Tibetan
གནས་པར་གྲོལ་བས་ཀྱང་མཐའ་གྲོལ་ཞེས་བྱ་ལ༔ སོ་སོ་རང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་སྨྲ་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་དགོངས་པ་རང་ལས་རྙེད་པས་ཀྱང་མཐའ་གྲོལ་ཞེས་བྱ་སྟེ༔ དེ་ནི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པས་ན༔ ཡུམ་ལས༔ སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་སོགས་དང་༔ མུ་ཏིག་ཕྲེང་པ་ལས༔ མཐའ་གྲོལ་ཡིན་པས་མུ་བཞི་འགགས༔ ཞེས་དང་ཀུན་གསལ་ལས༔ གཞན་སེལ་ནི༔ རིག་པར་འདུག་པས་བེམ་པོ་སེལ༔ སྟོང་པར་འདུག་པས་དངོས་པོ་སེལ༔ གཉིས་མེད་ཡིན་པས་གཉིས་སྣང་སེལ༔ རང་བྱུང་ཡིན་པས་རྒྱུ་རྐྱེན་སེལ༔ ལྷུན་གྲུབ་ཡིན་པས་རེ་དོགས་སེལ༔ དག་པ་ཡིན་པས་དྲི་མ་སེལ༔ མེད་པའི་ཡོད་པས་ཆད་མཐའ་སེལ༔ ཡོད་པའི་མེད་པས་རྟག་མཐའ་སེལ༔ ཀྱེ་རྡོ་རྗེ་འཛིན་པ་ལེགས་པར་ཟུངས་ཤིག༔ ཡང་དག་པའི་དོན་གྱི་གཞིའི་ཕྱི་མོ་ནི༔ རང་དང་རིགས་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ལོག་སྟེ༔ རིག་པ་ཙམ་དུ་མཐུན་པའི་ཚོགས་བརྒྱད་ལས་གྲོལ་བའོ༔ དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་གྲོལ་ན༔ འཕེལ་འགྲིབ་མེད་པས་ཀུན་གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་གྲོལ༔ ངར་འཛིན་པ་མེད་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་ལས་གྲོལ༔ གཟུང་འཛིན་མེད་པས་ཡིད་ལས་གྲོལ༔ སྐྱེ་འགག་མེད་པས་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གྲོལ་ཞིང་ལོག་པའོ༔ ཀྱེ་གསང་བའི་བདག་པོ༔ སྟོང་བར་རིག་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ལོག་སྟེ༔ རང་བཞིན་དག་པའི་ནམ་མཁའ་ཁ་དོག་དང་བཅས་པ༔ བག་རྡུལ་དང་བཅས་པ་འདི་མ་ཡིན་ནོ༔ ཀྱེ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ༔ རིགས་མི་མཐུན་པ་ལས་ཀྱང་ལོག་སྟེ༔ རིག་པ་དང་རིགས་མི་མཐུན་པས་བེམ་པོ་མིན༔ སྟོང་པ་དང་རིགས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱི་ནང་གི་འབྱུང་བ་བཞི་ལས་གྲུབ་ཅིང་བསྐྱེད་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའོ༔ རིགས་ཀྱི་བུ་དོན་ཆེན་པོ་དེས་ནི༔ གཉིས་ཀ་ལས་ཀྱང་ལོག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ༔ གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བའོ༔ ཞེས་དང་༔ སྒྲོན་མ་བརྩེགས་པ་ལས༔ མ་གྲོལ་བ་ནི་གྲོལ་བས་བཀྲོལ༔ གྲོལ་བ་མ་གྲོལ་བ་ཡིས་བཀྲོལ༔ གཉིས་ཀ་གཉིས་སུ་མེད་པར་བཀྲོལ༔ གཉིས་ཀ་མེད་པར་གཉིས་ཀ་བཀྲོལ༔ ཞེས་དང་༔ དེ་ལྟར་གཅིག་གིས་གཅིག་བཀྲོལ་བས༔ མུ་མཐའ་མ་ལུས་རང་སར་གྲོལ༔ གྲོལ་དང་མ་གྲོལ་གཉིས་ལས་འདས༔ དམ་པ་དང་པོར་ཡེ་སངས་རྒྱས༔ ཞེས་སོ༔ འདི་ལྟར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རིག་པ་རྗེན་པར་མཐོང་བའི་རང་རིག་དང་པོའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་པར་ཟིན་པའི་གནད་ཀྱིས་གྲོལ་བའི་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་མི་དགོས་པར་མཐའ་འམ་སྤྲོས་པ་གང་ལའང་མི་གནས་སུ་གྲོལ་བ་དང་༔ སྐད་ཅིག་ཆ་མེད་བྱུང་ཞིག་ཏུ་ཡོད་པའི་གནད་ལས༔ དུས་ཀྱི་མཐའ་ལ་མི་ལྟོས་པ་སྐྱེ་གྲོལ་དུ་དུས་
Chinese
安住于解脱也称为边解脱，各自自明的智慧，是超越言思表达的佛陀的密意，从自身中获得，也称为边解脱。因为这是诸佛菩萨的道，所以在《母续》中说：“言思表达皆无有”等等，在《摩尼宝鬘》中说：“因为是边解脱，所以四边止息”，以及在《普明》中说：“遣除他者是：安住于觉性而遣除物质，安住于空性而遣除事物，是无二的而遣除二取，是自生的而遣除因缘，是任运成就的而遣除希冀，是清净的而遣除垢染，以无有的有而遣除断边，以有的无而遣除常边。具誓金刚者，善护持！真实义之基的根本是，甚至也背离与自己同类的，仅仅与觉性同类的八识聚中解脱。那又是如何解脱的呢？因为没有增减而从阿赖耶识中解脱，因为没有我执而从烦恼意中解脱，因为没有能取所取而从意中解脱，因为没有生灭而从五根识中解脱并背离。嘿！秘密主，甚至也背离与空性见解相同者，不是自性清净的具有颜色的虚空，不是具有习气者。嘿！大菩萨，甚至也背离不同类者，因为觉性和种类不同故不是物质，不是与空性种类不同的内外四大的组成和产生的事物。种姓之子，大义者，要知道从二者中解脱。远离执着非二者的事物。如是说。在《明灯重叠》中说：未解脱者以解脱而解脱，解脱者以未解脱而解脱，二者以无二而解脱，无二者以二者而解脱。如是说。这样一者以一者解脱，所有边际完全于自处解脱，超越解脱与未解脱二者，最初的圣者本初佛。如是说。如此，通达一切法皆为赤裸觉性所见的自明本初佛的关键，无需依赖解脱之行，于任何边或戏论不住而解脱，以及于不可分割的刹那生起之要点，不依赖于时间的边际，于生解脱之时
