Tibetan
ན་མོངས་པ་ནི་དྲི་མར་བྱེད་པས་རྡུལ་ཏེ། དེས་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བརྗོད་པའི་ས་བོན་ཙམ་བསྟན་ཏོ། །དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན་གསུངས་པ། དམ་ཚིག་ཆེན་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དམ་ཚིག་ཆེན་པོ་ནི་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་སྟེ་དེའི་དཀྱིལ་འཁོར་རམ་དམ་ཚིག་སྟེར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་གསུངས་པ། དཀྱིལ་འཁོར་གཞུག་ཅིང་དབང་བསྐུར་བ། །དམ་ཚིག་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ། །གང་ཞིག་མདོར་བསྡུས་གསུངས་པ་ནི། །དཀྱིལ་འཁོར་མཁས་པ་བདག་ཉིད་ཆེ། །ཞེས་སོ། །ཡང་ན་དམ་ཚིག་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཏེ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །ལ་ལ་དག་འདིར་མི་བསྐྱོད་པ་བདག་པོར་འདོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་འདོད་ཆགས་ཆེན་པོའི་ཚུལ་ལ་ཞེན་པའི་ཆེད་དུ་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ལ། མི་བསྐྱོད་པ་སྤྲུལ་པ་ནི་ཞེ་སྡང་ལ་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་སྦྱང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སྡུད་པར་བྱེད་པར་རིགས་སོ་ཞེས་སོ། །བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདུད་རྩི་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་དོན་ཏོ། །གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོག་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་ལུས་པའི་ཡོན་ཏན་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཐོབ་པས་གསལ་བའོ། །དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་གླེང་གཞིའི་འཁོར་དང་མཚུངས་པ་འམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་བདག་པོའི་རང་བཞིན་ནོ། །ཁ་དོག་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ སྣ་ཚོགས་གཟུགས་སོ། །ཡང་ན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྣང་བར་གྱུར་པས་དྲན་པ་དང་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་རང་བཞིན་བསྒོམས་པའི་མཐུས་གང་རྣམས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་སྣ་ཚོགས་བློའི་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་སྤྲིན་གྱིས་ཀུན་དུ་ཁྱབ། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་སྟེ། རྟེན་ཙམ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འོད་ཟེར་འཕྲོ་བ་མང་པོ་འཁྲུག །ཅེས་བྱ་བ་ནི་འོད་ཟེར་དུ་མ་དང་ལྡན་པའོ། །གདན་རྣམས་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་པའི་ངེས་པ་གསུངས་པ། གསལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་
Chinese
烦恼是做污垢的尘土，它仅仅揭示了曼荼罗的真如的种子。那是什么呢？被说为，名为大誓言曼荼罗。大誓言是金刚萨埵，是他的曼荼罗或者说是给予誓言的地方。又说，安置曼荼罗并灌顶，名为誓言曼荼罗。简略地说的是，曼荼罗是智者，是伟大的自性。或者，誓言是菩提心，从那产生，所以那样说。有些人认为不动明王是这里的主尊，那不是真实的，这里是为了众生执着于大贪欲的形态而示现的，不动明王的示现是为了调伏行嗔恚的众生。金刚持是一切如来的智慧的自性，因此他的曼荼罗理应摄集一切有情。加持，是指从圆满的智慧甘露中，一切如来所作的化现之义。明亮，是因为心的自性无始以来就是如此，或者因为是产生一切如来功德的原因，获得了遍知一切的智慧之相，所以是明亮的。它的自性，是指与之前的开场白之轮相同，或者因为一切如来的自性都变成了菩提心，所以是主尊的自性。因为具有多种颜色，所以是多种形象。或者，通过方便和智慧而显现，通过观修忆念和感官等极乐的自性，生起了各种各样的法，具有智慧的自性，所以那样称呼。佛陀的云普遍覆盖，是指被如来等曼荼罗的诸尊所遍布，意思是不仅仅是所依。光芒四射，是指具有众多的光芒。当指示座垫时，宣说了如来们的安住之处，明亮等等。
English
Afflictions are the dust that makes dirt, and it merely reveals the seed of the suchness of the mandala. What is that? It is said to be the great samaya mandala. The great samaya is Vajrasattva, it is his mandala or the place where samaya is given. It is also said, placing the mandala and bestowing empowerment, it is called the samaya mandala. What is said in brief is: the mandala is wise, it is of great essence. Or, samaya is bodhicitta, it is called that because it arises from that. Some people think that Acalanātha is the lord here, that is not true, here it is an emanation for the sake of beings clinging to the form of great desire, the emanation of Acalanātha is for taming beings who practice anger. Vajradhara is the nature of the wisdom of all the Tathāgatas, therefore his mandala should gather all sentient beings. Blessing means the meaning of the emanation made by all the Tathāgatas from the complete wisdom nectar. Clear means that the nature of mind has been without beginning, or because it is the cause of the arising of the qualities of all the Tathāgatas, it has obtained the aspect of omniscient wisdom, so it is clear. Its essence means the same as the wheel of the previous introduction, or because the essence of all the Tathāgatas has become bodhicitta, so it is the nature of the lord. Because it has many colors, it is various forms. Or, it appears through skillful means and wisdom, through meditating on the nature of supreme bliss such as mindfulness and senses, various dharmas are born, it has the nature of wisdom, so it is called that. The cloud of Buddhas pervades everywhere, which means that it is pervaded by the deities of the mandala such as the Tathāgatas, meaning that it is not just the support. Radiating rays of light means having many rays of light. When indicating the seats, the certainty of the dwelling of the Tathāgatas is declared, clear and so on.
