Tibetan
ད་བསྒོམ་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་པ་ལམ་མོ། །དེ་དེ་ལྟར་ཉོན་ཞེས་ཕྱི་མ་དང་འབྲེལ་ལོ། ། དེའི་ཁྱད་པར་གསུངས་པ་གཉིས་མེད་ཅེས་པ་གཉིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ནི་གཉིས་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་ན་གཉིས་སྤངས་པ་སྟེ། གཉིས་ཏེ་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ལ་སོགས་སྤངས་ཤིང་པོར་ལ་བཀག་པ་སྟེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོ་ན་གཉིས་དང་བྲལ་བ་དབུ་མར་གྱུར་པའི་སེམས་ཙམ་ཡང་སྣ་ཚོགས་པའི་མདོ་སྡེར་གསུངས་པ་མེད་དམ་ཅི་ཞེ་ན། མེད་དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སེམས་ཙམ་ཉིད་དུ་བསྟན་གྱི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མདོ་གཞན་དུ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་བརྩེགས་པར་གསུངས་པ། འོད་སྲུངས་སེམས་ནི་ཡོངས་སུ་བཙལ་བར་བྱ་ན་མི་རྙེད་དོ། །གང་མ་རྙེད་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་མི་དམིགས་སོ། །གང་ཉེ་བར་མ་དམིགས་པ་དེ་ནི་འདས་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་འོངས་པ་མ་ཡིན། ད་ལྟར་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དུས་གསུམ་ལས་ཡང་དག་པར་འདས་པའོ། །དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་མ་སྐྱེས་པའོ། །གང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ལ་རང་བཞིན་མེད་དོ། །གང་ལ་རང་བཞིན་མེད་པ་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །གང་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ལ་འགག་པ་མེད་དོ། །གང་ལ་འགག་པ་མེད་པ་དེ་ལ་བྲལ་བ་མེད་ཅིང་འབྲལ་བ་ལ་ནི་འགྲོ་བ་མེད། འོང་བ་མེད། འཆི་འཕོ་བ་མེད། སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །གང་ལ་འགྲོ་བ་མེད་འོང་བ་མེད་འཆི་འཕོ་བ་མེད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ་ལ་འདུ་བྱེད་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །གང་ལ་འདུ་བྱེད་འགའ་ཡང་མེད་པ་དེ་འདུས་མ་བྱས་པ་སྟེ། གང་འདུས་མ་བྱས་པ་དེ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས་སོ་ཞེས་རྒྱས་པར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་དུ་གང་གསུངས་པ། འོད་སྲུངས་རྟག་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐའ་གཅིག་གོ །མི་རྟག་གོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་མཐའ་གཉིས་པའོ། །འོད་སྲུངས་དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མཐའ་གཅིག་སྟེ། མེད་ཅེས་པ་མཐའ་གཉིས་པའོ། །གང་མཐའ་འདི་དག་གི་དབུས་ནི་དཔྱད་དུ་མེད་པ་བསྟན་དུ་མེད་པ་རབ་ཏུ་མི་གནས་པ་གནང་བ་མེད་པ་རྣམ་པར་རིག་པ་མ་ཡིན་པ་གནས་མེད་པ་སྟེ། འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ ཡང་དག་པ་སོ་སོར་རྟོག་པའོ་ཞེས་སོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ཡང་འདིའོ་ཞེས་རང་གིས་ངེས་བར་དཔྱད་པར་མི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དཔྱད་དུ་མེད་པའོ། །ཕ་རོལ་པོ་རྣམས་ལ་བསྟན་པར་མི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསྟན་དུ་མེད་པའོ། །ནང་གི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ངོ་བོར་མི་གནས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་མི་གནས་པའོ། །ཕྱིའི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་བཞིན་དུ་སྣང་ནས་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་སྣང་བ་མེད་པའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་པ་མ་ཡིན་པའོ། །འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་གི་གནས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་མེད་པའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གལ་ཏེ་དབུས་སུ་རང་གི་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོའི་བདག་ཉིད་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་དོན་དམ་པ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཚེ་དེ་ཡོད་དོ་དེ་མེད་དོ་ཞེས་པའམ་རྟག་གོ་ཞེས་པའམ་མི་རྟག་གོ་ཞེས་མངོན་པར་ཞེན་པ་མཐར་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཇི་སྲིད་དུ་དངོས་པོའི་དོན་གྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་སོང་བ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཚུལ་བཞིན་པ་ཁོ་ན་ནི་ལྷུང་བའི་གནས་སོ་ཞེས་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཞིང༌། བརྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མ་གཏོགས་པ་དངོས་པོའི་རྣམ་པ་གཞན་གང་དངོས་པོའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་དོ། །དབུས་ན་དངོས་པོའི་རང་གི་ངོ་བོ་མེད་ན་དོན་མེད་དོ་ཞེས་འཛིན་པ་ཡང་མཐའ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་མི་རིགས་ཏེ་མེད་ཅེས་བྱ་བར་ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་ཡོད་པར་འཛིན་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་ཡུལ་མེད་པའི་དགག་པ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་སོ། །འཕགས་པ་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱ་མཚོས་ཞུས་པར་ཡང་གསུངས་པ། སྔོན་མཐའ་སྟོང་ཞིང་ཕྱི་མའི་མཐའ་སྟོང་དང༌། །སྐྱེ་འཇིག་གནས་པའི་དངོས་པོ་སྟོང་པ་སྟེ། །འདི་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་མིན་དངོས་མེད་མིན། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའོ། །ཞེས་སོ། །འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཞབས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་པ། ཡོད་ཅེས་པ་ནི་རྟག་པར་འཛིན། །མེད་ཅེས་པ་ནི་ཆད་པར་བལྟ། །དེ་ཕྱིར་ཡོད་ཉིད་མེད་ཉིད་ལ། །མཁས་པས་གནས་པར་མི་བྱའོ། །ཞེས་སོ། །དབུ་ མར་འཛིན་པ་ཡང་འཕགས་པ་ལྷའི་ཞབས་ཀྱིས། ཡོད་དང་མེད་པ་ལས་གྲོལ་བ། །དབུ་མ་ཉིད་དུ་གང་རྟོག་པ། །དབུ་མར་མངོན་པར་ཞེན་པ་འདི། །སྒྱུ་མའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་མིན། །ཞེས་བཀག་གོ །དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མཆོག་ཏུ་ཟབ་པའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ། བརྟག་བྱ་མིན་ཏེ་སྤྱི་མེད་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་པས་རྟོགས་བྱ་མ་ཡིན་པའོ། །རྣམ་ཤེས་བྱ་མིན་ཏེ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་དཔྱོད་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའོ། །སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དག་ལས་གཞན་པའི་ཡང་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་རང་གི་ངོ་བོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རྟོགས་དཀའ་བའོ། །ཡང་ན་ཐོ
Chinese
現在要修習的就是道。那樣那樣聽著，是與後文相聯繫的。 其中所說的區別，「無二」是指沒有二，沒有二就是無二。因為捨棄了二，二即有和無等，捨棄並遮止了彼，意思是「不是有」。那麼，與二分離而成為中觀的唯識，在各種經藏中也沒有說嗎？不是沒有，因為在世俗諦中，薄伽梵已經開示了唯識，但在勝義諦中並非存在，因為在其他經中也證成了那也是無自性的。如聖《寶積經》中所說：「光護，心若被完全尋找，則不可得。凡不可得，則不現見。凡不現見，則非過去，非未來，非現在。那是完全超越三時的。那不是有，不是無，凡不是有不是無，即不生。凡不生，則無自性。凡無自性，則無生。凡無生，則無滅。凡無滅，則無離，離則無去。無來。無死歿。無生。凡無去無來無死歿無生，則無任何造作。凡無任何造作，即非造作，凡非造作，即是聖者之種姓。」廣說如是。因此，在此所說的：「光護，常，這是一個邊。無常，這是第二個邊。光護，同樣，有，這是一個邊。無，這是第二個邊。凡這些邊的中間，是不可思，不可示，不極住，不允許，非分別，無住處。這被稱為中觀之道，即諸法之 如實個別覺悟。」法界也是這個，因為自己不能確定地分析，所以是不可分析的。因為不能向他人展示，所以是
English
Now, what is to be meditated upon is the path. Listen in that way, it is connected with the following. The distinction mentioned therein, "non-duality" means there is no two, the absence of two is non-duality. Because it abandons duality, duality being existence and non-existence, etc., it abandons and prohibits that, meaning "not existent." Then, is it that the mind-only that is separated from two and becomes Madhyamaka is not mentioned in various sutras? It is not that it is not, because in conventional truth, the Bhagavan has taught mind-only, but in ultimate truth it is not existent, because in other sutras it is also proven that it is also without self-nature. As it is said in the noble *Ratnakuta Sutra*: "O Light-protector, if the mind is completely sought, it cannot be found. Whatever is not found is not perceived. Whatever is not perceived is neither past, nor future, nor present. That is completely beyond the three times. That is neither existent nor non-existent, whatever is neither existent nor non-existent is unborn. Whatever is unborn has no self-nature. Whatever has no self-nature has no birth. Whatever has no birth has no cessation. Whatever has no cessation has no separation, and separation has no going. No coming. No dying. No birth. Whatever has no going, no coming, no dying, no birth, has no actions whatsoever. Whatever has no actions whatsoever is unconditioned, whatever