English
Being liberated in abiding is also called liberation from extremes. The wisdom of individual self-awareness, the Buddha's intention beyond speech, thought, and expression, is attained from within oneself, and is also called liberation from extremes. Since this is the path of the Buddhas and their heirs, in the Mother Tantra it says, "Speech, thought, and expression are all absent," and in the Garland of Pearls it says, "Because it is liberation from extremes, the four extremes cease." And in Kunsel it says, "Eliminating others is: by abiding in awareness, eliminating matter; by abiding in emptiness, eliminating things; being non-dual, eliminating dualistic appearances; being self-arisen, eliminating causes and conditions; being spontaneously accomplished, eliminating hopes and fears; being pure, eliminating defilements; with the existence of non-existence, eliminating the extreme of nihilism; with the non-existence of existence, eliminating the extreme of eternalism. O Vajra Holder, maintain it well! The essence of the basis of true meaning is that it even deviates from those of the same kind as oneself, being liberated from the eight aggregates that are merely similar in awareness. How is it liberated? Because there is no increase or decrease, it is liberated from the alaya consciousness; because there is no self-grasping, it is liberated from the afflicted mind; because there is no grasping of subject and object, it is liberated from the mind; because there is no birth or cessation, it is liberated from and deviates from the five sense consciousnesses. O Lord of Secrets, it even deviates from those who are similar in understanding emptiness; it is not the naturally pure sky with color, nor is it with habitual tendencies. O Great Bodhisattva, it even deviates from those of different kinds; because awareness and kind are different, it is not matter; it is not the phenomena that are composed and produced from the four outer and inner elements that are different in kind from emptiness. Son of the lineage, great meaning, know that one is liberated from both. It is free from grasping things that are not both. Thus it is said. In the Lamp Array it says: The unliberated is liberated by the liberated; the liberated is liberated by the unliberated; both are liberated as non-dual; the non-dual liberates both. Thus it is said. In this way, one liberates the other, all extremes are completely liberated in their own place, transcending both liberation and non-liberation, the first holy one is the primordial Buddha. Thus it is said. In this way, understanding that all phenomena are the self-aware primordial Buddha seen in naked awareness, one does not need to rely on the act of liberation, and is liberated without abiding in any extreme or elaboration, and from the key point of being present in an indivisible instant, one does not rely on the extreme of time, at the time of birth and liberation.
