Tibetan
ཞན་ཡང་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ཡིན་ན་འདོད་ཁམས་སུ་བསམ་གཏན་པ་རྣམས་ལ་ལྷའི་མིག་རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ནས་འཛིན་པས་མངོན་ཤེས་མི་སྲིད་པ་བཞིན་ནོ་མ་ཕྲད་ན་ཐག་རིང་བ་དང་ཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མི་འཛིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཕྲད་པ་ཡང་མཚུངས་ཏེ་མིག་སྨན་དང་རང་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་མི་འཛིན། འོན་ཀྱང་རུང་ཡུལ་གཞན་མི་འཛིན་པ་ནི་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ཏེ་ཁབ་ལེན་གྱིས་ལྕགས་འདྲེན་པ་བཞིན་ནོ། །)སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་ནི་མ་ཕྲད་པ་ལས་གཞན་དུ་ཡུལ་དང་ཕྲད་ནས་འཛིན་ཏེ། (རྟེན་རྒྱང་རིང་ན་གནས་པའི་དྲི་ཡང་)དབུགས་མ་རྔུབས་པར་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ཡང་གཞན་གྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་དྲི་ལ་སོགས་པ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་ཞེས་བྱ་བའང་(དབང་པོ་དང་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲན།) འདབ་ཆགས་པར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བར(ན་རྡུལ་ཕྲན་གཞན་)མེད་པར་གནས་པ་ལ་བརྗོད་ཀྱི་རེག་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། (དེ་ཡང་བར་ན་རྡུལ་ཕྲན་གཞན་མེད་ཅིང་གཉིས་འདབ་ཆགས་པར་གནས་པ་ནི་ཕྲད་པའི་དོན་ནོ། །)ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རེག་ན་རྡུལ་ཕྲན་རྣམས་འདྲེས་(པས་རགས་པ་རྩོམ་མི་ནུས་པར་འགྱུར།) ཕྱོགས་རེས་རེག་ན་ཆ་བཅས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རྡུལ་ཕྲན་ནི་མི་རེག་ལ་བསགས་པར་གནས་པ་རེག་ཀྱང་དེ་ནི་ཆ་བཅས་སུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་དོ། ། ཡང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་བཤད་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ནི་མཉམ་པར་འཛིན་པར་འདོད་དེ། གང་ཕྲད་པ་དེ་འཛིན་ཅིང་མ་ཕྲད་པ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡིད་ནི་ལུས་ཅན་མ་ཡིན་པས་ཚད་མི་དཔྱད་ལ། མིག་དང་རྣ་བ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་དབང་པོ་བས་ཆེ་བ་དང་། རེས་འགའ་ཆུང་བ་དང་། རེས་འགའ་མཉམ་པར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །(བསགས་པ་ལ་དམིགས་པས་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་གིས་བསྐྱེད་པ་མེད་དོ། །)ཡང་ཁམས་དེ་དག་ལས་ཐ་མ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་འདས་པ་འགགས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམ་ཤེས་པ་དེ་ངག་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ད་ལྟར་བའང་ཡིན་ནོ། །འང་གི་སྒྲས་ནི་ཡིད་འདས་པའང་ཡིན་ནོཞེས་བསྡུ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འདིར་འགྲེལ་པ་ལས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་དེ་དེའི་མཚུ
Chinese
如果与境相触，那么欲界中的禅定者们就不会生起天眼天耳的现量，就像鼻子等与境相触而执持，不可能有现量一样。如果未触，难道就不会执持遥远和被遮隔等的一切色吗？答：那与相触也一样，眼药和自身一同产生的气味等为何不执持？然而，不执持其他境是能力上的差别，就像磁铁吸引铁一样。）鼻、舌、身三界，除了未触之外，都是与境相触而执持。（即使是处在遥远处的香味，）也是不吸气就无法执持，而且，也无法执持被其他事物遮隔的香味等。所谓“相触”，是指（根与境的微尘）紧密相连的状态。那是指中间没有（其他微尘）的状态，而不是指接触。（那也是指中间没有其他微尘，并且两者紧密相连的状态，就是相触的意义。）如果从各个方向接触，微尘就会混合（而无法形成粗大的事物）。如果从一个方向接触，就会变成有分，因此微尘是不可接触的，而聚集在一起的状态是可以接触的，但那被认为是具有部分的，所以没有过失。 又，鼻子等所说的与境相触的三种情况，是指根的极微和境的极微都是平等执持的。因为凡是相触的就执持，不相触的就不执持。意不是有色身，所以无法衡量。而眼和耳二者是不确定的，有时比根大，有时比根小，有时平等执持。（因为是缘于积聚，所以不是由一个微尘产生的。）又，在那些界中，最后的意之识的界限，只是过去刚刚灭尽的意。而眼识等五者的所依是眼等识，那是与语同时产生的有色根，也是现在的。用“也”字是为了总摄意也是过去的。
English
If there is contact with the object, then those in meditative absorption in the desire realm will not generate the direct perception of divine eyes and ears, just as the nose and so forth grasp by contacting the object, and direct perception is impossible. If there is no contact, will they not grasp all forms that are distant and obstructed, and so forth? The answer is: that is also the same with contact; how do they not grasp eye medicine and the smell that arises together with oneself, and so forth? However, not grasping other objects is a difference in ability, just like a magnet attracting iron.) The three realms of nose, tongue, and body grasp by contacting the object, other than when there is no contact. (Even the smell that is in a distant place) cannot