Tibetan
ལ། གསལ་བ་ནི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མེ་ལོང་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བདག་ཉིད་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དོ། །དེའི་གདན་ཡང་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །གང་ཡང་བཅུ་བཞི་པ་ལས་གསུངས་པ། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་གཟུགས་ཆེན་པོ། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་བསྒོམ་བྱ། །ཞེས་སོ། །དིའི་དོན་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་དང་པོར་བྱས་ནས་རང་གི་གདན་དང་བཅས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཁྱབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་ནི་དཀྱིལ་འཁོར་ཏེ། དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་སྒྲར་བརྗོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གསུངས་པ། དེ་ཉིད་བཅུ་བསྡུས་པ་ལས། ལྟས་དང་ཁྱབ་བདག་དེ་བཞིན་རྟེན། །རིག་པ་རིགས་དང་སྡིག་པ་སེལ། །བདེ་འབྱུང་དང་ཡང་སྐྱེ་གནས་ནི། །སྔགས་རྣམས་ཀྱི་གསང་རྟེན་དང་ཡང༌། །རི་དང་གྲོང་དང་དམ་ཚིག་དང༌། །ཁྱིམ་དང་གྲོང་ཁྱེར་གཞི་དང་ནི། །འདི་རྣམས་དཀྱིལ་འཁོར་རྣམ་གྲངས་ཉིད། །དེ་རྣམས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཡིན། །ཞེས་སོ། །དེ་ཡང་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དེ་ལས་དང་པོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོམས་པའི་དོན་དུ་འདོད་དོ། །སེམས་བརྟན་པས་ཡང་ཡིད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་ནོར་མེད་པའི་སྣོད་དང་ལྡན་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་དབང་བསྐུར་ཡང་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གང་ཡང་གསུངས་པ། རྒྱལ་ བས་ལ་ལར་དེ་ཉིད་འདོད། །ཡིད་ཀྱིས་ཡང་དག་དཀྱིལ་འཁོར་བྱ། །དམ་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་བྱ་བ་ལ། །བླ་མ་སློབ་མ་ཡོན་ཏན་ལྷག །ཡང་དག་སྙིང་རྗེའི་དབང་སོན་པས། །རྣམ་པར་གཡེང་བའི་སེམས་ཀྱིས་མིན། །རྫས་ལ་སྲེད་པས་མ་ཡིན་ཏེ། །མི་བརྟན་རྩོམ་པ་པོ་ཡི་ཡང༌། །གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱང་གནང་མ་ཡིན། །དམ་ཚིག་ཕྱིར་ཡང་དེ་མ་མཐོང༌། །དོན་མིན་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཡང་མིན། །ངལ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ནི་ཟད། །ཕྱིས་ནི་འགྱོད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། །འདོད་པ་ཡིན་ཡང་དོན་མི་འདོད། །མི་མཁས་པས་ནི་བརྟགས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ཉིད་མཐོང༌། །ཞེས་བྱའོ། །བཞག་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་འདིར་སྤྲུལ་པའོ། །དཀྱིལ་འཁོར་དུ་གཞུག་པ་ཡང་དབང་མ་བསྐུར་བ་རྣམས་ལ་དམ་ཚིག་མི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དབང་གསུངས་པ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སོ། །དེ་ཉིད་རྡོ་རྗེ
Chinese
拉。显现是因为影像生起之故，如明镜般的智慧自性，即是遍照。其座亦是彼之自性之故，如是说。又如十四品所说：“遍照大身形，于月轮中观。”此之义为，先作遍照，然后连同自己的座位的如来全部遍布。因此，一切如来的处所即是坛城，因为是坛城名称的异名，所以说是坛城的语词。如是又说，彼之十合集中说：“相与遍主，如是所依，智与种姓，以及除罪，乐生以及生处，咒语之秘密所依，山与村落，以及誓言，家与城市，地基与此，这些都是坛城的异名，这些都是广为人知的。”这也是应当修习的，对于初学者来说，是为了习惯的缘故。心坚定者，又以意幻化的坛城中，对具有无误之器的有情众生进行灌顶，也没有过失。又如所说：“胜者于某些处所欲求彼，以意亦作真实坛城，于圣坛城之事业，上师弟子功德增，以真实慈悲之灌顶，非以散乱之心，非贪著物质，不稳固之作者亦然，主尊们也不允许，为了誓言也不见彼，为了无意义的寂静也不行，仅仅是徒劳无益，之后会后悔的，即使是欲望，也不欲求意义，是不智者所考察的，意之坛城，智者们见彼。”安立已成，当观一切有情，此为灌顶之义故，于此幻化。引入坛城，亦为未灌顶者不示誓言之故，说灌顶。从那以后等等，菩提心金刚，即是方便与智慧自性的智慧菩提心。彼即金刚。
English
