Tibetan
རྫོགས་ཆེན་ཉིད་བཤད་པ། །སྐབས་ཀྱི་མཇུག་སྡུད་པའོ། །་དང་པོ་ནི། གཉིས་པ༴ ནས། ནི། འདི་ལ་རྡོ་རྗེའི་གནས་གསུམ་དུ་ཡོད་པ་ལས་གཉིས་པ་རིག་པ་རང་སྣང་གི་བློ་ཅན་ལ་འབད་བཅས་རང་གྲོལ་དུ་བསྟན་པ་ཐོད་རྒལ་གྱིས་གདམས་པ་འདི་ནི་ཁྲེགས་ཆོད་ལས་ཁྱད་པར་བདུན་གྱིས་འཕགས་པ་སྟེ། ཁྲེགས་ཆོད་ཀྱི་ལམ་དུ་ཆོས་ཉིད་ཡིད་དཔྱོད་ལ་ལུས་ནས་བལྟར་མེད་པ་ལ། འདིར་སྐུ་གསུམ་ལ༵མ་སྣང་དུ་མངོ༵ན་སུམ༵་པར་མཐོང་བས་འཕགས་༡པའང་། ཐལ་འགྱུར་ལས། སྐུ་གསུམ་ལམ་སྣང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །འདི་མཐོང་ཁམས་གསུམ་ལྡོག་པ་མིན། །ཞེས་དང་། ཅིག་ཆོད་ཀུན་གྲོལ་ལས། འདི་ཉིད་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་གྲོལ་བར་འགྱུར། ཞེས་སོ། །ཡང་ཁྲེགས་ཆོད་རྟོག་ཚོགས་རང་གྲོལ་དུ་ལྟ་བའི་གདེངས་ཉམས་ལ་ལྟོས་འཆའ་ཡང་། སྐད་ཅིག་གིས་འཁྲུལ་འཛིན་དང་འཁྲུལ་སྣང་བཙན་ཐབས་སུ་གྲོལ་མི་ནུས་ལ། ཐོད་རྒལ་གྱིས་འཁྲུལ་སྣང་དག་སྣང་གིས་སྐད་ཅིག་ལ་བསྒྲིབ་སྟེ། འཁྲུལ་འཛིན་ཤེས་རབ་ཏུ་གྲོལ་བའི་ཁྱད་པར་༢ཀྱང་། ཐལ་འགྱུར་ལས། འབད་བཅས་རྣམས་ནི་རང་གྲོལ་ཏེ། །སྣང་བ་གོམས་པའི་ཚད་ཉིད་ཀྱིས། །ཡེ་ཤེས་དག་པའི་འཕེལ་སྣང་སྟོན། །རྐྱེན་དེའི་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཞེས་སོ། །ཡང་ཁྲེགས་ཆོད་ལས་འོད་གསལ་མངོན་སུམ་སྣང་བའི་གནད་ལ་རྨོངས་པ་ལས་འདིར་གནད་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་འཕགས་པ༣སྟེ། སྒྲོན་མ་སྣང་བྱེད་ལས། གཞན་ལྟ་སྤྱོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་བས། ། འདི་ཉིད་མ་བསྟན་བར་དུ་ནི། །ཇི་ལྟར་བརྟགས་ཀྱང་མཐོང་བ་མེད། ། དམ་པའི་གདམས་ངག་འདི་བསྟན་ན། །བ་རྣམས་ལུས་ལ་འོ་མས་ཁྱབ། །མཁས་པས་ནུ་མའི་འཐེན་པ་ན། །འོ་མ་དག་ནི་འབྱུང་བ་བཞིན། །མངོན་སུམ་གསལ་ཏེ་ལུས་གནད་ཀྱང་། །རྟག་ཏུ་གོམས་དང་ཁྱད་མེད་མཐོང་། །ཞེས་སོ། །ཁྲེགས་ཆོད་རགས་པའི་རྩ་རླུང་ལ་བརྟེན་པས་གེགས་དང་གོལ་ས་ཆེ་ཞིང་། འདིར་དྭངས་མའི་རྩ་རླུང་ལ་བརྟེན་པས་གེགས་དང་གོལ་ས་དང་། ན་སོ་ལ་རྒན་གཞོན་མེད་པའི་ཁྱད་པར་༤ཀྱང་། ཅིག་ཆོད་ཀུན་གྲོལ་ལས། ཐེག་པ་གཞན་རྣམས་གཞོན་དུས་བསྒོམ་པ་ལས། །རྒས་ནས་མི་ནུས་བསྒོམ་པ་མི་འོང་ཟེར། །འདི་ལ་ན་སོ་དག་ལ་རྒན་གཞོན་མེད། །ཅེས་སོ། །ཡང་ཁྲེགས་ཆོད་ཀྱི་མ་དག་པའི་སྒོའི་མཐོང་བ་ལས་དྭངས་ཚོལ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱང་འདིར་དག་པའི་རྒྱངས་ཞག་གིས་གནས་འགྱུར་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་གཟུང་འཛིན་རང་སར་ཞི་བས་ཁྱད་པར་༥ཏེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། ལུ་གུ་རྒྱུད་དུ་ཅེར་མཐོང་བས། །རྣམ་རྟོག་འགྱུ་བའི་དྲན་པ་འགགས། །བྱ་ལམ་ནམ་མཁར་འགྲོ་བ་བཞིན། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་འགྲོ་ས་མེད། ། གཞན་མེད་རིག་སྣང་རྣམ་དག་པས། །འཁྲུལ་བར་སྣང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཟད། ། ཅེས་སོ། །ཡང་ཁྲེགས་ཆོད་དུ་ཤེས་པའི་གཅོད་ཁམས་བརྟན་དུ་འགྲོ་བ་ཙམ་ལས་མེད་པ་ལ། འདིར་སྤྱན་དང་མངོན་ཤེས་རྫུ་འཕྲུལ་རླབས་པོ་ཆེའི་ཤེས་ཉམས་དང་། སྣང་ཉམས་འོད་དང་ལྷ་སྐུའི་ཉམས་གོང་འཕེལ་ཀྱི་ཁྱད་པར་༦ཀྱང་། ཐལ་འགྱུར་ལས། ཡེ་ཤེས་དག་པའི་འཕེལ་སྣང་སྟོན། །ཞེས་སོ། །ཡང་རྟོག་དཔྱོད་