Tibetan
གཉིས་པ་རྟོག་བཅས་དཔྱོད་བཅས་སོགས་བཤད་པ། གཉིས་པ་རྟོག་བཅས་དཔྱོད་བཅས་སོགས་བཤད་པ། གཉིས་པ་རྟོག་བཅས་དཔྱོད་བཅས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པའི་རབ་དབྱེ་ནི་ཡང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་གཅིག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་ཡིན་ཏེ། ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཤིང་(རྟོག་དབྱོད་ཀྱི་སས་བསྡུས་པ་རྣམ་ཤེས་ཡིན་ལ་)རྩིང་ཞིབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་འདི་ལ་འབྲེལ་རྣམ་གཅོད་ཡིན་པས་(འཆད་པ་ན་འདི་སྐད་དུ།) རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་ཁོ་ན་ཞེས་གདོན་པར་བྱ་སྟེ། (ཊཱིཀ་བྱེད་དག་གིས་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ངེས་པ་གཟུང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། །)ཐ་མ་ཡིད་དང་ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་དང་། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་དང་། རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་(ཙམ་པོ་)ན་ཡོད་པའི་ཡིད་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རྟོག་དཔྱོད་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་ན་ཡོད་པའི་དཔྱོད་པ་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་དང་། འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་(དངོས་གཞི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དབང་ཤེས་གསུམ་ནི་རྟོག་མེད་དཔྱད་ཙམ་མོ། ཡང་ན་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཀྱང་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཙམ་སོ་སོའི་སས་བསྡུས་སོ་ཞེས་འདོད་དོ། །)དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་ན་ཡོད་པའི་རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། (འདོད་པ་ན་རྟོག་པ་ལ་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་ཅིང་གྲོགས་སུ་དཔྱོད་པ་ངེས་པར་ལྡན་ལ་ཁྱད་པར་ཅན་ན་རྟོག་པ་སྤངས་ཤིང་དཔྱོད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །)རྟོག་པ་སྤངས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་(ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་)རྟོག་པ་ལ་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཡིད་ལ་སོགས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་ན་ཡོད་པའི་དཔྱོད་པ་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཐམས་ཅད་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་རྟོག་དཔྱོད་སྤངས་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་ལ་དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་པ་དག་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ཀ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །(དེའི་ཕྱིར་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅས་པའི་ས་ན་ཆོས་བཞི་ཡོད་དོ། །)འོ་ན་ནི་དཔྱོད་པ་མེད་ལ་རྟོག་པ་ཙམ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ལའང་དཔྱོད་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་མན་ཆད་ཀྱི་དཔྱོད་པ་ནི་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་མདོ་ལས་རྟོག་བཅས་དཔྱོད་བཅས་ལ་སོགས་པ་ས་གསུམ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གསུངས་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་མཛད་ནས་ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་ཅན་བཅུ་པོ་རྣམས་ནི་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ཀ་སྤངས་པ་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ་མཚུངས་ལྡན་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། གལ་ཏེ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་ལྔ་པོ་དག་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པས་སྔོན་པོ་ཤེས་ཀྱི་སྔོན་པོའོ་སྙམ་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོག་བྲལ་དུ་བཤད་པ་དང་(རྟོག་མེད་ཀྱི་ལུས་ངག་གིས་ལས་མི་སྤོང་བར་བཤད་པ་དང་།) འགལ་ལོ་ཞེ་ན། རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་དང་ངེས་པའི་རྟོག་པ་དང་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྟོག་པའོ། །དེ་ལ་དབང་པོའི་རྣམ་ཤེས་རྣམས་ནི་ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པར་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བར་བཤད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་རྟོག་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ནི་སེམས་བྱུང་གི་ནང་དུ་འཆད་པར་འགྱུར་ལ། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྟོག་པ་དེ་དག་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མིང་ལ་མ་ལྟོས་པར་དོན་དྲན་པ་མཉམ་པར་བཞག་མ་བཞག་ཐམས་ཅད་ཉིད་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གཡེང་བ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་(པ་མཉམ་གཞག་མིན།) པའི་ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའོ། ། གསུམ་པ་དམིགས་བཅས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཡང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཁམས་ནི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ནས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ཡིན་ནོ། །ཆོ
Chinese
第二，解释有觉有观等。 第二，解释有觉有观等。 第二，有觉有观等之相的种种差别是，十八界中，唯一有觉且有观的是眼等五种识界。因为它们面向外境，并且（被觉观之界所摄，是识），具有粗细等同的性质。因此，对此应作关联性的决断（解释时应这样说）：五种识界，唯有觉和观。应当这样宣说。（论师们说，“是”这个词，是为了确定唯有觉和观）。最后，意、法和意识的三界，分为有觉有观，无觉唯有观，以及无觉无观三种。例如，欲界和初禅的本体（仅仅）中存在的意和意识界，以及觉观之外的法界心所，都是有觉有观的，因为它们具有等同的性质。初禅的本体特殊之处存在的观之外的意等，以及欲界和初禅的（本体，初禅特殊之处的三种根识是无觉唯有观。或者，即使两者都有，也认为仅仅是初禅的本体各自所摄）。本体仅仅中存在的觉是无觉而有观的，（欲界中觉没有第二个觉，并且必然具有观作为伴侣，而在特殊之处，觉被舍弃而有观）。因为舍弃了觉，并且具有等同的观，并且（后两者）觉没有第二个觉。二禅及以上的意等，以及初禅本体特殊之处存在的观，以及非心所的所有的法界，都是无觉也无观的，因为二禅及以上是舍弃觉观之地。
English
