Tibetan
ས་མ་བྱས་ནི་དེ་གཉིས་ཀའི་གཞིའི་དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་དཔེར་ན་བུམ་པ་ཆག་པ་བུམ་པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་དུ་འདུས་མ་བྱས་ནི་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཡིན་པས་ཕུང་པོར་མི་འོས་སོ་ཞེས་ཟེར་མོད་ཀྱི། དེ་ནི་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལའང་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་མི་འཐད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་དོན་དུ་ནི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེ་བའི་སྒོ་དང་རིགས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །(ཕུང་པོ་ལྔའི་གྲངས་ངེས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །)སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་ངེས་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་ནི་བཅུར་དངོས་པོ་ལ་ངེས་ལ། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ཡིད་དང་ཆོས་གཉིས་སུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་ངེས་པ་ནི་གཟུགས་ཅན་ལ་བཅུ་དང་། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཆོས་དང་སེམས་གཉིས་སུ་ངེས་ཤིང་སེམས་ལ་རྣམ་པ་བདུན་དུ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་དབང་དོན་དེ་དག་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་སྔར་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདིར་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཀྱི་གྲངས་ངེས་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཀུན་ལས་བཏུས་ལས་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་གཞི་རྣམ་པ་ལྔ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལྔ་བསྟན་ཏེ། བདག་གི་གཞི་ལུས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་དང་བཅས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། དབང་པོ་ལྔ་ནི་ལུས་དང་ཡུལ་ལྔ་ནི་གཟུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གི་གཞི་ལོངས་སྤྱོད་བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལུས་དང་གཟུང་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མྱོང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གི་གཞི་ཐ་སྙད་བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་ཐ་སྙད་སྣ་ཚོགས་འདོགས་པ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གི་གཞི་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། དད་སོགས་ནི་བླང་བྱ་དང་། ཆགས་སོགས་བླང་བྱ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་གི་གཞི་དེ་དག་གི་གནས་བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བསྟན་ཏེ། རྣམ་ཤེས་ལ་བདག་ཏུ་གཟུང་བ་ལས་ནི་དེ་དག་ལ་བདག་གིར་འཛིན་པ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་སུ་ངེས་པ་ནི་ལུས་དང་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་གཉིས་མ་འོངས་པའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་དྲུག་སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་ཏེ། ལུས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དྲུག་དང་། ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ནི་ཡུལ་དྲུག་གོ། མ་འོངས་པའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་དྲུག་ནི་རྣམ་ཤེས་དྲུག་སྐྱེ་བའི་སྒོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་ངེས་པ་ནི་ལུས་དང་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་གཉིས་ཀྱིས་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལུས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང་། ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དྲུག་གིས་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་གྱི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གནས་དང་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དུ་འཆད་དོ། །དེས་ནི་འདི་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་འཁྲུལ་བའི་གཞི་ལྔ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། རྣམ་ཤེས་དྲུག་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དང་། རྒྱུ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། ལྔ་པ་གོ་རིམ་ངེས་པ་ལ་རེ་ཞིག་ཕུང་པོ་ལྔའི་རིམ་པ་ནི་ཐོག་མར་