Tibetan
ཤད་པ་འདི་ནི་རྒྱུད་བླ་མའི་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྱི་མ་གསུངས་པས་གསང་རྒྱུད་ཕྱི་མ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདིས་འཁོར་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་པར་སྣང་ཡང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་རྡོ་རྗེའི་མཐུ་དང་བྱིན་རླབས་རྩ་བའི་རྒྱུད་དང་ཕྱི་མར་བཅས་པ་བཤད་པར་སྣང་བ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུད་ཕྱི་མ་འདི་ཡང་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བླ་མར་འདོད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གསང་བའི་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དང༌། དགོངས་པ་ཐམས་ཅད་འགྲེལ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་ཞུས་ཚིག་དྲུག་པ། དེ་ཉིད་ཁོ་ན་རྣམ་པ་དུ་གསུངས་ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རིགས་ལྔར་གསུངས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་ཅིང་སོ་སོ་ན་གནས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་རྒྱུད་སོ་སོའི་བཞེད་ཀྱིས་རྣམ་པ་གཞན་དང་གཞན་དུ་འབྱེད་ཅིང་སྟོན་པ་མང་དུ་ཡོད་ན། འདིའི་སྐབས་སུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ལ་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་གནས་སུ་རྣམ་པར་དག་པ་མ་རྟོགས་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ ལ་ཡོད་པའི་དུས་ན་ནི་དྲི་མ་ཅན་དུ་བཅས་པས་འཁོར་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་སོ་ན་གནས་ལ་དེ་ཉིད་གནས་སུ་རྣམ་པར་དག་པར་རྟོགས་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་དུས་ན་ནི་རྣམ་པ་གང་གི་ངོ་བོར་ཡང་མི་རྟོགས་པར་གནས་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཟུང་འཛིན་ལ་སོགས་པའི་ཉེས་པ་འཇོམས་པ་དང༌། མཐའ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང༌། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང༌། སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ལ་ཆགས་པ་དང༌། ཐམས་ཅད་ཀུན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་སྦྱོར་བ་བདག་གཅིག་པུས་བྱ་བར་འདོད་པའི་ཕྲག་དོག་ཆེན་པོའི་སོ་ལ་གནས་པའི་སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ངོ་བོར་གནས་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་ན་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། རིགས་ཞེས་བྱ་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང༌། རིགས་ལྔ་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་པ་ཡང་དེ་ཉིད་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་རྒྱས་པར་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཞུས་ཚིག་བདུན་པ། དེ་བཞིན་གསང་བ་རྣམ་པ་དུ། །ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ། གསང་བ་ཞེས་ནི་རིགས་གསུམ་མོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་ཉིད་གནས་སུ་རྣམ་པར་དག་པ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ཉིད་རིགས་གསུམ་དུ་གྲགས་པའོ། །ཞུས་ཚིག་བརྒྱད་པ། གསང་ཆེན་ཞེས་བགྱི་ཇི་ལྟར་ལགས། །ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ། གསང་ཆེན་ཡང་ནི་རིགས་ཀྱི་ལྷ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པའི་བདག་ཉིད་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྡོ་རྗེ་
Chinese
這個注釋是《寶性論》根本續的後續，因此被稱為後續密續。雖然這似乎是由眷屬的如來們所說，但顯然是金剛菩提心的力量和加持，包括根本續和後續所說的。這個後續密續也被認為是所有密續的至上者。為什麼呢？因為它解釋了所有秘密密續的意義和所有意圖。現在是第六個問題：「真如說了多少種？」的答案是：「真如說了五種。」所謂的真如，是指不變且各自存在的。雖然根據各個續部的觀點，區分和顯示不同形式的方法有很多，但在這裡指的是五種煩惱。當真如尚未被理解為清淨的狀態，存在於眾生的相續中時，由於具有染污，它處於一種不會改變的狀態，從而產生輪迴的所有現象。當真如被理解為清淨的狀態，存在於如來的相續中時，它處於一種無法以任何形式理解的狀態。通過真如，可以摧毀執著等過患，克服二邊等缺失，並處於一種大嫉妒的狀態，這種嫉妒渴望獨自完成利益一切眾生的行為，並產生諸如色身和智慧等涅槃的所有現象，因此被稱為真如。所謂的種姓，是指其自身的本性。所謂的五種姓，也已經詳細解釋了它們的特徵。第七個問題：「如來密有多種？」的答案是：「密是三種。」也就是說，五種煩惱本身在清淨的狀態下是身語意金剛三種，因此被稱為三種姓。第八個問題：「大密如何？」的答案是：「大密是種姓的本尊。」也就是說，是遍及一切法的自性身語意金剛。
English
