Tibetan
་ཅེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །རབ་འབྱོར། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར། ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར། གང་དག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་སྨྲ་བ་དང་། བརྗོད་པ་དང་། སྟོན་པ་དང་། འདོགས་པ་དང་། འགོད་པ་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་འགྲེལ་བ་དང་། གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དག་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་ཉིད་དང་། ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་། ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རབ་འབྱོར། ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། སྟོན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི་ལམ་དུ་རིག་པར་ བྱའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་དྲུག་ནི། སྣང་བའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། སྒྲོན་མའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། སྣང་གསལ་ལོ། བློའོ། །ཤེས་པའོ། །ཤེས་རབ་བོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། སྐྱོབ་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། སྐྱབས་སོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་དྲུག་ནི། དཔུང་གཉེན་ནོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། ཕའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དྲུག་ནི། མའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་ཏེ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དག་ནི། བག་ཆགས་དང་། མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྦོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར། འདི་ལྟར། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་དག་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་བའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་གིའང་ཡབ་དང་ཡུམ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ལ། རབ་འབྱོར། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་དག་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་གིའང་ཡབ་དང་ཡུམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ཞིང་། རབ་འབྱོར། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དག་ད་ལྟར་ཕྱོགས་བཅུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དག་ན་བཞུགས་ཏེ་འཚོ་ཞིང་གཞེས་པའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དག་གིའང་ཡབ་དང་ཡུམ་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར། འདི་ལྟར་འདས་པ་དང་། མ་བྱོན་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ནི། འདི་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར། དེ་ལྟ་བས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་འདོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བར་འདོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བར་འདོད་པས། བསྡུ་བའི་ དངོས་པོ་བཞི་པོ་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྡུ་བར་བྱའོ། །གཞི་གང་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་དང་། སྙན་པར་སྨྲ་བ་དང་། དོན་སྤྱོད་པ་དང་། དོན་མཐུན་པ་རྣམས་སོ། །རབ་འབྱོར། ངས་དོན་གྱི་དབང་འདི་མཐོང་བས་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་པོ་འདི་དག་ཉིད་ནི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་དང་། ཕ་དང་། མ་དང་། གནས་དང་། སྐྱོབ་པ་དང་། གླིང་དང་། སྐྱབས་དང་། དཔུང་གཉེན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སྨྲའོ། །རབ་འབྱོར། དེ་ལྟ་བས་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པར་འགྲོ་བར་འདོད་པ་དང་། གཞན་གྱི་དྲིང་མི་འཇོག་པ་ལ་གནས་པར་འདོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སོམ་ཉི་གཅོད་པར་འདོད་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཡོངས་སུ་དག་པར་བྱ་བར་འདོད་པ་དང་། སེམས་ཅན་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱ་བར་འདོད་པས་ཀྱང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཉིད་ལ་བསླབ་པར་བྱའོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོས་གང་ལ་བསླབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ལས་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་།
Chinese
如是宣说。 善现，诸佛薄伽梵是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 善现，菩萨们也是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 善现，声闻们也是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 善现，凡是宣说、讲述、开示、施设、安立、分别、解释、阐明、如实显现六波罗蜜多者，他们也是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 善现，六波罗蜜多也是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 四念住等，如是连结，乃至十八不共佛法，也是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 真如、真实之际、法界也是菩萨摩诃萨的善知识，应当了知。 善现，六波罗蜜多，应当了知是开示。 六波罗蜜多，应当了知是道路。 六波罗蜜多是光明。 六波罗蜜多是灯。 六波罗蜜多是明亮。是智慧。 是知识。 是般若。 六波罗蜜多是救护。 六波罗蜜多是救怙。 六波罗蜜多是亲友。 六波罗蜜多是父亲。 六波罗蜜多是母亲。 四念住等，如是连结，乃至一切种智，是习气和合，清净一切烦恼。 为什么呢？ 善现，例如，这三十七菩提分法，是如来、应供、正等觉，过去时已出现的诸佛
English
Thus it was spoken. Subhuti, the Buddhas, the Bhagavat, should be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. Subhuti, the Bodhisattvas should also be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. Subhuti, the Hearers should also be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. Subhuti, those who speak, utter, show, apply, establish, differentiate, explain, clarify, and truly reveal the six perfections, they should also be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. Subhuti, the six perfections should also be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. The four mindfulnesses, and so on, connected in this way, up to the eighteen unshared qualities of the Buddhas, should also be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. Suchness, the limit of reality, and the realm of Dharma should also be known as the virtuous friends of the Bodhisattva-Mahasattvas. Subhuti, the six perfections should be known as revelation. The six perfections should be known as the path. The six perfections are light. The six perfections are a lamp. The six perfections are brightness, intelligence, knowledge, wisdom. The six perfections are protection. The six perfections are refuge. The six perfections are friends. The six perfections are father. The six perfections are mother. The four mindfulnesses, and so on, connected in this way, up to all-knowingness, are the union of habits and purify all defilements. Why is that? Subhuti, for example, these thirty-seven factors of enlightenment are the Buddhas, the Tathagatas, the Arhats, the perfectly enlightened ones, who appeared in the past.