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་ལྟོས་དགོས་ཕན་ཆད་རྣོ་རྟུལ་གྱི་ཁྱད་པར་ཆེ་ལ་འདིར་མངོན་སུམ་གྱི་དབང་པོའི་མཐོང་བ་ལ་ནི་རྣོ་རྟུལ་མེད་༧དེ། མདུན་གྱི་ཀ་བ་མཐོང་བ་ལ་དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་མེད་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཐལ་འགྱུར་ལས། དབང་པོ་རྣམས་ལ་རྣོ་རྟུལ་མེད། །ཤེས་རབ་མ་ཡིན་དབང་པོའི་མཐོང་། །ཞེས་དང་། ཀུན་གྲོལ་ལས། འདི་ལ་དབང་པོ་དག་ལ་རྣོ་རྟུལ་མེད། །ཅེས་སོ། །དེ་ལྟར་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་རྫོགས་པ་ཆེན་པོ་ནི་ཞེའོ། ། གཉིས་པ་ལ་ཐུན་གྱི་སྔོན་འགྲོ་དང་། དངོས་གཞི་ཉམས་ལེན་རྟགས་ཚད་དང་བཅས་པའོ། །དང་པོ་ནི། དེ་ནས༴ ནས། བཏབས་ཏེ། ཞེས། བྱ་བ་དགུ་སྤྲུགས་སུ་བཏང་ནས་རྣལ་དུ་ཕབས་ཅིང་། ཁྱད་པར་འོད་གསལ་བསྒོམ་པའི་གནས་ནི། འདུ་འཛི་སོགས་བཟང་ངན་གྱི་རྐྱེན་དང་བྲལ་བས་མཐོ་ཞིང་དྭངས་བ། ཉི་ཟླ་འཆར་སྔ་ཟེར་ཕྱི་བ་དང་། དབང་པོ་སྐྱོན་བྲལ་ཆུའི་སྒྲོན་མ། ཡུལ་རྐྱེན་བྲལ་ནམ་མཁའ་སྤྲིན་བྲལ་གསུམ་ལ་འོད་གསལ་འཆར་བརྡོ་བའི་ཕྱིར། ཀློང་གསལ་ལས། རྐྱེན་བྲལ་གསུམ་ལ་སྣང་བར་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །དེར་ཁ་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བལྟས་ཏེ། ཟབ་ལམ་གྱི་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྒྱུད་ལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་བཏབས་ཏེ། དབྱིངས་བཞུགས་རྒྱལ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་སྤྱན་དྲངས་ནས་འོད་རྩའི་ལམ་ནས་ཞུགས་ཤིང་གཞིའི་དབྱིངས་རིག་ལ་ཐིམ་པས། རིག་མངོན་པར་སད་རུང་དུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པར་མོས་ལ། གཉིས་པ་ལ། སྒོ་གསུམ་རྡོ་རྗེ་གསུམ་གྱི་ཆིངས་སུ་བཅིངས་པ། གནད་གསུམ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་འཁོར་ལོའི་གཟིར་བ། ས་ལམ་སྦུབས་རྫོགས་ཀྱི་སྣང་བའི་རྟགས་ཚད་ངེས་པ། རྒྱབ་ཆོས་མཐའ་བརྟེན་གྱི་དགོངས་ཀློང་སྐྱོངས་ཚུལ་དང་བཞི་སྟེ། དཔལ་རི་བོ་བརྩེགས་པ་ལས། མངོན་སུམ་གནད་ལ་གོམས་འདོད་པས། །གནད་ནི་བཞི་ཡིས་ལྡེ་ཁ་བསྒྱུར། །ཞེས་སོ། །འདིར་དེ་ལས་ཕྱི་མ་ཉིད་སྔ་ཕྱིའི་ས་བཅད་གཞན་གྱི་ཁུང་ནས་ཤུགས་ཀྱིས་ཚང་པས་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་བཞག་གོ ། དང་པོ་ལ། ཐལ་འགྱུར་ལས། མངོན་སུམ་གནད་ནི་ལུས་ངག་སེམས། །སོ་སོའི་གནད་རྣམས་
Chinese
大圆满自性解说。章节的结尾总结。第一是，第二等。从这里开始，因为这有金刚三处，从第二种自显智慧者，通过努力而自然解脱的妥噶诀窍，比契克切多了七种殊胜之处。在契克切的道中，自性停留在思维分别念上而无法观看，而在此处，三身显现为道用，现量见到，因此殊胜第一。塔耶中说：三身是道用的缘故，见到此，三界不会倒转。且却昆卓中说：仅仅见到此，就会解脱。又，契克切虽然依赖于将分别念视为自然解脱的把握和禅定，但无法瞬间强制解脱错觉和错觉显现。妥噶以清净显现瞬间遮蔽错觉显现，错觉解脱为智慧，因此殊胜第二。塔耶中说：努力者自然解脱，显现串习的程度，显示清净智慧的增长显现，不是由彼缘所生。又，契克切对光明现量显现的关键迷惑，而此处以特殊关键殊胜第三。灯明照亮中说：相比于观察他人行为的瑜伽士，如果未曾开示此，无论如何观察也无法见到。如果开示此殊胜口诀，如同奶遍布母牛的身体，智者挤奶时，如同出现奶一样，现量明亮，身体要点也恒常串习，无有差别地见到。契克切依赖于粗糙的脉气，因此障碍和歧途大，而此处依赖于精华脉气，因此障碍和歧途少，年龄上无有老少的差别，殊胜第四。且却昆卓中说：其他乘在年轻时修习，年老时不能修，说修不成。而此处年龄上没有老少。又，契克切从不清净之门的见解中仅仅是寻找清净，而此处以清净的远射，住所转变的特殊之处，能所于自处寂灭，因此殊胜第五。塔耶中说：如缕观察，分别念流动的念头止息，如鸟行于空中，法的自在
English
