English
e lece (629) The edge of the mandala is situated in both directional and non-directional states. Thus, it is certain that the many qualities of the supreme Vajra of the body are described as the aspects of the mandala. So it is said. Third, explaining the nature of skillful means and wisdom: Mutual skillful means and wisdom, right and left, body and mind, white and red, and all that are dependent and depended upon, are said to be the nature of skillful means and wisdom. The tantra that mainly teaches wisdom is the Wisdom Tantra. The tantra that mainly teaches skillful means is the Father Tantra. Everything is of a non-dual nature. The eye is skillful means, form is wisdom. Form is skillful means, the eye is wisdom. The nose is skillful means, wind is wisdom. The shin is wisdom, wind is skillful means. The male is skillful means, the mind is wisdom. The female is wisdom, the mind is skillful means. The center is wisdom, the directions are skillful means. Ultimate truth is skillful means, conventional truth is wisdom, and vice versa. These and other immeasurable things should be known. The order of colors, qualities, etc., is explained as it is taught in the winds. So it is said. All the deities and mandalas mentioned above abide in the nature of skillful means and wisdom (630). Moreover, in general, when distinguishing between skillful means and wisdom, the near and far hills are skillful means and wisdom because they are established in relation to each other. The right side is established as skillful means, and the left side as wisdom, which is relational skillful means and wisdom. The body is established as skillful means, and the mind as wisdom, which is the skillful means and wisdom of the dependent and the depended upon, because the mind arises in dependence on it. In the Father Tantra, the white element arising from the body of skillful means is wisdom, and the red element arising from the body of wisdom is established as skillful means because it is established in relation, so it is established as skillful means and wisdom. The outer world and the sentient beings within are the skillful means and wisdom of the dependent and the depended upon because they are due to interdependent origination. By analogy, all that is dependent and depended upon should be understood. Thus, from what is actually taught as the nature of skillful means and wisdom, the five skillful means and wisdom that are reversed from the perspective of body and mind become the ten root skillful means and wisdom. Depending on this order of skillful means and wisdom, all seals (631) can also be understood, such as the skillful means and wisdom of the eastern deity Amoghasiddhi being embraced by the western goddess Locanā from the Kalachakra.
Tibetan
། ལྷོའི་ལྷ་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་ལ་བྱང་གི་ལྷ་མོ་མཱ་མ་ཀཱིས་འཁྱུང་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ནི་རིགས་གཞན་གྱིས་རྒྱས་གདབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཡས་གཡོན་གྱི་རྒྱས་གདབ་པ་ནི་རོ་མ་ལ་རྒྱང་མས་རྒྱས་གདབ་པ་དང་། གཟུང་བའི་རླུང་ལ་འཛིན་པའི་རླུང་གིས་རྒྱས་གདབ་པ་དང་། ལུས་ལ་སེམས་ཀྱིས་རྒྱས་གདབ་པ་ནི། ཀྱཻ་རྡོ་རྗེ་ལས། སེམས་ལུས་དང་ལྡན་ན་གནས་པ་དང་། ལུས་སེམས་དང་ལྡན་ན་མཛེས་པའི་ཕྱིར། །སྐུ་ལ་ཐུགས་ཀྱིས་རྒྱས་གདབ་པ་དང་ཐུགས་ལ་སྐུ་ཡིས་རྒྱས་གདབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་འོད་དཔག་མེད་ལ་སེར་སྣ་རིན་ཆེན་འབྱུང་ལྡན་གྱིས་རྒྱས་གདབ་པ་དང་། ཕྲ་དོག་དོན་ཡོད་གྲུབ་པ་ལ་འདོད་ཆགས་འོད་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་རྒྱས་གདབ་ཏུ་གསུངས་སོ། །དཀར་ཆ་ཟླ་བའི་ཁམས་བདེ་བ་ལ་དམར་ཆ་ཉི་མའི་ཁམས་སྟོང་པས་རྒྱས་གདབ་པ་དང་། སྟོང་པ་ལ་བདེ་བས་དང་། ནམ་མཁའི་ཁམས་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྒྱས་གདབ་པ་ལ་སོགས་པ་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐམས་ (༦༣༢)ཅད་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་དོན་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་བརྗོད་བྱའི་གཙོ་བོར་བསྟན་པ་ཤེས་རབ་མའི་རྒྱུད་དང་། ཐབས་བརྗོད་བྱའི་གཙོ་བོར་བསྟན་པ་ཐབས་ཕའི་རྒྱུད་ཏེ་རྒྱུད་ཀུན་ཀྱང་དོན་ལ་ཐབས་ཤེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་རྒྱུད་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་བྱ་ཟུང་འཇུག་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་ཀྱཻ་རྡོ་རྗེ་ལས། ཐབས་དང་ཤེས་རབ་བདག་ཉིད་རྒྱུད། །དེ་ནི་ང་ཡིས་བཤད་ཀྱིས་ཉོན། །ཞེས་དང་། དཔལ་གསང་བ་འདུས་པ་ལས། རྣལ་འབྱོར་ཐབས་ཀྱི་ཚུལ་མིན་ཅིང་། །ཤེས་རབ་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱང་མིན། །ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྙོམས་འཇུག་པ། །རྣལ་འབྱོར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གསུངས། །ཞེས་དང་། གང་ཕྱིར་ཐབས་ནི་འབྱུང་བ་ཉིད། །འཇིག་པའང་ཤེས་རབ་སྲིད་མཐར་བྱེད། །ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །དཔལ་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལས་ཡན་ལག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་མིག་ཐབས་ཡིན་པའི་ཚེ་གཟུགས་ཤེས་རབ་དང་། དེ་ལས་བཟློག་སྟེ་གཟུགས་ཐབས་སུ་གྱུར་པའི་ཚེ་མིག་ཤེས་རབ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཚོགས་དྲུག་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་ཚུན་ཐབས་དང་ཤེས་རབ་སྦྱོར་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་ (༦༣༣)དཔལ་གསང་བ་འདུས་པར་མིག་ལ་སོགས་པ་སའི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པར་གསུངས་ནས། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བ་བསྒོམ། །ཞེས་གཟུགས་རྡོ་རྗེ་མ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་རབ་ཏུ་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་རྩའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རོ་མ་ཐབས་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནང་གི་རླུང་ཤེས་རབ་དང་
Chinese
南方之神宝生如来，北方之神玛玛吉所说的鹏等，称为以异类来增盛。左右的增盛是，以罗玛增盛姜玛，以所执之风增盛能执之风，以身体增盛心识。如《喜金刚》所说：心与身合则安住，身与心合则美丽。以意增盛身，以身增盛意，以贪欲无量光增盛悭吝宝生，以嫉妒不空成就增盛贪欲无量光。白色月亮之界安乐，以红色太阳之界空性增盛，以空性增盛安乐，以虚空之界增盛智慧等，对于一切方便与智慧的自性应当了知。(632)由此引申的意义是，以智慧的部分作为所说的主体来显示的是智慧母续，以方便作为所说的主体来显示的是方便父续，一切续在意义上都是方便与智慧无二自性的续，因为所说是双运的缘故。如《喜金刚》所说：方便与智慧自性续，此我已说汝当谛听。又如《吉祥密集》所说：瑜伽非仅方便之理，亦非唯独智慧，方便与智慧平等结合，瑜伽如来如是说。又说：何故方便乃生起，坏灭亦是智慧至有边。等等广说。吉祥时轮中，从支分方面来说，当眼睛是方便时，色是智慧，反之，当色是方便时，眼睛是智慧，同样，对于耳和声等一切六识，应当了知互相结合方便与智慧的方式。圣者龙树(633)在《吉祥密集》中说眼睛等是地藏等，之后说：色等结合而修习。这是说色金刚母等是智慧。此外，从脉的角度来说，当罗玛是方便时，内部的风是智慧。
English
The gods of the south, Ratnasambhava, and the goddess of the north, Māmaki, speaking of Garudas and so on, are called enriching with different kinds. Enriching on the left and right is enriching Roma with Jyangma, enriching the grasped wind with the grasping wind, and enriching the body with the mind. As it is said in the Hevajra: If the mind is with the body, it abides, and if the body is with the mind, it is beautiful. Enriching the body with the mind and enriching the mind with the body, enriching attachment Amitābha with miserliness Ratnasambhava, and enriching envy Amoghasiddhi with attachment Amitābha. The white lunar realm of bliss is enriched by the red solar realm of emptiness, emptiness by bliss, and the realm of space by wisdom, and so on. All the natures of skillful means and wisdom should be understood. (632) The meaning that arises from this is that the tantras of the wisdom mother show the aspect of wisdom as the main subject of expression, and the tantras of the skillful means father show skillful means as the main subject of expression. All tantras are, in meaning, tantras of the nature of non-duality of skillful means and wisdom, because what is expressed is union. As it is said in the Hevajra: The tantra is the nature of skillful means and wisdom. I have spoken of this, listen. And as it is said in the Shri Guhyasamāja: Yoga is not merely the method of skillful means, nor is it merely wisdom alone. The Tathāgata spoke of yoga as the equal union of skillful means and wisdom. And: Because skillful means is the origin, destruction is also the end of wisdom. And so on, extensively spoken. In the Shri Kalachakra, from the aspect of the limbs, when the eye is skillful means, form is wisdom, and conversely, when form becomes skillful means, the eye is wisdom. Likewise, for all six aggregates, such as the ear and sound, one should understand the way to combine skillful means and wisdom with each other. The noble Nāgārjuna (633) said in the Shri Guhyasamāja that the eyes and so on are the essence of the earth and so on, and then said: Meditate on the union of forms and so on. This is saying that form Vajradhātu and so on are wisdom. Furthermore, from the perspective of the channels, when Roma is skillful means, the inner wind is wisdom.