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཅན་ཐོགས་བཅས་ཡིན་པས་ཐམས་ཅད་པས་རགས་པ་དང་། དེ་ནས་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་ཚོར་བ་རྒྱུ་བ་རགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། (གཟུགས་ནི་ཀུན་ལས་རགས་ཏེ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་བསྟན་དུ་ཡོད་པས་སོ། །བཞི་ལས་ཚོར་བ་རགས་རྐང་པས་ཚོར་རོ་ཞེས་སོགས་རྟོགས་སླ་བས་སོ། །གསུམ་ལས་འདུ་ཤེས་རགས་ཏེ་སྔོ་སོགས་སུ་མཚན་མར་འཛིན་པས་གཉིས་པས་རྟོགས་སླ་བས་སོ། །གཉིས་ལས་འདུ་བྱེད་རགས་ཏེ་བདག་བདེ་བར་བྱའོ་སྡུག་བསྔག་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་འདོད་པས་རྟོགས་སླ་བས་སོ། །རྣམ་ཤེས་ནི་ཀུན་ལས་ཕྲ་སྟེ་དོན་གྱི་ངོ་བོ་ཙམ་རིག་པར་འབྱུང་བས་རྟོགས་དཀའ་བས་སོ། །)རགས་པ་དང་ཕྲ་བ་ནི་འདིར་རྟོགས་པར་སླ་བ་དང་དཀའ་བ་ལ་བརྗོད་དོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་སྟེ། ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་སྐྱེ་བོ་དག་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་འོ། །དེ་ལས་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བ་ལ་རོ་མྱང་བའི་ཆགས་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་ནི་(གཙང་བདེ་སོགས་སུ།) འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཚོགས་འབྱུང་ངོ་། །དེས་ཀྱང་སེམས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་སྣོད་དང་སོགས་པའི་སྒྲས་གཟུང་བ། ཟས་དང་ཚོད་མ་དང་བྱན་པོ་དང་ཟ་བ་པོ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །(གཟུགས་ནི་ཚོར་བའི་རྟེན་ཡིན་པས་སྣོད་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་ནི་རོ་མྱང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་ནི་ཚོར་བ་ལ་དེའི་མཚན་མར་འ
Chinese
因为非所作对于那二者都不能作为基础之义。 有些人说，例如瓶子破碎就不是瓶子一样，非所作是蕴坏灭，因此不应是蕴。但这样对于界和处也过于太过，因此不合理。为了处和界的意义，说是以所缘的方式作为出生的门和种姓的意义而存在。（五蕴的数目决定已经说完了。）决定为十二处，是因为有色是决定为十种事物，非有色则决定为意和法两种的缘故。决定为十八界，是因为有色为十种，非有色则决定为法和心两种，并且心决定为七种的缘故。那些是说在根境唯独是那些等等，因为之前已经说过了，所以这里就没有说明处和界的数目决定，应当要知道。《摄类学》中，为了说明执著我的基础五种，所以说明了五蕴。为了说明我的基础身体和完全执取，所以说明了色蕴。因为五根是身体，五境是所执取。以说明我的基础受用为主，所以说明了受蕴。因为乐等是依靠身体和所执取而感受的缘故。以说明我的基础名言为主，所以说明了想蕴。因为它是安立各种名言者。以说明我的基础法和非法为主，所以说明了行蕴。因为信等是应取，贪等是不应取的行。以说明我的基础那些的处所为主，所以说明了识蕴。因为从执识为我，普遍产生执著那些为我的缘故。决定为十二处，是就身体和完全执取二者，作为未来亲近行持六种出生的门的角度而说的。身体是眼等六根，完全执取是六境。未来亲近行持六种是
English
Because the unmade cannot serve as the basis for both of those. Some say that just as a broken pot is not a pot, the unmade is the destruction of the aggregates, so it should not be an aggregate. But that would be too extreme for the realms and sources as well, so it is not reasonable. For the sake of the meaning of the sources and realms, it is said that it exists as the door of birth and the meaning of lineage in the manner of an object of focus. (The determination of the number of the five aggregates has already been explained.) The determination as twelve sources is because the form is determined as ten things, and the non-form is determined as two, mind and dharma. The determination as eighteen realms is because the form is ten, and the non-form is determined as two, dharma and mind, and the mind is determined as seven. Those are said to be only those objects of the senses, etc., because they have already been explained before, so here the determination of the number of sources and realms is not explained, it should be known. In the Compendium of Topics, in order to explain the five bases for grasping at self, the five aggregates are explained. In order to explain the basis of my body and complete grasping, the aggregate of form is explained. Because the five faculties are the body, and the five objects are the grasped. Taking the explanation of the basis of my enjoyment as the main point, the aggregate of feeling is explained. Because pleasure, etc., are to be experienced relying on the body and the grasped. Taking the explanation of the basis of my name as the main point, the aggregate of perception is explained. Because it is the one who establishes various names. Taking the explanation of the basis of my dharma and non-dharma as the main point, the aggregate of formation is explained. Because faith, etc., are to be taken, and attachment, etc., are formations that are not to be taken. Taking the explanation of the place of those as the main point, the aggregate of consciousness is explained. Because from grasping at consciousness as self, the grasping at those as mine universally arises. The determination as twelve sources is spoken of from the perspective of the door of birth of the six future close practices of the body and complete grasping. The body is the six faculties, eye, etc., and the complete grasping is the six objects. The six future close practices are
Chinese
因为是六识生起之门。 确定为十八界，是因为身体和完全摄取二者执持过去和现在的近行六种相，即身体是眼等六根，完全摄取是色等六境，以眼等六识的处所和对境的方式执持过去和现在的近行，这是所要阐述的意义。因此，这表明了：五蕴是为了说明执著自我的错误之基础，十二处是就六识与相应俱生之因的方面而说的，十八界是就因果俱全的方面而说的。 第五，关于次第的确定，首先五蕴的次第是，最初色蕴是有色有碍的，所以是一切中最粗大的。然后，由于受蕴不是有色的，而是流动的粗大等等。（色蕴是一切中最粗大的，因为它是有碍的，并且是可以指示的。受蕴比其余四蕴粗大，因为能以足来感受等等，容易理解。想蕴比其余三蕴粗大，因为它执持蓝色等相，容易被第二者理解。行蕴比其余二蕴粗大，因为它想要自我快乐，不想要痛苦，容易理解。识蕴是一切中最细微的，因为它仅仅是了知事物的自性，难以理解。）粗大和细微在这里是指容易理解和难以理解。又因为有生起一切烦恼的次第。从无始以来，众生都对色蕴显现喜爱。由此，对快乐等受蕴产生品尝滋味的贪著。由此，产生（清净快乐等）颠倒想。由此，产生贪欲等烦恼之聚。由此也使心完全被烦恼所染。或者，容器和“等”字所摄取的，是食物、调味料、厨师、食用者和符合正法的意义。（色蕴是受蕴的所依，所以像是容器。受蕴是所要品尝的，所以像是食物。想蕴是对受蕴执取其相，
English
Because it is the gate for the arising of the six consciousnesses. The determination as eighteen elements is because the two, body and complete grasping, hold the six aspects of past and present near-conduct, namely, the body is the six, eye and so on, and the complete grasping is the six, form and so on, holding the past and present near-conduct of the six consciousnesses, eye and so on, by way of place and object. This is the meaning to be explained. Therefore, this indicates that the five aggregates are the basis of the delusion of grasping at self, the twelve sources are spoken of in terms of the cause of the arising of the six consciousnesses together with their concomitants, and the eighteen elements are shown in terms of cause and effect together. Fifth, regarding the determination of order, for the time being, the order of the five aggregates is that initially, form is coarse because it is corporeal and obstructive. Then, because feeling is not corporeal but is coarse in its flowing, and so on. (Form is the coarsest of all because it is obstructive and can be pointed out. Feeling is coarser than the other four because it is felt by the feet, etc., and is easy to understand. Perception is coarser than the other three because it grasps at characteristics such as blue, etc., and is easy for the second to understand. Formation is coarser than the other two because it desires to make oneself happy and not to suffer, and is easy to understand. Consciousness is the subtlest of all because it only knows the nature of things and is difficult to understand.) Coarse and subtle here refer to easy and difficult to understand. Also, because there is an order of arising of all afflictions. From beginningless time, beings have been manifestly fond of form. From that, attachment arises to tasting the flavor of feeling, such as pleasure. From that, inverted perception arises (as pure, happy, etc.). From that, a collection of afflictions such as desire arises. That also makes the mind completely afflicted. Or, the container and what is grasped by the word "etc." are for the sake of food, seasoning, cook, eater, and the meaning that accords with the Dharma. (Form is the support of feeling, so it is like a container. Feeling is to be tasted, so it is like food. Perception grasps at the characteristics of feeling,