The explanation of Dzogchen itself. The concluding summary of the chapter. The first is, the second, etc. From here, because this has the three vajra places, from the second kind of self-appearing wisdom holders, the Tögal instructions that show self-liberation through effort are superior to Trekchö by seven distinctions. In the path of Trekchö, the nature of reality remains in thought and conceptualization and cannot be seen, but here, the three kayas appear as the path, and are seen directly, so it is superior first. In Thalgyur it says: Because the three kayas are the path, seeing this, the three realms will not be reversed. And in Chigchö Kundrol it says: Just seeing this, one will be liberated. Also, although Trekchö relies on the confidence and meditation of seeing thoughts as self-liberated, it cannot forcibly liberate delusion and delusory appearances in an instant. Tögal obscures delusory appearances with pure appearances in an instant, and delusion is liberated into wisdom, so it is superior second. In Thalgyur it says: Those who strive are self-liberated, the extent of habituation of appearances, shows the increasing appearance of pure wisdom, it is not born from that cause. Also, Trekchö is confused about the key point of the clear light manifest appearance, but here it is superior third with a special key point. In the Lamp Illuminating it says: Compared to the yogi who observes the behavior of others, if this is not shown, no matter how much you examine it, you will not see it. If this supreme instruction is shown, like milk pervading the body of a cow, when a wise person milks, like milk appears, the manifest is clear, and the key points of the body are also constantly habituated, and seen without difference. Trekchö relies on the coarse channels and winds, so there are great obstacles and deviations, but here it relies on the essence channels and winds, so there are few obstacles and deviations, and there is no difference between old and young in age, it is superior fourth. In Chigchö Kundrol it says: Other vehicles practice in youth, but cannot practice when old, saying that practice will not succeed. But here there is no old or young in age. Also, Trekchö's view from the impure door is only searching for purity, but here, with the pure long-range shot, the special feature of the transformation of the abode, the subject and object are pacified in their own place, so it is superior fifth. In Thalgyur it says: Seeing like a thread, the memory of the movement of thoughts ceases, like a bird going in the sky, the freedom of the Dharma.