Tibetan
། རྐྱང་མ་ཤེས་རབ་ཏུ་བཞག་པའི་ཚེ་ནང་གི་རླུང་ཐབས་སུ་འགྱུར་ལ། རྟེན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་སྐྱེས་བུའི་ལུས་ཐབས་ཡིན་པའི་ཚེ་སེམས་ཤེས་རབ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ལུས་ཤེས་རབ་ཡིན་པའི་ཚེ་སེམས་ཐབས་དང་། ཕྱོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་དབུས་ཤེས་རབ་ཡིན་པའི་ཚེ་ཕྱོགས་ན་ཐིབས་དང་། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་དོན་དམ་བདེན་པ་འོད་གསལ་ཐབས་དང་། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུ་ཤེས་རབ་སྟེ་མ་རྒྱུད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཐབས་ཤེས་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་ཐབས་ལ་ཤེས་རབ་ཏུ་བརྗོད་པ་ཡང་ཡོད་ཏེ། འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས། གང་གི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་བ། །ཐུབ་པས་ཡང་དག་དོན་དུ་གཟིགས། །དེ་ཡིས་འགྲོ་བ་སྟོང་པར་མཁྱེན། །ཞེས་དང་། ཤེས་རབ་ལ་ཐབས་སུ་བརྗོད་པ་ཡང་ཡོད་ཏེ། དཔལ་ཕྲེང་གི་མདོ་ལས་ཀྱང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་ (༦༣༤)པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པ་འདི་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྙིང་པོ་ལ་འཇུག་པའི་ཐབས་ལགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་གི་ཐབས་ཤེས་དེ་རྣམས་ཀྱང་བཟློག་སྟེ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། ཁྱད་པར་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཐམས་ཅད་ཐབས་དང་། དེའི་རང་ངོ་སྟོང་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཏུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཕྱི་ནང་གཉན་གསུམ་ལ་སྦྱང་ནས་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་ཁ་དོག་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་རིམ་པ་རྣམས་ལ་ཐབས་ཤེས་སུ་བཞག་པ་ནི་སྔར་རླུང་གི་ལེའུར་ཇི་སྐད་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་བསྐྱེད་རྫོགས་ཀྱི་ངེས་པ་བཤད་པ་ནི། དབྱིབས་སྐུ་རླུང་དང་བརྗོད་པ་སྔགས། །ཡིད་ནི་ཐིག་ལེ་རྫོགས་རིམ་བརྗོད། །སྐྱེ་བ་བསྐྱེད་རིམ་བསྟན་པ་སྟེ། །འཆི་བ་རྫོགས་རིམ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཀུན་བརྟགས་བསྐྱེད་རིམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། །གཞན་དབང་འབྲེལ་བ་རྫོགས་རིམ་བཤད། །ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་བསྐྱེད་རིམ་སྟེ། །དོན་དམ་བདེན་པ་རྫོགས་རིམ་བཤད། །བདེན་གཉིས་ཐབས་རྣམས་བསྐྱེད་རིམ་སྟེ། །དབྱེར་མེད་ཤེས་རབ་རྫོགས་ (༦༣༥)རིམ་གསུངས། །ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་བསྐྱེད་རིམ་གྱི་གདགས་གཞི་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དབྱིབས་སྐུའི་གདགས་གཞི་རྩ་དང་། རླུང་ནི་གསུང་བརྗོད་པ་སྔགས་ཀྱི་གདགས་གཞི་དང་། ཡིད་ནི་ཐུགས་ཐིག་ལེའི་གདགས་གཞི་ཡིན་ལ། བསྐྱེད་རིམ་དེ་ལ་ཡང་རྩ་རླུང་ཐིག་ལེ་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པ་དང་མ་འབྲེལ་བ་ནི་མི་ཟབ་པའི་བསྐྱེད་རིམ་དང་། འབྲེལ་པ་ནི་ཟབ་མོ་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་།
Chinese