is unconditioned is the lineage of the noble ones." Thus it is extensively said. Therefore, what is said here: "O Light-protector, permanent, this is one extreme. Impermanent, this is the second extreme. O Light-protector, similarly, existent, this is one extreme. Non-existent, this is the second extreme. Whatever is in the middle of these extremes is unthinkable, unshowable, not extremely abiding, not permissible, non-discriminating, without a dwelling place. This is to be spoken of as the Middle Way, that is, the individual realization of the suchness of all dharmas." That Dharmadhatu is also this, because one cannot ascertainingly analyze it oneself, therefore it is unanalyzable. Because it cannot be shown to others, therefore it is
Chinese
无有处所。因为不住于内部的界和处之体性，所以极不住。如外部的界和处一般显现而不领悟，所以无显现。因为超离眼之识等界之自性，所以非为识。因为不是贪欲等一切烦恼之处所，所以说无处所。如果于中观有以自心之体性为自性的事物少许真实存在，则彼时彼存在或彼不存在，或者常恒或者不常恒之显现执着最终将如何转变？乃至随顺事物之义的真如，则唯有如理作意是堕落之处，此不应理。除了观察等之体性之外，其他任何事物之相如何能成为事物之真如？亦无有。于中观若无事物之自性，则执着无意义亦将成为边见，若如是问。此不应理，因为若无执着有，则必定不会生起执着无，因为无有对境之遮破是不存在的。圣者龙王海所请问经中亦云：前际空寂，后际空寂，生灭住之事物空寂，于此事物非有非无，诸法一切自性空。如是说。圣者龙树足亦云：言说有者则执常，言说无者则视断，是故于有性无性，智者不应安住。如是说。于中观 执着亦为圣天足所遮止：解脱有与无，谁于中观想，此于中观之显现执，非为幻化之自性。如是遮止。因此，此乃极甚深之真如，不可观察，因为无总相之故，以证悟非为所证悟。非为识，因为无差别之故，非为观察之境。因为总相与差别之外，亦不可能有可证悟之自性，所以极难证悟。又或者最初
English
There is no place. Because it does not abide in the nature of the internal realms and sources, it is extremely non-abiding. Because it appears like the external realms and sources but is not understood, it is without appearance. Because it transcends the self-nature of the realms such as eye consciousness, it is not consciousness. Because it is not the place of all afflictions such as desire, it is said to be without a place. If, in the Middle Way, there were even a small amount of truly existent entity that is the nature of one's own mind, then how would the manifest clinging to 'it exists' or 'it does not exist,' or 'it is permanent' or 'it is impermanent' ultimately transform? As long as one follows the suchness of the meaning of things, then only proper attention is a place of falling, which is unreasonable. Apart from the nature of examination and so on, how could any other aspect of things become the suchness of things? It does not exist. If there is no self-nature of things in the Middle Way, then the grasping of meaninglessness will also become an extreme, if asked. This is not reasonable, because the definite grasping of 'non-existence' will not arise without the grasping of 'existence,' because the negation without an object is non-existent. In the Sutra Requested by the Holy Dragon King Ocean, it is also said: 'The prior limit is empty, the posterior limit is empty, the things of arising, ceasing, and abiding are empty, in this thing there is neither existence nor non-existence, all dharmas are empty of self-nature.' Thus it is said. The Holy Nagarjuna also said: 'Saying 'exists' is to grasp permanence, saying 'does not exist' is to view annihilation, therefore, the wise should not abide in existence or non-existence.' Thus it is said. In the Middle Way, grasping is also prevented by the Holy Deva: 'Liberated from existence and non-existence, whoever thinks of the Middle Way, this manifest clinging to the Middle Way is not the nature of illusion.' Thus it is prevented. Therefore, this is the extremely profound suchness, not to be examined, because there is no generality, not to be realized by realization. It is not consciousness, because there is no difference, not to be an object of investigation. Because apart from generality and difference, there is also no possibility of a self-nature to be realized, it is extremely difficult to realize. Or, at first,