Chinese
虚空中没有去处。（因此，）由于无他之觉显现完全清净，显现为错乱的因缘灭尽。如是说。又，仅仅是使彻却中所知的断界稳固而已。此处还有神通和现量、神变等殊胜的觉受，以及显现觉受光明和本尊身觉受增长的差别。如《自然解脱》中所说：显示智慧清净的增长显现。如是说。又，依赖于分别思维修饰的智慧，有利根和钝根的差别，而此处对于现量根识的见，则没有利根和钝根。如同见到眼前的柱子，根识没有利钝一样。如《自然解脱》中所说：诸根没有利和钝，不是智慧是根识的见。又，《普贤密意续》中说：于此诸根没有利和钝。如是殊胜的大圆满是也。第二，有座间的加行和正行修持以及证相。第一，从“之后……”到“安立”。说的是，放下九种事务，使之平静下来。特别是修持光明的地方是：远离喧嚣等好坏之缘，地势高且清净，日月早出晚归，根识无损，水之明镜，远离处境，天空无云，这三种是光明显现的征兆。如《虚空光明》中所说：于离缘三者而显现。如是说。在那里，面朝东方，为了使甚深道的证悟在相续中生起，恳切地祈祷，迎请安住虚空中的诸佛坛城，从光脉道进入，融入于基之虚空觉性中，信解加持觉性得以显现。第二，有以三门束缚为三金刚之誓言，以三要诀旋转法性之轮，确定地道和中阴圆满的显现征相，以及护持后得边见的见解。如《吉祥积聚山》中所说：欲修现量要诀者，要诀以四者而开启。如是说。此处，由于后者从其他前后分判的孔隙中自然圆满，所以分为三类。第一，如《自然解脱》中所说：现量要诀是身语意，各自的要诀
English
There is nowhere to go from the expanse. (Therefore,) since the appearance of non-other awareness is completely pure, the causes and conditions for appearing as delusion are exhausted. Thus it is said. Furthermore, it is only to stabilize the cut-off realm known as Trekchö. Here, there are also differences in the experience of great knowledge of clairvoyance and direct perception, miraculous powers, and the increasing experience of luminous appearances and deity forms. As it says in the Thögal: Shows the increasing appearance of pure wisdom. Thus it is said. Moreover, there is a great difference between sharp and dull depending on whether one relies on the intellectual faculty of analytical reasoning, but here, for the vision of direct perception, there is no sharp or dull. It is like seeing a pillar in front of you, where the senses have no sharp or dullness. As it says in the Thögal: The senses have no sharp or dullness. Not wisdom, but the vision of the senses. And in the Kuntröl it says: Here, the senses have no sharp or dullness. Thus, the supremely excellent Great Perfection is. Secondly, there are the preliminary practices of the session and the actual practice, along with signs and measures. First, from "Then..." to "Establish." It says that after letting go of nine activities, one should settle down peacefully. In particular, the place for meditating on clear light is: high and clear, free from the causes of good and bad such as disturbances; where the sun and moon rise early and set late; where the senses are flawless, like a water mirror; and where the environment is free from conditions, like a cloudless sky. These three are signs that clear light will dawn. As it says in the Klongsal: It appears in the three free from conditions. Thus it is said. There, facing east, in order to generate the special realization of the profound path in the mindstream, one should earnestly pray, invoke the mandala of the victorious ones abiding in space, enter through the path of light channels, and dissolve into the ground of awareness of the base, believing that awareness is blessed to be awakened. Secondly, there are four: binding the three doors as the three vajras, turning the three key points as the wheel of dharmata, ascertaining the signs and measures of the appearances of the stages of the path and the completion stage, and how to maintain the view of the ground of being, free from extremes and reliance. As it says in the Glorious Stacked Mountain: If you want to become familiar with the key points of direct perception, the key points are opened by four. Thus it is said. Here, since the latter is naturally complete from the gaps of other earlier and later divisions, it is divided into three. First, as it says in the Thögal: The key points of direct perception are body, speech, and mind, the key points of each