Tibetan
འི་རྩ་བཤད་པ་ནི། ནད་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྩ། །གཙུག་ཏོར་རྩ་བཞི་དཔལ་བ་ཡི། །བཅུ་དྲུག་བད་ཀན་བསྐྱེད་པར་བྱེད། །མགྲིན་པར་རྩ་ནི་སུམ་བཅུ་གཉིས། །སྙིང་གའི་བརྒྱད་རྣམས་མཁྲིས་པ་བསྐྱེད། །ལྟེ་བའི་དྲུག་བཅུ་རྩ་བཞི་དང་། །གསང་བའི་ཕྱི་རོལ་བཅུ་དྲུག་གིས། །རླུང་གི་ཁམས་འཁྲུག་གསང་བ་ (༢༥༠)ཡི། །ནང་རིམ་བཅུ་དྲུག་འདུས་པ་བསྐྱེད། །དེ་ལྟར་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་དྲུག །འདི་རྣམས་འཁོར་ལོའི་ཕྱི་རིམ་སྟེ། །གཞན་དག་འཁོར་ལོ་ཉིད་དུ་འདོད། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་ནང་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྩ་ནི་གཙུག་ཏོར་གྱི་རྩ་འདབ་བཞི་དང་། དཔྲལ་བའི་རྩ་འདབ་བཅུ་དྲུག་ལ་བད་ཀན་ལྷག་པར་གནས་ཤིང་སྙིགས་མས་བད་ཀན་གྱི་ནད་བསྐྱེད་པར་བྱེད་ལ། མགྲིན་པར་གནས་པའི་རྩ་འདབ་སུམ་བཅུ་རྩ་གཉིས་དང་སྙིང་གའི་རྩ་འདབ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ལ་མཁྲིས་པ་ལྷག་པར་གནས་ཤིང་སྙིགས་མས་མཁྲིས་པའི་ནད་བསྐྱེད། ལྟེ་བའི་རྩ་འདབ་དྲུག་བཅུ་རྩ་བཞི་དང་གསང་གནས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་འདབ་མ་བཅུ་དྲུག་ལ་རླུང་ལྷག་པར་གནས་ཤིང་སྙིགས་མས་རླུང་གི་ཁམས་འཁྲུག་པར་བྱེད། གསང་གནས་ཀྱི་ནང་རིམ་བཅུ་དྲུག་གིས་འདུས་པའི་ནང་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ནད་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྩ་འདབ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་འདི་རྣམས་ནི་འཁོར་ལོའི་གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ནས་ཁམས་རྒྱུ་བའི་དབང་གིས་ཡིན་ལ། གཞན་དག་ནི་འཁོར་ལོའི་དངོས་གཞི་ཉིད་ལས་ཡིན་པར་འདོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འཁོར་ལོའི་དངོས་གཞི་རྣམས་ལ་དངས་མ་ལྷག་པར་གནས་པས་ནང་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲུག་པ་རྩ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་བཤད་པ་ནི། སྟོང་ཕྲག་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི། །རྣམ་དབྱེ་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་ (༢༥༡)པ་ལས། །སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི། །ཟླ་བ་འབབ་པ་རྐྱང་མའི་རིགས། །སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི། །ཉི་མ་འབབ་པ་རོ་མའི་རིགས། །སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི། །རླུང་རྒྱུ་དབུ་མའི་རིགས་སུ་བརྗོད། །དེ་ཡང་ལུས་ལ་གནས་པས་ན། །རྩ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པོ། །མི་ཕྱེད་མ་ནས་ཡིད་བཟང་བར། །ཐིམ་དང་ལོངས་སྤྱོད་བདག་པོ་ཡི། །དབྱེ་བས་གསུམ་ཏེ་བདུན་བཅུ་གཉིས། །རེ་རེའང་འཁོར་ནི་སྟོང་སྟོང་ངོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་རྩ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་བཤད་རྒྱུད་རྡོ་རྗེ་ཕྲེང་བ་ལས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི་ཟླ་བ་ཁུ་བའི་ཁམས་འབབ་པ་རྐྱང་མའི་རིགས་དང་། སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི་ཉི་མ་ཁྲག་གི་ཁམས་འབབ་པ་རོ་མའི་རིགས་དང་། སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི་སྒྲ་གཅན་རླུང་གི་ཁམས་རྒྱུ་བ་དབུ་མའི་རིགས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་རོ་མ་དབུ་མ་རྐྱང་མ་གསུམ་ལས་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚུལ་ནི། ལུས་ལ་གནས་པའི་རྩའི་གཙོ་མོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཡིན་པས་ན། དེ་ལས་མི་ཕྱེད་མ་ནས་ཡིད་བཟང་མའི་བར་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཐིམ་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང་བདག་པོ་བྱེད་པའི་དབྱེ་བས་གསུམ་གསུམ་སྟེ་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ལ། ཐིམ་པ་དང་ལོངས་སྤོང་པ་དང་བདག་པོ་ཞེས་པ་བྱེད་ལས་ (༢༥༢)ཀྱི་སྒོ་ནས་རྩ་དེ་དག་གི་བར་དུ་རླུང་དང་ཐིག་ལེས་ལས་བྱས་ཟིན་པ་ཐིམ་པ། བྱེད་བཞིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་པ། བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ནི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་རླུང་རྒྱུ་བ་ཐིམ་པ། ཐིག་ལེ་འབབ་པ་ལོངས་སྤྱོད་པ། །ཁྲག་འབབ་པ་བདག་པོ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་རེ་རེ་ཡང་ཕུང་ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བས་བརྒྱ་བརྒྱ་དང་། དེ་རེ་རེའང་རླུང་བཅུས་བསྒྱུར་བས་རྩའི་འཁོར་སྟོང་སྟོང་དུ་འགྱུར་བས་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །བདུན་པ་དེ་བས་ཕྲ་བའི་རྩ་བཤད་པ་ནི། དཔེར་ན་སྡོང་པོ་གཅིག་ལས་ནི། །ཡལ་ག་ལོ་འདབ་གྱེས་པ་བཞིན། །དེ་ལས་ཕྲ་བའི་རྩ་རྣམས་ནི། །བྱེ་བ་