La. Manifestation is because images arise, like the wisdom nature of a mirror, which is the All-Illuminating One. Its seat is also of its own nature, hence it is said thus. Also, as stated in the fourteenth chapter: "The All-Illuminating Great Form, Meditate on the lunar mandala." The meaning of this is, first make the All-Illuminating One, and then the Thus-Gone Ones, together with their own seats, are all pervasive. Therefore, the place of all the Thus-Gone Ones is the mandala, because it is a synonym for the name of the mandala, it is said to be the word of the mandala. Similarly, it is also said, in the Ten Compendiums of Thatness: "Sign and Pervasive Lord, Thus the support, Wisdom and lineage, And the removal of sins, Bliss-born and also the place of birth, The secret support of mantras, And also mountains and villages and vows, Houses and cities, foundations and these, These are all synonyms for mandala, These are all widely known." This is also to be practiced, for beginners, it is for the sake of habituation. Those with steadfast minds, even in a mandala conjured by the mind, there is no fault in bestowing empowerment upon beings who possess flawless vessels. Also, as it is said: "The Victorious One desires that in some places, One should also make a true mandala with the mind, In the activity of the holy mandala, The qualities of the guru and disciple increase, With the empowerment of true compassion, Not with a distracted mind, Not clinging to substances, Unstable authors as well, The main ones are also not allowed, For the sake of vows, do not see that either, Not for meaningless peace either, It is merely exhausting, Afterwards there will be regret, Even if it is desire, it does not desire meaning, It is examined by the unwise, The mandala of the mind, The wise see that." Having been established, one should view all sentient beings, this is for the meaning of empowerment, hence it is conjured here. Entering the mandala is also because vows are not shown to those who have not been empowered, hence empowerment is spoken of. From then on, etc., Bodhicitta Vajra, is the wisdom Bodhicitta of the nature of skillful means and wisdom. That itself is Vajra.
Tibetan
་སྟེ་གང་མི་ཕྱེད་པ་འདི་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པའོ། །དེ་ཡང་གསུངས་པ་བཅོ་བརྒྱད་པ་ལས། །ཐོག་མ་ཐ་མ་མེད་ཞི་བ། །དངོས་དང་དངོས་མེད་ཟད་པའི་གཙོ། །སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེ་མི་ཕྱེད་པ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་ཞེས་བྱ་བར་བཤད། །ཅེས་སོ། །ཐུགས་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐུགས་ཀའི་རྡོ་རྗེ་ལྟེ་བ་ལ་རྒྱལ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་དབང་བསྐུར་བའི་དོན་གྱིས་ཞུགས་སོ། །ལ་ལ་དག་གསང་བའི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་འདོད་དོ། །དབང་བསྐུར་བ་ནི་བཅུ་བདུན་པ་ལས། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དཔལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་དེས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །ད་ནི་དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནས། ཡང་དག་པར་གནས་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་མཐར་ཐུག་བའི་ཚིག་གཉིས་ པས་གསོལ་བ་གདབ་པ་གཉིས་པ་དང་འབྲེལ་ཏོ། །མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་འབྲེལ་བ་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་གསུངས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གང་ལས་མངོན་པར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཆོས་དང༌། ལོངས་སྤྱོད་རྫོགས་པ་དང༌། སྤྲུལ་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་ལ། འབྱུང་བ་ནི་སྐྱེས་པ་སྟེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ལས་སོ། །དེ་ཡང་སྟོང་པ་ཉིད་དང༌། སྙིང་རྗེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་སྟེ་དེ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའོ། །ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ལས་འབྱུང་བ་ཟླ་བ་གཉིས་ཀྱི་གཟུགས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཡང་གསུངས་པ། རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ལས། སྲ་ཞིང་བརྟན་ལ་ཁོང་སྟོང་མིན། །མི་ཆོད་པ་དང