This commentary is the latter part of the root tantra of the Uttaratantra, hence it is called the Latter Secret Tantra. Although it seems to be spoken by the Tathagatas of the retinue, it is clear that the power and blessings of the Bodhicitta Vajra, including the root tantra and the latter, are being explained. This latter tantra is also considered the supreme of all tantras. Why? Because it explains the meaning of all secret tantras and all intentions. Now, the sixth question: "How many kinds of Suchness are taught?" The answer is: "Suchness is taught as five kinds." Suchness refers to that which is unchanging and exists separately. Although there are many ways to differentiate and show different forms according to the views of each tantra, here it refers to the five afflictions. When Suchness has not been realized as pure and exists in the continuum of sentient beings, it remains in a state that does not change from its nature of generating all phenomena of samsara due to being accompanied by defilements. When Suchness is realized as pure and exists in the continuum of the Tathagatas, it remains in a state that cannot be realized in any form. Through Suchness, faults such as grasping are destroyed, shortcomings such as the two extremes are overcome, and it remains in a state of great jealousy that desires to accomplish the benefit of all sentient beings alone, and generates all phenomena of nirvana such as the body and wisdom, hence it is called Suchness. The term "lineage" refers to its own nature. The five lineages have also been explained in detail earlier regarding their characteristics. The seventh question: "How many kinds of Tathagata secrets are there?" The answer is: "Secrets are of three kinds." That is, the five afflictions themselves, in a pure state, are the three vajras of body, speech, and mind, hence they are known as the three lineages. The eighth question: "How is the Great Secret?" The answer is: "The Great Secret is the deity of the lineage." That is, it is the nature of body, speech, and mind vajra that pervades all dharmas.
Tibetan
རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་གཞི། སྐུ་དང་ཡེ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་ཆེན་པོ་ལ་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེ་ན། སྐུ་གསུངས་ཐུགས་ཀྱི་གསང་བའི་ཡང་དངོས་གཞིར་གྱུར་པས་འདིའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་སོགས་པ་འཁོར་གྱི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་རྟོགས་པར་མི་སྤྱོད་དེ། གསང་བ་དེ་དག་པས་ཀྱང་ཆེ་ས་གསང་བར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ན་གསངས་ཆེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་ལྷ། རིག་པའི་ ལྷ་མོ་དང་ལྡན་པ་ལས་རིགས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་ཞིང་འབྱུང་བའོ། །ཞུས་ཚིག་དགུ་པ། དམ་པ་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་མཆིས། །ཞེས་བྱ་བའི་ལན་དུ། དམ་པ་ཞེས་བྱ་རིགས་བརྒྱའོ། །ཞེས་བྱ་སྟེ་འཇིག་རྟེན་པའི་རིགས་དང༌། ཕྱི་མ་ཡན་ཆད་ཀྱི་རིགས་ལས་དཔགས་ཤིང་དམ་པར་གྱུར་པས་རིགས་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱ། དངོས་རིགས་ལྔ་ལས་རིགས་བརྒྱར་འཕྲོས་པ་རྣམས་ལ་བྱའོ། །ཞུས་ཚིག་བཅུ་པ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་ཇི་ལྟར་ལགས། །ཞེས་པའི་ལན་དུ། སྐྱེ་འགག་མེད་པ་ཞི་བ་ཡི། །དངོས་པོ་དངོས་མེད་མི་ཟད་གཙོ། །སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེ་ཐ་དད་མིན། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་གདོད་མ་ནས་མ་སྐྱེས་པས་ཐ་མར་འགག་པ་མེད་པ། རང་བཞིན་གྱིས་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ། སྐྱེ་བ་མེད་པས་རྟག་པར་ལྟ་བའི་དངོས་པོ་མ་གྲུབ། འགག་པ་མེད་པས་ཆད་པར་ལྟ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་གྲུབ་སྟེ། ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་རྟག་ཆད་དང་སྐྱེ་འགག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་ཟད་པ་མེད་པ་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ཡང་རུང་མ་བྱུང་ཡང་རུང༌། རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ངོ་བོར་གནས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དམ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའོ། །དེ་ལྟ་བུ་དེ་ཡང་སྟོང་པ་བྱང་ཆུབ་ཆད་པ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་རླན་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པས་ན། སྟོང་ཉིད་སྙིང་རྗེ་ཐ་དད་མིན། །ཞེས་བྱ་སྟེ་སྟོང་པའི་ཆོས་ཉིད་དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་མི་དམིགས་པའི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པས་ཆོས་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་གར་ཁྱབ་པར་མི་དམིགས་པའི་ཐུགས་རྗེས་ཁྱབ་ལ། ཐུགས་རྗེ་དེ་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པས། སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྙིང་རྗེ་སོ་སོམ་ཡིན་ཐ་མི་དད་པར་གནས་པ་དེ་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བཤད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་སུ་བཤད་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ལ་དཔའ་བར་བཤད་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡང་མངོན་པར་བྱང་ཆུབ་པའི་རྒྱུད་ལས། །བྱང་ཆུབ་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་དེ། །རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤང
Chinese
三种之基。是身与智慧一切总集之体性，即为大金刚持。何以故如是说？以其为身语意之秘密最真实之基，故此之自性义，纵然遍照等眷属之如来一切亦不能证知。以彼等秘密亦为大秘密之故，故名大秘密。乃由圆满智慧所成之天，具足明智之天女，一切种姓由此而生起与出现。第九问：圣者有几种？答曰：圣者名为百种姓。即指世间之种姓，以及来世以上之种姓，由衡量而成为殊胜之圣者，故名殊胜种姓。乃由五部实种姓繁衍为百种姓者。第十问：菩提心如何？答曰： 无生无灭寂静性，实有实无不尽主， 空性大悲非他异，名为菩提萨埵说。 此谓从本初即无生，故终末亦无灭。自性寂灭诸戏论。无生故，不成立常有之实物。无灭故，不成立断见之实无。法性空性之体性，是常断与生灭之边际穷尽之无尽者，无论佛陀出世与否，皆以自性清净之体性而安住，故为一切法之自体或主宰。如是之体性，亦非空性菩提断灭，亦非大悲之润泽所离，故云：空性大悲非他异。谓空性之法性，具有自性不可得之大悲力量，故法性空性所遍之处，即为不可得之大悲所遍。而大悲本身亦安住于空性之体性中。故空性与大悲并非各自独立，而是无有差别地安住，此即名为菩提萨埵。如是说，说为菩提心者亦是此，说为勇士者亦是此。如是于《现观庄严经》中云：菩提乃虚空之体性，舍弃一切分别念。
English
The basis of the three aspects. It is the embodiment of all Kayas and wisdoms, which is the Great Vajradhara. Why is it said so? Because it is the very basis of the secrets of body, speech, and mind, even all the Tathagatas of the retinue, such as Vairochana, cannot comprehend the meaning of its nature. Because those secrets are also the greatest secrets, it is called the Great Secret. It is a deity formed from the perfection of wisdom, and from the goddess of intelligence, all lineages are born and arise. Ninth question: How many kinds of noble ones are there? The answer is: The noble ones are called a hundred lineages. This refers to worldly lineages and lineages beyond this life, which are considered noble through measurement, hence they are called special lineages. These are the ones that have spread from the five real lineages to a hundred lineages. Tenth question: What is Bodhicitta like? The answer is: Without birth or death, peaceful nature, Substantial, insubstantial, inexhaustible lord, Emptiness and compassion are not different, It is called Bodhisattva. This means that it is without birth from the beginning, so there is no end in the end. By nature, it is peaceful from all elaborations. Because there is no birth, the substance of permanence is not established. Because there is no cessation, the non-existence of annihilation is not established. The essence of Dharmata emptiness is the inexhaustible nature of permanence and annihilation, and the extremes of birth and death. Whether a Buddha appears in the world or not, it abides in the nature of self-purification, so it is the self or lord of all Dharmas. Such a nature is not emptiness, Bodhi is cut off, nor is it separated from the moisture of great compassion. Therefore, it is said: Emptiness and compassion are not different. This means that the Dharmata of emptiness has the power of great compassion that is naturally imperceptible, so wherever the Dharmata of emptiness pervades, it is pervaded by imperceptible compassion. And that compassion itself abides in the nature of emptiness. Therefore, emptiness and compassion are not separate, but abide without difference, and this is called Bodhisattva. It is said that what is said to be Bodhicitta is also this, and what is said to be a hero is also this. Thus, in the Ornament of Clear Realization, it is said: Bodhi is the nature of space, abandoning all thoughts.