ordinary people have defilements and obscurations of knowledge. Not knowing is also an ordinary person, so it is said "ignorant ordinary person", which means different from the noble ones, because they have not obtained the path of seeing the Dharma of the noble ones, and have not been liberated from non-virtue. Showing the meaning of not knowing at all times. Future, past, and present, refers to these three times, which is easy to understand. Animals refers to those who have left the realm of gods and humans, that is, the three lower realms. Their non-virtuous karma is the habit of animals. Arising from that means arising from that. Livestock and hungry ghosts, the kinds of beings. That is what it means. Among them, livestock refers to those who belong to the category of livestock other than gods and humans, because they are livestock and walk, so they are called livestock, that is, humans and non-humans, etc. However, livestock, etc., actually know. Hungry ghosts refers to those who have passed away without returning from here. Or those who suffer from hunger and thirst. Falling into these two realms are: livestock and hungry ghosts, the kinds of beings. All of them do not know. It means that the three lower realms are tormented by various sufferings. What is said to be unknown? It is the great secret of the Buddha's realm. The text has ended. Thus, the vast qualities of Dharma-nature have been shown, and now it is showing the meaning. What appears temporarily connected with the Dharma realm is: From where does it arise? To this question, the answer is: Essence, extremely essence, supreme. And so on. Among them, essence refers to the outer mandala, because it does not shake, and it can ripen the fruits of wishes. Thus, it is also said in Manifestation of the World: Because the essence is gathered, it is said to be a mandala.