Tibetan
མཉམ་རིས་མེད་པ་དང་༔ སྣང་ཤེས་གཞི་མེད་ཡིན་པའི་གནད་ཀྱིས༔ འབད་རྩོལ་ལ་མི་ལྟོས་པར་རང་བཞག་བྱར་མེད་དུ་གནས་པས་མཐའ་གྲོལ་གྱི་དོན་ཐོག་ཏུ་ཁེལ་བ་སྟེ༔ དེ་ལྟ་བུའི་ཆོས་སྐུ་ཕྱོགས་བྲལ་ཆེན་པོ་བས་རྣམ་རྟོག་གི་ཕྱོགས་འཛིན་གྱི་སྤྲོས་པ་གང་གི་གཡང་ས་ལ་མ་ལྟུང་བར་ཁྱུང་ནམ་མཁར་ལྡིང་བས་གཡང་ས་དང་རི་མཐོན་ལ་སོགས་པ་གང་ལའང་མ་ལྟུང་ཞིང་མ་རེགས་པ་ལྟར་བཞག་པས༔ མཐའ་ལ་མི་གནས་པར་མ་བཀག་རང་སར་གྲོལ་བ་སྟེ༔ ཐལ་འགྱུར་ལས༔ རང་གསལ་གནས་པའི་སེམས་དེ་ནི༔ གནད་ཀྱིས་གྲོལ་བས་ཕྱོགས་རིས་མེད༔ དུས་ཀྱིས་གྲོལ་བས་ལྟོས་གཞི་མེད༔ འབད་མེད་གྲོལ་བས་བརྩོན་འགྲུས་མེད༔ ཅེས་དང་༔ ལྟ་བའི་དོན་གྱི་སྤྱོད་པ་ནི༔ ཁྱུང་ཆེན་ནམ་མཁར་ལྡིང་བ་བཞིན༔ བྱ་བྲལ་ལྷུན་རྫོགས་ཆེན་པོ་སྤྱད༔ ཅེས་གསུངས་སོ༔ གཉིས་པ་དགོངས་པ་དོན་གྱི་སྤྱོད་པ་རང་གྲོལ་ལ་གཉེན་པོ་མེད་པས་གནད་ལ་བརྟེན་ནས་བླ་མའི་མན་ངག་ལ་རག་མ་ལུས་པར་བསྟན་པ་ནི༔ འདི་ལྟར་སྣང་གྲགས་ཀྱི་ཆོས་ཤར་གནས་གྲོལ་གསུམ་ཐམས་ཅད་བྱུང་ཡང་རང་ལས་བྱུང༔ གནས་ཀྱང་རང་གི་ངང་དུ་གནས༔ གྲོལ་ཀྱང་རང་གི་ངང་དུ་གྲོལ་བས༔ དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་དང་སྤྲིན་བཞིན་རང་བྱུང་རང་གྲོལ་བ་ལ༔ ཤར་གནས་གྲོལ་གསུམ་གྱི་རང་དུས་དང་སྣང་སྟོང་ལ་སོགས་པ་དེ་ཉིད་རང་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡང་མེད་པས་རང་གི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲོལ་པ་སྟེ༔ རང་གིས་རང་ལ་གྲོལ་བའི་བྱ་བ་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན༔ རྐྱེན་གཞན་གྱིས་གྲོལ་བར་བྱས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར༔ སྣང་བ་སྣང་ཐོག་ལས་རང་གྲོལ་བ་མ་གཏོགས་པའི་གྲོལ་རྒྱུའམ་གྲོལ་རྐྱེན་གཞན་མེད༔ དེ་ཉིད་དེ་ཉིད་དུ་གྲོལ་བས་གནས་རྟེན་གྱི་གཞི་རྩ་མེད༔ སེམས་ཉིད་རང་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ལྡོག་པའམ་འགྲོ་ས་མེད་པས་ན༔ སྐྱེ་མ་མྱོང་༔ གང་ནས་བྱུང་བའི་ས་མེད་ཏེ༔ དེ་ཉིད་རང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལོག་པ་མེད་པར་རང་གྲོལ་ཞེས་བྱའོ༔ གནད་བསྡུ་ན༔ དེ་ཡང་ཤར་གྲོལ་གང་གི་དུས་སུ་ཡང་དེའི་གཤིས་རང་གྲོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཚུལ་རྟོགས་པས་གྲོལ་བའི་བྱ་བ་བྱེད་མི་དགོས་ཏེ༔ དཔེར་ན་དགྲ་རུ་འཁྲུལ་བའི་གཉེན་ངོ་ཤེས་པ་ལྟར༔ དེ་དག་གནས་ལུགས་ཀྱི་རིག་པ་ཟང་ཀ་ཆོས་སྐུའི་རང་བཞིན་དུ་གྲོལ་བར་ཡོད་པའི་དགོངས་པའི་རང་ངོ་ཤེས་ནས༔ རང་ས་བཟུང་བས་རྩལ་གྱི་རྣམ་རྟོག་སྦྲུལ་གྱི་མདུད་པ་སུས་ཀྱང་མ་བཀྲོལ་བར་རང་ཞིག་པ་བཞིན་རང་ཡལ་རྗེས་མེད་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ༔ དགོངས་འདུས་ལས༔ གྲོལ་བ་རང་བྱུང་གཞན་ལས་མིན༔ ཞེས་དང་༔ སྔགས་སྤྱི་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་
Chinese
由于无有偏颇，以及显现与觉知无有根基之要诀，不依赖勤奋努力，安住于不可作为的自性之中，因此确定了边解脱之意义。如是之法身，由于是无有方所之大者，故不堕入任何分别念之偏执的悬崖，如鹏鸟翱翔于天空，不堕入悬崖和高山等任何处，也不触及任何事物般安住，不住于边，不加阻碍，于自性中解脱。如《超越论》所说：‘自明安住之心性，以要诀而解脱，故无有偏颇；以时机而解脱，故无有依赖；无勤而解脱，故无有精进。’又说：‘见解之意义的行持，如大鹏鸟翱翔于天空，行持无为任运大圆满。’如是宣说。第二，意之意义的行持，由于自解脱而无有对治，依靠要诀而不完全依赖上师之口诀而开示：如此，显现声响之法，生起、安住、解脱三者，一切皆从自性而生；安住也安住于自性之中；解脱也于自性之中解脱。譬如虚空与云彩般，自生自解脱，生起、安住、解脱三者之自有时机，以及显现空性等等，彼等除了自性之外，没有任何法性，故以自之自性而解脱。自己对自己做出解脱之行为也非是，由其他因缘而使之解脱也非是，除了显现于显现之上而自解脱之外，没有其他的解脱之因或解脱之缘。彼者于彼者之中解脱，故无有安住之所依根基。心性除了自性之外，没有其他的退转或去处，因此，不曾生起，没有从何处生起之地，彼者不成为不是自性的颠倒之法，故称为自解脱。要诀归纳：如是，无论在生起或解脱之时，了悟到其体性本就存在自解脱之方式，因此不需要做出解脱之行为。譬如，如同认出误以为是敌人的亲友一般，彼等安住之实相的觉性，于本来解脱的法身自性中，认识到意之自性之后，安住于自地，则力量之分别念，如蛇之结，无人解开而自行消散般，自行消逝无有痕迹。如《意集经》所说：‘解脱自生非由他。’又如《总咒经》所说：烦恼
English
