English
Ah! In order to attain enlightenment, we are able to ask and hear the meaning of the Guhyasamaja Tantra. The teacher is so compassionate, and we are so fortunate! They boasted and felt amazed. The so-called "extremely difficult to obtain" means practicing various kinds of austerities from the three doors of body, speech, and mind. Even if one strives for countless kalpas, one cannot find and obtain it. This is the meaning of what was said above and what will be said below. What is it? "For the sake of enlightenment." This means that enlightenment is inexhaustible and unborn. Practice is the meaning of cause, that is, meditating on the nature of body, speech, and mind as the vajra nature of body, speech, and mind. Means refers to the four vajra seats and the four kinds of approaching and practicing, etc. Then, from where does this arise and proclaim? "The last of all tantras, the Guhyasamaja Tantra is spoken." This sentence explains this point, that is, the last of all tantras, the secret tantras, is this Guhyasamaja Tantra. This is further divided into two types: the last of what is spoken refers to the Vairochana Mayajala. Then, what does this reveal? The beginning of the sutra says "the last of the last of all tantras," the secret initiation, showing the merits of the vajra acharya, as stated in the Guhyasamaja, the recitation arises from the feet and appears. The last of the meaning refers to the meaning not included in the tantras previously spoken, which is proclaimed here, and the meaning here is not proclaimed in other tantras. Then, what does this reveal? The beginning of the sutra says the name is Guhyasamaja, and the end of the sutra here says "the last of all tantras," which reveals this point. This is further divided into three types: proclaiming what has not been proclaimed before, supplementing what has been proclaimed before, and proclaiming in order to dispel doubts about what has been proclaimed before. And this is proclaimed in order to dispel doubts in the previous root tantra. Thus, the last of the meaning of all secret tantras is the Guhyasamaja Tantra up to the point of explaining eighteen and a half chapters. And the last of that is referring to half of these eighteen chapters, that is, referring to this chapter spoken by the retinue of Vairochana and others asking the Tathagata, as spoken by the Guhyasamaja Tantra.
Tibetan
།རྟོགས་དཀའ་དེ་ཉིད་ཆུང་བྱ་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་བརྒྱུད་འདིའི་མཚན་ཉིད་ནི་སྦས་པ་གསུམ་གྱིས་སྦས་ཤིང༌། རྒྱུད་དཀྲུགས། ལུང་གཅུས། མན་ངག་སྦས་པས་དྲང་ཐད་དུ་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་དེ་ཉིད་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་འདོད་པ་སྟེ་ཞེས་བྱའོ། །དོན་དེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་ནས་ཡང་དུ་ཞུས་པ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་པར་གསུངས་པ་ཡང་ཐེག་པ་འོག་མ་པ་ལྟར་བདག་འབའ་ཞིག་གི་རང་ཕན་དང་སྒོས་བདེ་མ་ཡིན་པས་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་བྱའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱའོ་དེ་ནི་ཞུ་བ་པོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་དང་མཐུན་པར་གྲུབ་པ་དང༌། ཆོས་འདི་ཡང་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་པར་བསྟན་པའོ། །འོ་ན་གསང་བ་འདུས་པའི་རྒྱུད་ནི་སྔར་ རིམ་པར་ཕྱེ་ནས་རྒྱང་པར་གསུངས་ཟིན་ན། དེ་ཡང་ཞུ་བ་དེ་སྔ་མ་ནོར་བར་གསུངས་པའམ། དགོས་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོན་དུ་གང་གསུངས་པ་ཡང་དག་གསུངས་པའི་ཞེས་སྨོས་ཏེ། རྩ་བའི་རྒྱུད་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཚིག་དང་དོན་གོང་དུ་སྔར་གསུངས་པ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མ་གྱུར་ཅིང་ཡང་དག་པར་མ་ནོར་བར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་དམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་དག་གི་ཚིག་དོན་དང་མི་འཇལ་བ་དང༌། ཐེ་ཚོམ་ཟ་བ་མཆོད་པ་མཆིས་པ་རྣམས་ཀྱི་གེགས་བསལ་བ་དང༌། ཆུང་ཟད་ལུས་པ་མཆིས་པ་བཤད་པར་མགོན་པོ་ཁྱེད་ལ་གསོལ་ཞིང་མཆིས་ཏེ་ཞུ་དགོས་ཞེས་པའི་དོན་སྟོན་ཏོ། ། བཞི་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་བརྗོད་ཅིང་བཤད་པར་གནང་བ་བྱིན་པའི་སྐབས་ཕྱེ་བ། དེ་ལྟར་ཞུས་པའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཡང་འཁོར་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་མ་ལུས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞུ་བ་པོའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་རྣམས་ལ་ལན་འོག་ནས་འབྱུང་བ་འདི་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །གང་ཞེ་ན། གང་ཞིག་རྒྱུད་འདི་རྟོགས་དཀའ་བ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཞུ་འདོད་པ། །ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་བྱང་ཆུབ་ཆེ། །ལེགས་སོ་ལེགས་སོ་ཡོན་ཏན་གནས། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཕོ་མོ་གང་ཞིག་སུ་ཡང་རུང་བས་ཚིག་དང་དོན་གང་ཞིག་རྒྱུད་འདིའི་ནང་ནས་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་དཀའ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་པ་ཀུན་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཞུ་བ་དང་ཞུ་བར་འདོད་པ་ལ་ཡང་ལེགས་པ་ཡིན་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཁྱེད་ལྟ་བུས་ཞུས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་ལེགས་པའོ་ཞེས་དགྱེས་ཤིང་ཞུ་བར་གནང་བ་བྱིན་ཅིང་སྐབས་ཕྱེ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ལེགས་
Chinese
“了悟彼难者令小”之名为，此续之特征是以三隐秘隐藏，续杂乱，文句收缩，诀窍隐秘，故于直截了悟困难者，欲令了悟且通达之意，是故如是说。菩萨众屡屡请问，如来众次第宣说，亦非如下乘般唯独自利与独乐，故为利有情故。如是说者，乃请问者菩萨众，与菩萨摩诃萨之名相符而成立，且显示此法亦是大乘。若然，秘密集会续先前已 次第分说并广说，彼亦是请问彼先前所说有错谬，或无有必要耶？思及此义，故说凡所说皆是如实说，根本续为何，彼之词与义，先前所说亦未颠倒，且如实无误宣说之故。纵然具足殊胜功德圆满，然与彼等之词义不符，以及于心存疑惑之供养者等之障碍消除，与少分遗漏者宣说，祈请怙主您，且有须请问之意。第四，如来众善说且开许宣说之段落。 如是请问之当下，眷属之如来众，毗卢遮那等无余彼等一切之请问者菩萨众，以下将出现之答复，如是开示。何者耶？凡是此续了悟难，彼等一切欲请问，善哉善哉大菩提，善哉善哉功德处。如是说者，无论种姓之男女，任何人，凡是此续中之词与义，了悟且通达困难者，彼等一切无余皆为了悟且通达之故。请问与欲请问亦是甚善，如菩萨摩诃萨您等之请问，乃是极其甚善，如是欢喜且开许请问并开示段落，于彼善
English
“Making Difficult to Understand Small” is the name, the characteristic of this tantra is that it is hidden by three secrets, the tantra is confusing, the sentences are contracted, and the key points are hidden, so it is difficult to directly understand, and it is said that it is intended to make it understood and comprehended. The Bodhisattvas repeatedly asked, and the Tathagatas successively explained, not only for their own benefit and pleasure like the lower vehicle, but for the benefit of sentient beings. It is said that the Bodhisattvas who asked the questions are in accordance with the name of Bodhisattva Mahasattva, and it shows that this Dharma is also Mahayana. If so, the Guhyasamaja Tantra has already been successively divided and widely explained, is it also said that the previous request was wrong, or is it unnecessary? Thinking of this meaning, it is said that