Chinese
也是那些世尊的父亲和母亲。 饶益，这三十七菩提分法，也是未来将要出现的如来、应供、正等觉佛陀们的父亲和母亲。 饶益，这三十七菩提分法，也是现在居住在十方世界，生活着的佛陀世尊们的父亲和母亲。 那是为什么呢？ 饶益，因为过去、未来和现在出现的佛陀世尊们，都是必定由此而生的。 饶益，因此，想要证得无上正等菩提的菩萨摩诃萨，想要清净佛土，想要成熟众生，就应当以四摄事来如实地摄受众生。 什么是那四摄事呢？ 布施，爱语，利行，同事。 饶益，我因为见到这个义的缘故，所以这样说： 就像这样，这三十七菩提分法，就是菩萨摩诃萨们的导师、父亲、母亲、住所、救护者、洲渚、依靠、亲友。 我这样说。 饶益，因此，想要不依赖他人而行，想要安住于不依赖他人，想要断除一切众生的疑惑，想要清净佛土，想要成熟众生，也应当修学这般若波罗蜜多。 那是为什么呢？ 因为菩萨摩诃萨所应当修学的法，都从这般若波罗蜜多中广为宣说。 这样说道之后，
English
They are also the fathers and mothers of those Bhagavatas. Shariputra, these thirty-seven factors of enlightenment are also the fathers and mothers of those Tathagatas, Arhats, Samyaksambuddhas who will appear in the future. Shariputra, these thirty-seven factors of enlightenment are also the fathers and mothers of those Buddhas, the Bhagavatas, who now dwell and live in the ten directions of the world. Why is that? Shariputra, because the Buddhas, the Bhagavatas, of the past, future, and present, are certainly born from this. Shariputra, therefore, Bodhisattva Mahasattvas who wish to awaken to unsurpassed, perfect, complete enlightenment, who wish to purify the Buddha-fields, and who wish to fully ripen sentient beings, should properly gather sentient beings with the four objects of gathering. What are the bases? Giving, kind speech, beneficial conduct, and cooperation. Shariputra, having seen this meaning, I say this: Just like this, these thirty-seven factors of enlightenment are the teachers, fathers, mothers, abodes, protectors, islands, refuges, and friends of the Bodhisattva Mahasattvas. I say this. Shariputra, therefore, Bodhisattva Mahasattvas who wish to go without relying on others, who wish to abide without relying on others, who wish to cut off the doubts of all sentient beings, who wish to purify the Buddha-fields, and who wish to fully ripen sentient beings, should also train in this Perfection of Wisdom. Why is that? Because the dharmas that Bodhisattva Mahasattvas should train in are extensively taught in this Perfection of Wisdom. After saying this,
Tibetan
བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར། ནམ་མཁའ་ལྟར་ཆགས་པ་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ། །རབ་འབྱོར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི། མཚན་ཉིད་མེད་བ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡང་མེད་དོ། །རབ་འབྱོར་གྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས། མཚན་ཉིད་གང་གིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་མཆིས་པའི་མཚན་ཉིད་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཆིས་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་གྲངས་མཆིས་ལགས་སམ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར། དེ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དེ་བཞིན་ཏེ། རབ་འབྱོར། མཚན་ཉིད་གང་གིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོད་པའི་མཚན་ ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རབ་འབྱོར། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་དབེན་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི། །རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་འབྱོར། རྣམ་གྲངས་དེས་ན། མཚན་ཉིད་གང་གིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོད་པའི་མཚན་ཉིད་དེས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། དབེན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །དེ་སྐད་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས། གལ་ཏེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དབེན་པ་ལགས་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཇི་ལྟར་མཆིས་པར་འགྱུར་ལགས། བཅོམ་ལྡན་འདས། དབེན་པ་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་མི་འགྱུར་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་། རྣམ་པར་བྱང་བར་མི་འགྱུར་ལགས་པས། དབེན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ནི། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བར་མི་འགྱུར་ལགས་ཏེ། དབེན་པས་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ལ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་དབེན་པ་ལ་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་འཚང་རྒྱ་བའི་ཆོས་གང་ཡང་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་འདིའི་དོན་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བགྱི་ལགས། དེ་སྐད་ཅེ
Chinese
世尊，具寿善现这样禀告道：世尊，般若波罗蜜多的体性是怎样的？世尊说：善现，如同虚空般无有造作的体性就是般若波罗蜜多。善现，般若波罗蜜多是无体性的，般若波罗蜜多没有任何体性。善现禀告道：世尊，以何种体性，般若波罗蜜多存在的体性，一切法也存在的名相有吗？世尊说：善现，是的，就是这样。是的，就是这样，善现，以何种体性，般若波罗蜜多存在的体性，一切法也存在。那是什么原因呢？善现，一切法自性空，一切法自性空故。善现，以那种名相，以何种体性，般若波罗蜜多存在的体性，一切法是存在的，就像这样，空性的体性和，寂静的体性。这样说完之后，具寿善现对世尊这样禀告道：世尊，如果一切法是一切法所寂静，一切法是一切法所空，世尊，众生的杂染和，清净将如何存在呢？世尊，寂静不会变成杂染，也不会变成清净，空性也不会变成杂染，也不会变成清净，所以，寂静和空性，不会现证无上正等菩提，寂静也不会在空性上证得菩提，空性也不会在寂静上证得菩提，世尊所说的这个道理要如何理解呢？这样说
English
The Venerable Subhuti said this to the Blessed One: "Blessed One, what is the characteristic of the Perfection of Wisdom?" The Blessed One said: "Subhuti, the characteristic of being unformed like the sky is the Perfection of Wisdom. Subhuti, the Perfection of Wisdom is without characteristics; there is no characteristic whatsoever of the Perfection of Wisdom." Subhuti asked: "Blessed One, is there a way in which, by whatever characteristic the Perfection of Wisdom exists, by that characteristic all dharmas also exist?" The Blessed One said: "Subhuti, it is so, it is so. Subhuti, by whatever characteristic the Perfection of Wisdom exists, by that characteristic all dharmas also exist. Why is that? Subhuti, all dharmas are devoid of inherent existence, all dharmas are empty of inherent existence. Subhuti, in that way, by whatever characteristic the Perfection of Wisdom exists, by that characteristic all dharmas exist, that is to say, the characteristic of emptiness and the characteristic of solitude." When this had been said, the Venerable Subhuti said this to the Blessed One: "Blessed One, if all dharmas are solitary by all dharmas, and all dharmas are empty by all dharmas, Blessed One, how will the defilement and purification of beings exist? Blessed One, solitude does not become defiled, nor does it become purified, and emptiness also does not become defiled, nor does it become purified. Therefore, solitude and emptiness do not become the complete enlightenment of unsurpassed perfect enlightenment, nor does solitude perceive any dharma by which enlightenment is completely attained in emptiness, nor does emptiness perceive any dharma by which enlightenment is completely attained in solitude. How then should I understand the meaning of what the Blessed One has said?" So it was said.