Due to the key points of being impartial and the absence of a basis for appearance and awareness, without relying on effort, abiding in the un-fabricated self-nature, the meaning of ultimate liberation is realized. Such Dharmakaya, being the great one free from all directions, does not fall into the abyss of any conceptual clinging. Like a garuda soaring in the sky, it abides without falling into or touching any cliffs or high mountains, thus not dwelling on the edge, without obstruction, liberated in its own place. As it is said in the Uttaratantra: 'The mind that abides in its own clarity, is liberated by the key point, therefore without partiality; liberated by time, therefore without dependence; liberated without effort, therefore without diligence.' And: 'The practice of the meaning of the view is like a great garuda soaring in the sky, practicing effortless, spontaneously perfect great completion.' Thus it is said. Secondly, the practice of the meaning of intention, because self-liberation has no antidote, relying on the key point, without completely depending on the guru's instructions, is shown as follows: Thus, all the phenomena of appearance and sound, the three of arising, abiding, and liberation, all arise from oneself; abiding also abides in one's own state; liberation also liberates in one's own state. For example, like the sky and clouds, self-arising and self-liberating, the self-occurring times of the three of arising, abiding, and liberation, and appearance and emptiness, etc., these themselves, other than from oneself, there is no dharma nature whatsoever, therefore liberated by one's own nature. It is not that one has performed the action of liberating oneself, nor is it that it has been liberated by other conditions, but other than the self-liberation of appearance upon appearance, there is no other cause or condition for liberation. That itself is liberated in that itself, therefore there is no basis for a dwelling place. Since mind itself has no turning back or place to go other than from itself, therefore, it has never been born, there is no place from where it came. That itself, without becoming a reversed dharma that is not itself, is called self-liberation. Key point summary: Thus, at any time of arising or liberation, understanding that its nature exists as self-liberation, therefore there is no need to perform the action of liberation. For example, like recognizing a friend who was mistaken for an enemy, those who abide in the reality of awareness, in the spontaneously liberated Dharmakaya nature, after recognizing the self-face of intention, abiding in one's own ground, then the conceptual thoughts of power, like a snake's knot, without anyone untying it, dissolve on their own, disappearing without a trace. As it is said in the Gongdü Sutra: 'Liberation is self-arising, not from others.' And as it is said in the General Mantra Sutra: Afflictions