་མི་ཕྱེད་མཚན། །མི་ཚིག་བ་དང་མི་འཇིགས་པས། །སྟོང་ཉིད་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱར་བརྗོད། །ཅེས་སོ། །འགྲོ་དྲུག་འཁོར་ལོ་སྤོང་བར་བྱེད། །ཉེས་བྱེད་ཐམས་ཅད་གཅོད་བྱེད་པ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་གང་རྡོ་རྗེ་སྟེ། །ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པའོ། །ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན་ཐམས་ཅད་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ལ་མོས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རོ་གཅིག་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་རྡོ་རྗེའོ། །དེ་ཡང་གསུངས་པ། དགོངས་པ་ལས། གང་དང་གང་གི་དངོས་པོ་ལས། དེ་དང་དེ་ནི་སྟོང་པར་རྟོགས། །དེ་བཞིན་ཉིད་མཐོང་འབྲེལ་པ་ནི། །ཐམས་ཅད་རིགས་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས། །ཞེས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སུམ་བརྒྱ་པ་ལས་ཀྱང་གསུངས་པ། ཀྱ་རབ་འབྱོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་སོ། །དེ་ཟི
Chinese
即是不可分者，此乃薄伽梵金刚持。又于所说十八品中云：无始无终寂灭，有实无实尽之主，空性大悲不可分，名为菩提心。如是。所谓于心者，乃于心间金刚脐处，五部如来以灌顶之义而入。有者谓为秘密金刚。灌顶者，如十七品中云：其后薄伽梵金刚手入于名为如来一切欲乐圆满之威力的三摩地。如是等等，当如是领会。今由“其后”等起，至“安住”等止，以此二句终极之语，与第二请白相联。与五种现证菩提相联，宣说二种现证菩提。一切如来由何而现证耶？一切乃法、受用圆满及化身之体性，生起者乃出生，即由何三摩地耶？即空性与大悲之自性之金刚，即入于彼也。方便与智慧之自性，由音与明点生起，显现二月之相，是为此义。又云：摄集一切分别念中，坚固而稳，非空心，不破不分之相，不焚不怖故，名为空性金刚。如是。舍弃六道轮回，断除一切罪行，菩提心即金刚，摧灭一切烦恼。如是。又或一切以彼之体性而信乐，故一切如来以空性一味，故菩提心为金刚。又云：于意乐中，由何与何之事物，了知彼与彼为空性，如是见真如之关联，一切以理即如来。如是。般若波罗蜜多三百颂中亦云：迦叶波，如来者，即是真如之语也。彼等
English
That which is indivisible is the Bhagavan Vajradhara. Moreover, in the eighteen chapters that were spoken, it is said: 'Without beginning or end, peaceful, the lord who exhausts the real and unreal, indivisible emptiness and compassion, is said to be the mind of enlightenment.' Thus it is. The term 'in the heart' means that the five Tathagatas enter the vajra-navel in the heart with the meaning of empowerment. Some consider it the secret vajra. Empowerment is as stated in the seventeenth chapter: 'Then the Bhagavan Vajrapani entered the samadhi called the glory of enjoying all the desires of the Tathagatas.' Thus, and so on, it should be understood accordingly. Now, beginning with 'then' and ending with 'abiding,' these two ultimate words are related to the second supplication. Related to the fivefold manifestation of enlightenment, the twofold manifestation of enlightenment is taught. From what do all the Tathagatas manifest enlightenment? All are the nature of Dharma, complete enjoyment, and manifestation. The arising is birth, from what samadhi? It is the vajra of the nature of emptiness and compassion, that is, entering into it. The nature of skillful means and wisdom arises from sound and clarity, manifesting the form of two moons, which is the meaning. It is also said: 'In the collection of all thoughts, firm and stable, not empty inside, the sign of being unbreakable and indivisible, not burning and not fearing, is called the emptiness vajra.' Thus it is. It abandons the wheel of the six realms, cuts off all misdeeds, the mind of enlightenment is the vajra, destroying all afflictions. Thus it is said. Or, because all believe in that very nature, all the Tathagatas are of one taste in emptiness, therefore the mind of enlightenment is the vajra. It is also said: 'In the intention, from whatever things, one realizes that they are empty, thus seeing the connection of suchness, all are Tathagatas by reason.' Thus it is. The Three Hundred Verses of the Perfection of Wisdom also say: 'Kashyapa, the Tathagata is the word of suchness.' Those