当单独安立为智慧时，内在的气就转变为方便；从所依的角度来说，如果是男性的身体是方便，那么心就是智慧；如果是女性的身体是智慧，那么心就是方便；从方位的角度来说，如果是中央是智慧，那么周边就是稳固；从二谛的角度来说，胜义谛是光明方便，世俗谛是如幻智慧，这是从母续的角度安立的方便智慧。不仅如此，还有将方便说成智慧的情况，如圣者龙树菩萨所说： “何之有依缘生者， 佛说即是彼为空， 故知依缘生即空。” 还有将智慧说成方便的情况，如《吉祥鬘经》中也说：“一切法以空性为自性，依靠它而获得解脱，这是进入如来藏的方便。” 同样，支分的方便智慧也应反过来理解。特别是，所有世俗谛都是方便，而它的自性空性则被解释为智慧。诸如此类的方便的差别有无量，应通过内外隐三方面进行学习和了解，并且将颜色和功德的次第安立为方便智慧，这与之前在气的章节中所述相同。第四，解释生起次第和圆满次第的确定： 形相是身，气和言说是咒语，意是明点，说的是圆满次第。出生是生起次第的指示，死亡就是圆满次第。 遍计是生起次第，他起是关联，说的是圆满次第。世俗谛是生起次第，胜义谛是圆满次第。二谛方便都是生起次第，无别智慧是圆满次第。 如是说。那么，生起次第的所依是什么呢？形相身的所依是脉，气是语，言说是咒语的所依，意是心，明点是所依。而且，对于生起次第，与脉气明点要害相连的，是不甚深的生起次第；相连的，是甚深生起次第。
English
When solely established as wisdom, the inner air transforms into means. From the perspective of the support, if the male body is the means, then the mind is wisdom; if the female body is wisdom, then the mind is means. From the perspective of direction, if the center is wisdom, then the periphery is stability. From the perspective of the two truths, ultimate truth is the clear light means, and conventional truth is illusion-like wisdom, which is the means and wisdom established from the perspective of the Mother Tantra. Moreover, there are instances where means are referred to as wisdom, as stated by the noble Nagarjuna: "Whatever arises dependently, the Buddha saw as the meaning of reality. Therefore, he knows beings to be empty." There are also instances where wisdom is referred to as means, as stated in the Sutra of the Garland of Glory: "This attainment of liberation through relying on the nature of all phenomena being emptiness is the means of entering the essence of the Thus-Gone One." Similarly, the means and wisdom of the limbs should also be understood in reverse. In particular, all conventional truths are means, and their self-nature of emptiness is explained as wisdom. The distinctions of means, such as these, are immeasurable and should be learned and understood through the three aspects of outer, inner, and secret. The establishment of the order of colors and qualities as means and wisdom is also stated here, as previously shown in the chapter on air. Fourth, explaining the certainty of generation and completion stages: Form is the body, air and speech are mantra, mind is bindu, which is said to be the completion stage. Birth is the indication of the generation stage, and death itself is the completion stage. Conceptualization is called the generation stage, other-powered relation is explained as the completion stage. Conventional truth is the generation stage, ultimate truth is explained as the completion stage. The two truths and means are all the generation stage, and non-dual wisdom is said to be the completion stage. As it is said. So, what is the basis of imputation for the generation stage? The basis of imputation for form-body is the channels, air is speech, speech is the basis of imputation for mantra, and mind is the heart, bindu is the basis of imputation. Moreover, for the generation stage, that which is not connected to the vital points of channels, air, and bindu is the non-profound generation stage, and that which is connected is called the profound generation stage.