whatever is said is truly said, what is the root tantra, its words and meanings, the previous statements have not been reversed, and it is said that they are truly correct. Even if they possess excellent and complete merits, they do not match the words and meanings of those, and the obstacles of those who offer with doubts are eliminated, and those who have a few omissions are explained, praying to the protector, and there is a need to ask questions. Fourth, the section where the Tathagatas speak well and allow to explain. As soon as the question was asked, the retinue of the Tathagatas, Vairochana and others, all the Bodhisattvas who asked the questions, the answers that will appear below, were instructed as follows. What is it? Whoever finds this tantra difficult to understand, all of them want to ask, well done, well done, great Bodhi, well done, well done, place of merit. It is said that no matter the gender of the lineage, anyone, whatever words and meanings in this tantra, those who find it difficult to understand and comprehend, all of them are for the sake of understanding and comprehending. Asking and wanting to ask is also very good, asking like you Bodhisattva Mahasattvas is extremely good, thus rejoicing and allowing to ask questions and opening the section, in that good
Tibetan
སོ་ཞེས་སྨོས་པ་དང་པོ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁྱེད་རྣམས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་གསང་བའི་རྒྱུད་ལ་མོས་པ་སྐྱེ་ཞིང་འཇུག་པ་ལེགས་སོ་ཞེས་པ་སྟེ། སྔོན་ནས་སྦྱངས་པས་འབྲེལ་བའི་འཕྲོ་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། །ལེགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་གཉིས་པ་ནི་ཐོས་པ་དེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་རྟོག་པ་སྐྱེས་པ་ཡང་ལེགས་སོ་ཞེས་ཏེ། དེས་ནི་སྔགས་ལ་རྣམ་པར་སྦྱངས་བའི་ཤེས་རབ་ཀུན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། །ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་གསུམ་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་དེ་དག་བསལ་བའི་དོན་ཞུ་བ་ཡང་ལེགས་སོ་ ཞེས་པ་སྟེ། དེས་ནི་སྔགས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཡོད་པར་བསྟན་པའོ། །ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་ཞུས་པ་ཡང་ལེགས་སོ་ཞེས་པ་སྟེ། དེས་ནི་ཐེག་པ་འོག་མ་པ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བསྟན་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཆེ་ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་ཐུན་མོང་གི་སྒོ་ནས་སྤྱིར་པོས་པའི་ཚིག་གོ །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡོན་ཏན་ངེས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁྱེད་ཀྱིས་ཞུས་ནས་ངེད་ཀྱིས་བཤད་པའི་རྒྱུད་དམ། རྒྱུད་ཀྱི་དོན་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་མངའ་བའི་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བསྟན་ལ། ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་འདི་འབྱུང་བའི་གནས་ནི་ཁྱེད་ཞུ་བ་པོ་དང༌། ངེད་སྟོན་པ་པོ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པས་ཞུས་པའི་ཆེད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ལྔ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་མ་ཆོད་པར་གྱུར་པ་རྣམས་རེ་རེ་ནས་རྐང་ཐོན་དུ་ཞུས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཞིང་གནང་བ་བྱིན་པ་དེ་མ་ཐག་ཏུ། དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སེམས་རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེས་ནས་དེའི་རྟགས་སྔོན་ལེགས་པར་སྦྱངས་ཤིང་སྤྱད་པ་ལས་གྲུབ་པའི་འབྲས་བུ་སྤྱན་པདྨའི་འདབ་མ་རངས་པ་ལྟ་བུ་ཟ་མ་ཟིམ་ཙམ་དུ་ཕྱེ་བ་མ་ཡིན་གྱི། ལེགས་པར་གདངས་ཏེ་མིག་མི་འཛུམས་པར་འབད་ནས་ཞལ་དུ་བལྟ་བ་ནི་སྤྱན་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་བལྟས་ནས་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྣན་པའི་དོན་ཏེ། ལན་གསུམ་དུ་ཕྱག་འཚལ་བ་ཡིན་ལ་སྔ་མ་ལས་མི་འདྲ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་སྟོན་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱིས་ཕྱག་འཚལ་བའི་དུས་ན་ངག་དང་སེམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཕྱག་འཚལ་བར་བསྟན་
Chinese
所说的第一个“好啊”，是指菩萨你们对于金刚乘秘密续生起并进入信仰，很好啊。这表明了你们与过去修习的因缘还有延续。所说的第二个“好啊”，是指对于所听闻的产生怀疑的分别念，也很好啊。这表明了密咒具有与一切不同的、经过精进修习的智慧。所说的第三个“好啊”，是指为了消除那些怀疑而请问，也很好啊。这表明了你们具有能够确定从密咒中解脱的善缘。所说的第四个“好啊”，是指为了利益众生而请问，也很好啊。这表明了你们超越了小乘行者。所谓“菩提大”，是指对于菩萨们共同的普遍称呼。意思是说，菩提萨埵，摩诃萨埵。所谓“功德决定”，是指你们请问，我们宣说的续，或者说，这续的意义，是世间和出世间，以及如来身语意的续中所具有的一切伟大功德的来源。这也表明，具有伟大功德的这个续的来源，是你们请问者和我们宣说者双方，因此为了请问的缘故而宣说。这是这样表明的。 第五，菩萨们对于没有断除的疑惑，一个一个地彻底请问。 如来们这样说了之后，赐予加持之后，紧接着，从那以后，菩萨摩诃萨埵慈氏等一切，心中生起极大的欢喜，作为那个标志，先前经过良好修习和实践而成就的果实，如同莲花花瓣舒展一般，不是稍微张开，而是完全绽放，努力不眨眼地瞻仰佛颜，这被称为“眼开”。这样瞻仰之后，一次又一次，这是增加的意思，也就是顶礼三次，显示了与之前不同的特征，表明在以身体顶礼的时候，也以语言和意念顶礼。
English
The first "Good!" said is that you, Bodhisattvas, have generated and entered faith in the Vajrayana secret tantra, which is very good. This shows that you still have a connection with past practices. The second "Good!" said is that it is also good to have doubts and thoughts about what you have heard. This shows that mantra has a wisdom that is different from all others and has been diligently practiced. The third "Good!" said is that it is also good to ask for the sake of eliminating those doubts. This shows that you have the good fortune to be able to be sure of liberation from mantra. The fourth "Good!" said is that it is also good to ask for the benefit of sentient beings. This shows that you have surpassed the Hinayana practitioners. The so-called "Great Bodhi" is a common general term for Bodhisattvas. It means Bodhisattva, Mahasattva. The so-called "Determined Merit" means that you ask, and we explain the tantra, or rather, the meaning of this tantra, is the source of all the great merits possessed in the tantra of the body, speech, and mind of the world and beyond, as well as the Tathagata. This also shows that the source of this tantra with great merits is both you, the questioner, and us, the speaker, so it is explained for the sake of asking. This is how it is shown. Fifth, the Bodhisattvas asked thoroughly, one by one, about the doubts that had not been resolved. As soon as the Tathagatas said this and gave their blessings, from then on, all the Bodhisattva Mahasattvas, Maitreya and others, felt great joy in their hearts, and as a sign of that, the fruit of previous good practice and cultivation, like the opening of lotus petals, was not just slightly opened, but fully bloomed, and they tried hard not to blink as they gazed at the Buddha's face, which is called "opening the eyes." After gazing like this, again and again, which means adding, that is, prostrating three times, showing a different characteristic from before, indicating that when prostrating with the body, they also prostrate with speech and mind.