Second, explaining with conceptualization and analysis, etc. Second, explaining with conceptualization and analysis, etc. Second, the various distinctions of aspects such as with conceptualization and analysis are: among the eighteen realms, the five realms of consciousness, such as the eye, are the only ones that have both conceptualization and analysis. Because they face outward and (are included in the realm of conceptualization and analysis, being consciousness), they possess properties such as being both coarse and subtle. Therefore, a relational determination should be made regarding this (when explaining, it should be said): the five realms of consciousness are solely with conceptualization and analysis. This should be declared. (The commentators say that the word "is" is to ascertain that it is solely with conceptualization and analysis). Finally, the three realms of mind, phenomena, and consciousness are of three types: with conceptualization and analysis, without conceptualization but only with analysis, and without both conceptualization and analysis. For example, the realms of mind and consciousness that exist in the desire realm and the basic state (mere) of the first dhyana, and the mental factors of the phenomena realm other than conceptualization and analysis, are with conceptualization and analysis, because they possess equivalent properties. The mind, etc., other than analysis, existing in the special basic state of the first dhyana, and the conceptualization existing in the (basic state, the three root consciousnesses of the special state of the first dhyana are without conceptualization but only with analysis. Or, even if both exist, it is considered that only the basic state of the first dhyana is included in each). The conceptualization existing in the mere basic state is without conceptualization but with analysis, (in the desire realm, conceptualization does not have a second conceptualization, and it necessarily has analysis as a companion, while in the special state, conceptualization is abandoned and there is analysis). Because conceptualization is abandoned and it possesses equivalent analysis, and (for the latter two) conceptualization does not have a second conceptualization. The mind, etc., of the second dhyana and above, and the analysis existing in the special basic state of the first dhyana, and all the phenomena realms that are not mental factors, are without both conceptualization and analysis, because the second dhyana and above are places that have abandoned conceptualization and analysis.
Chinese
因为没有对寻思的再次寻思，以及不相应的法不具备寻思和伺察二者。 （因此，在具有寻思和伺察的地上有四法。）那么，就会变成没有伺察而只有寻思，因为所有的伺察都没有第二次伺察，而且从初禅以下的伺察与寻思相应。如果是这样，虽然是这样，但经中说具有寻思和伺察等三地，以及三种等持，为了与此相符，所以说最后三种是三种形态。其余眼等十种有色法，因为已经舍弃了寻思和伺察二者，所以确定为既没有寻思也没有伺察，因为是不相应的缘故。 如果眼等五识具有寻思和伺察，那么，经中说比丘们具有眼识，知道蓝色，但不会认为是蓝色，这样说与离寻思（说无寻思的身语不舍弃业，）相违背。寻思有三种：自性寻思、决定寻思和随念寻思。其中，根识是决定寻思和随念寻思，所以说不寻思，但不是说与自性寻思分离。 那么，这些寻思是什么呢？自性寻思将在心所中解释。决定寻思和随念寻思，次第是与意识相应的智慧对境散乱，以及与意识相应的，不依赖名称而忆念意义，无论是等持还是非等持，都要知道是一切。其中，意识的智慧散乱，是与此相应的（非等持）闻所生、思所生和生得慧。 第三，具有所缘等五种，又是十八界中唯一具有所缘的界，因为是缘于对境而执持，所以是七种心界。
English
Because there is no second examination of examination, and because non-corresponding dharmas do not possess both examination and analysis. (Therefore, there are four dharmas on the ground with examination and analysis.) Then, it will become that there is only analysis without examination, because all examinations do not have a second examination, and the examination from the first dhyana downwards corresponds to analysis. If so, although it is so, the sutra says that there are three grounds with examination and analysis, and three samadhis. In order to be consistent with this, it is said that the last three are three forms. The remaining ten form dharmas such as the eye, because they have abandoned both examination and analysis, it is certain that there is neither examination nor analysis, because they are not corresponding. If the five consciousnesses such as the eye have examination and analysis, then, the sutra says that monks have eye consciousness, know blue, but will not think it is blue, which contradicts the statement of being free from examination (saying that the body and speech without examination do not abandon karma). There are three types of examination: examination of nature, examination of determination, and examination of recollection. Among them, root consciousness is the examination of determination and the examination of recollection, so it is said that it does not examine, but it is not said that it is separated from the examination of nature. So, what are these examinations? The examination of nature will be explained in the mental factors. The examination of determination and the examination of recollection, in order, are the wisdom corresponding to the consciousness that is distracted from the object, and the remembrance of meaning corresponding to the consciousness without relying on names, whether it is samadhi or non-samadhi, it must be known that it is everything. Among them, the wisdom of consciousness that is distracted is the wisdom arising from hearing, thinking, and being born that corresponds to it (non-samadhi). Third, the five with objects, etc., are also the only realm with objects among the eighteen realms, because it is held by relying on the object, so it is the seven mind realms.