ཕྲག་ནི་ཕྱེད་དང་བཞི། །བ་སྤུ་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན་སྡོང་པོ་གཅིག་ལས་ཡལ་ག་དང་དེ་ལས་ལོ་འདབ་ཏུ་གྱེས་པ་བཞིན་དུ་སྟོང་ཕྲག་བདུན་བཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་དེ་ལས་གྱེས་པ་ཕྲ་བའི་རྩ་རྣམས་ནི་བྱེ་བ་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བཞི་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ལ། དེས་བ་སྤུའི་ཁམས་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་མི་ཕྱེད་མ་ལ་སོགས་པའི་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་པོ་རྣམས་ལས་གྱེས་པ་ཡིན་ལ། གོང་དུ་རྩ་སུམ་བཅུ་རྩ་དྲུག་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ན་ལྷག་མ་བཅུ་གཉིས་པོ་ལས་གྱེས་པའི་རྩ་ཕྲ་མོ་ཡང་ཡོད་པར་ངེས་སོ། །དེར་མ་ཟད་དགའ་བོ་མངལ་འཇུག་ལས། ལུས་ལ་སྲིན་ (༢༥༣)བུའི་རིགས་བརྒྱད་ཁྲི་གནས་པའི་རྟེན་རྩ་ཡང་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པར་གསུངས་པ་འདིར་བསྡུས་ཏེ་བཤད་པ་ནི། དེར་གནས་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་བཞི་ལ། །རྩ་ལྔ་ཡན་ལག་བཞི་བཅུ་སྟེ། །རེ་རེའང་ཡལ་ག་བརྒྱ་བརྒྱའོ། །ཀུན་ལ་རྩ་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་གནས། །དེར་གནས་སྲིན་བུ་བརྒྱད་ཁྲི་དང་། །མི་གཙང་རྫས་ནི་དུ་མས་གང་། །ཞེས་སོ། །དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལས་ཀྱང་ལུས་ལ་རྩ་བྱེ་བ་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བཞི་དང་།
Chinese
关于脉的解释是： 产生疾病的脉。顶髻四脉和额头的十六脉产生培根（བད་ཀན།，梵文श्लेष्मा，罗马śleşma，黏液）。喉咙的三十二脉，心脏的八脉产生赤巴（མཁྲིས་པ།，梵文पित्त，罗马pitta，胆汁）。肚脐的六十四脉和生殖器外部的十六脉扰乱隆（རླུང།，梵文वात，罗马vāta，风）的性质，生殖器（250）的内部十六脉产生俱生。 这样总共一百五十六脉，这些是轮的外层，其他则认为是轮本身。 如是说。 也就是，内部产生的脉是顶髻的四脉瓣和额头的十六脉瓣，培根特别停留在那里，糟粕产生培根的疾病。 位于喉咙的三十二脉瓣和心脏的八个脉瓣，赤巴特别停留在那里，糟粕产生赤巴的疾病。 肚脐的六十四脉瓣和生殖器外部的十六瓣，隆特别停留在那里，糟粕扰乱隆的性质。 生殖器的内部十六层产生俱生。 这样，产生疾病的一百五十六个脉瓣，这些都是由于轮的主要部分从外部运行的性质所致。 其他的则不是认为是轮的实际存在，因为轮的实际存在中清净的部分特别存在，所以没有内部产生的因素。 第六，解释七万二千脉： 七万二千脉的分类，出自《金刚鬘》（༢༥༡）中。 二万四千是月亮流动的左脉之类。 二万四千是太阳流动的右脉之类。 二万四千被称为风运行的中脉之类。 也就是，由于位于身体上，二十四脉，从不退转到意善，以融入和享受的自性，分为三种，即七十二，每一个都环绕着千千。
English
The explanation of the channels is: The channels that generate disease. The four crown channels and the sixteen forehead channels generate phlegm. The thirty-two throat channels, the eight heart channels generate bile. The sixty-four navel channels and the sixteen outside the genitals disturb the nature of wind, the sixteen inner layers of the genitals (250) generate co-emergence. Thus, a total of one hundred and fifty-six channels, these are the outer layers of the wheels, others are considered to be the wheels themselves. Thus it is said. That is, the internally generated channels are the four crown petals and the sixteen forehead petals, where phlegm especially resides, and the dregs generate phlegm diseases. The thirty-two throat petals and the eight heart petals, where bile especially resides, and the dregs generate bile diseases. The sixty-four navel petals and the sixteen petals outside the genitals, where wind especially resides, and the dregs disturb the nature of wind. The sixteen inner layers of the genitals generate co-emergence. Thus, the one hundred and fifty-six channel petals that generate disease, these are all due to the nature of the main parts of the wheel running from the outside. Others are not considered to be the actual existence of the wheel, because the pure part especially exists in the actual existence of the wheel, so there is no internal generating factor. Sixth, explaining the seventy-two thousand channels: The classification of the seventy-two thousand channels, comes from the Vajra Garland (251). Twenty-four thousand are like the left channel where the moon flows. Twenty-four thousand are like the right channel where the sun flows. Twenty-four thousand are called the central channel where the wind runs. That is, because they are located in the body, the twenty-four channels, from non-retreat to good intention, are divided into three types with the nature of absorption and enjoyment, that is, seventy-two, each of which revolves around thousands.