be grasped without inhaling. Moreover, they do not grasp smells and so forth that are obstructed by others. The term "contact" refers to (the atoms of the sense faculty and the object) being in a state of close connection. That refers to being in a state without (other atoms) in between, and is not referring to touch. (That is also referring to the state where there are no other atoms in between and the two are closely connected, which is the meaning of contact.) If they touch from all directions, the atoms will mix (and will not be able to form coarse objects). If they touch from one direction, they will become part-possessing, therefore atoms are not touchable, but the state of being accumulated is touchable, but that is considered to have parts, so there is no fault. Also, the three cases of nose and so forth being said to contact the object refer to the ultimate atoms of the sense faculty and the ultimate atoms of the object being grasped equally. Because whatever is in contact is grasped, and whatever is not in contact is not grasped. Mind is not corporeal, so it cannot be measured. And the two, eye and ear, are uncertain; sometimes they grasp larger than the sense faculty, sometimes smaller, and sometimes equally. (Because they focus on the accumulation, they are not produced by a single atom.) Also, among those realms, the basis of the realm of the consciousness of the last, mind, is only the mind that has just ceased in the past. And the basis of the five, eye consciousness and so forth, is the eye and so forth, which are the sense faculties that arise together with speech, which are corporeal and present. The word "also" is for the purpose of including that mind is also past. Here, in the commentary, because of that very reason, whatever is the object of the basis of eye consciousness is similar to that.
Tibetan
ངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ་ཞེས་འབྱུང་བས་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ལྔ་ལ་ལྟོས་ནས་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལྔ་ནི་རྣམ་ཤེས་ལྔའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་གྱི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་པས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་པས་མུ་དང་པོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་བྱུང་འདས་མ་ཐག་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་སྐྱེས་པ་རྣམས། ཐ་མ་མིན་མཚུངས་དེ་མ་ཐག་ཅེས་འབྱུང་བས་མུ་གཉིས་པ་དང་། (ཡིན་ཏེ་རྣམ་ཤེས་དྲུག་རྟེན་དབང་པོ་དྲུག་ཏུ་ངེས་པས།) འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ནི་གཉིས་ཀ་ཡིན་པས་མུ་གསུམ་པ་དང་། ཕྱིའི་ཁམས་གཟུགས་ཅན་ལྔ་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་རྣམས་ནི་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་པས་མུ་བཞི་པའོ། ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ལ་ལྟོས་ནས་ཡིད་སྔ་མ་རྟེན་དང་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་གྱིས་དངོས་པོ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པས་མུ་གསུམ་པ་དང་། མུ་གཉིས་པ་དང་བཞི་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་དང་འདྲ་ལ། མུ་དང་པོ་ནི་མེད་དེ། ཡིད་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་གང་ཡིན་པ་དེ་དེའི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཀྱང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་མིག་གིས་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ཡིད་དང་མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ཀ་ལ་རྟེན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པར་མི་བརྗོད་ཅེ་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གྱུར་པས་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཕན་གནོད་ཀྱིས་བདེ་སྡུག་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་འགྲེལ་ལས། གལ་ཏེ་རིང་མཐོང་ཚད་ཡིན་ན། །ཚུར་ཤོག་བྱ་རྒོད་བརྟེན་པར་གྱིས། །ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་བྱ་རྒོད་ཀྱི་མིག་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གསལ་བས་གཟུགས་མི་གསལ་བ་ཡང་དཔག་ཚད་དུ་མས་བར་དུ་ཆོད་པ་ལའང་མིག་ཤེས་སྐྱེ་ཞིང་། རྣ་བ་ལ་སོགས་པའང་དེ་དང་འདྲ་བས་དབང་པོ་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བས་རྣམ་ཤེས་གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་སོགས་འགྱུར་པས་ནི་རྣམ་ཤེས་དེ་དག་འགྱུར་བར་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །(ཡུལ་སྡུག་མི་སྡུག་གི་ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་ཡུལ་ལ་ཆགས་བྲལ་ལམ་འདོད་པ་ལ་ཆགས་བྲལ་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་གསལ་ན་ཡུལ་མི་གསལ་ཡང་བྱ་རྒོད་ལྟར་ཤེས་པ་གསལ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། དབང་པོ་མི་གསལ་ན་ཡུལ་གསལ་ཡང་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །)དེ་ལྟ་བས་ན་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ནི་མིག་ལ་སོག
Chinese
如果问，识的增上缘之所依也是吗？答：有四句，即是说，对于五识聚而言，五根有色是五识的所依之物，但不是心和心所，因此，相似无间缘之物不是，故为第一句。法界的已灭心所是心和心所生起者，经中说“非最后无间”，故为第二句。（因为六识必定以六根为所依。）已灭的意是二者都是，故为第三句。外境五色和法界的不相应行，二者都不是，故为第四句。 对于意识而言，前念意是所依，并且它的相似无间缘之物二者都是，故为第三句。第二句和第四句与前述相同。第一句则没有，因为凡是意识的所依，也是它的相似无间缘的缘故。如果说，眼识等既是意和眼等二者的所依，也从色等产生，那为什么说是眼识等，而不说是色识等呢？因为眼等的变化，导致眼识等也随之变化。因为利益和损害会产生苦乐等感受，而且是相应的。如《释量论》中说：“若谓远见为量者，应依鹫鸟还此来。”就像老鹰的眼睛天生明亮，即使物体不清晰，也能在多由旬之外产生眼识。耳等也是如此，因为根明亮与否，会产生清晰与否的识。而色等的变化，不一定导致识的变化。（对境好坏的感受转变为苦乐，是因为对境的贪嗔或对欲望的贪嗔是否存在。根明亮时，即使境不清晰，也能像老鹰一样清晰地产生觉知。根不清晰时，即使境清晰，也不会如此。）因此，眼识等的所依是眼等。
English
If asked, is the object of the immediately preceding condition also a basis? Answer: There are four possibilities, that is, with respect to the five aggregates of consciousness, the five sense faculties with form are the objects of the five consciousnesses, but they are not mind and mental factors, therefore, the similar immediately preceding condition is not the object, hence the first possibility. The mental factors of the dharma realm that have just ceased are the arising of mind and mental factors. The sutra says "not the last immediately preceding," hence the second possibility. (Because the six consciousnesses are definitely based on the six sense faculties.) The immediately preceding mind is both, hence the third possibility. The five external form realms and the non-associated formations of the dharma realm are neither, hence the fourth possibility. With respect to mind consciousness, the previous mind is the basis, and its similarity is both the object of the immediately preceding condition, hence the third possibility. The second and fourth possibilities are the same as previously stated. The first possibility does not exist, because whatever is the basis of mind consciousness is also its similar immediately preceding condition. If it is said that eye consciousness and so on are based on both mind and eye and so on, and also arise from form and so on, then why is it said to be eye consciousness and so on, and not form consciousness and so on? Because the change of eye and so on causes the eye consciousness and so on to change accordingly. Because benefit and harm will produce feelings of pleasure and pain and are corresponding. As it is said in the Pramāṇavārttika: "If seeing far is the measure, one should rely on the vulture to come back here." Just as the eyes of a vulture are naturally bright, even if the object is not clear, eye consciousness can arise even when separated by many yojanas. The ears and so on are also the same, because whether the faculty is clear or not will produce clear or unclear consciousness. The change of form and so on does not necessarily cause the change of consciousness. (The feeling of good or bad object changes into pleasure or pain because of the presence or absence of attachment to the object or attachment to desire. If the faculty is clear, even if the object is not clear, knowledge arises clearly like a vulture. If the faculty is not clear, even if the object is clear, it is not so.) Therefore, the basis of eye consciousness and so on is eye and so on.