Chinese
二十四条脉是太阳血的精华流动的罗摩脉，两万四千条脉是罗睺风的精华运行的中央脉。罗摩、中央、侧脉三种脉产生七万二千条脉的方式是：身体上的二十四条主要脉，从不分离母脉到意善母脉，每一条脉又以消融、享受、主宰的区分方式分为三种，所以变成七十二条脉。消融、享受、主宰是指通过作用(252)的方式，风和明点在这些脉中已经完成作用的是消融，正在进行作用的是享受，将要进行作用的是主宰。从本质上来说，风运行是消融，明点流动是享受，血流动是主宰。这些脉的每一条又以蕴界的区分方式分为一百条，每一百条脉又被十种风改变，所以脉的循环变成一千条，因此变成七万二千条脉，这是就瑜伽士所需要的角度来说的。第七，解释比这更细微的脉：例如从一棵树上，分出树枝和树叶一样。从那更细微的脉是，四亿五千万条脉，产生毛发。如是说，例如从一棵树上分出树枝，又从树枝上分出树叶一样，从七万二千条脉分出的细微脉有四亿五千万条等等，它们产生毛发的精华。这些脉也是从不分离母脉等二十四条脉中分出来的。如前面所说的三十六条脉，那么可以确定剩余的十二条脉也分出细微的脉。不仅如此，《欢喜入胎经》中说：身体中有八万种虫类居住，作为它们所依的脉也有八万条。这里简略地解释是：在那里，身体的四个方向上，有五条脉和四十条支脉，每一条支脉又有一百条分枝，总共有八万条脉。那里居住着八万种虫类，充满了许多不净之物。时间轮经中也说身体中有四亿五千万条脉。
English
The twenty-four channels are the channels of the Roma type through which the essence of the sun's blood flows, and the twenty-four thousand channels are said to be the central type through which the essence of Rahu wind flows. Moreover, the way in which the three types of Roma, central, and lateral channels become seventy-two thousand is as follows: Since the twenty-four main channels residing in the body are the main ones, each of them, from the inseparable mother channel to the Good Mind Mother channel, is divided into three by the distinction of absorption, enjoyment, and mastery, so they become seventy-two. Absorption, enjoyment, and mastery refer to the fact that through the means of action (252), the wind and bindu have already completed their work in those channels, which is absorption; the action that is being done is enjoyment; and the action that will be done is mastery. In terms of essence, the movement of wind is absorption, the flow of bindu is enjoyment, and the flow of blood is mastery. Each of these is also divided into hundreds by the distinction of the aggregates and elements, and each of these is transformed by the ten winds, so the cycle of channels becomes a thousand, and thus becomes seventy-two thousand, which is done from the point of view of what is needed for a yogi. Seventh, explaining the channels that are finer than that: For example, from one tree, branches and leaves are separated. The channels that are finer than that are four hundred and fifty million, which produce hair. It is said that, for example, just as branches are separated from one tree and leaves are separated from those branches, the fine channels that are separated from the seventy-two thousand channels are four hundred and fifty million, etc., and they produce the essence of hair. These channels are also separated from the twenty-four, such as the inseparable mother channel. As explained above in the thirty-six channels, it is certain that the remaining twelve also have fine channels separated from them. Moreover, in the "Joyful Entering the Womb Sutra," it says that there are eighty thousand types of worms residing in the body, and there are also eighty thousand channels that are the basis for them. Here, it is explained in brief: There, in the four directions of the body, there are five channels and forty branch channels, and each branch channel has a hundred branches, so there are eighty thousand channels in all. There reside eighty thousand types of worms, and it is filled with many impure substances. In the Kalachakra Tantra, it also says that there are four hundred and fifty million channels in the body.