Tibetan
དང་། དོན་བསྡུ་པའོ། དང་པོ་ནི། དངོས་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཅིའི་ཕྱིར་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་མ་མཐོང་བར་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བར་མཐོང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་སྔོན་པོ་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཐོང་བ་མེད་པར་ཐལ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ཆར་སྤྲིན་ནག་པོའི་ཚོགས་དང་མཚུངས་པའི་གཏི་མུག་སྟུག་པོས་བློ་མིག་བསྒྲིབས་པ་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ཡོད་པ་དེས་ན་དེ་རྣམས་ལ་སྔོ་སོགས་ཡུལ་རྣམས་ལ་རང་གི་ངོ་བོས་གྲུབ་པའི་ལོག་པ་དག་ཏུ་སྣང་བར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་རང་བཞིན་མ་མཐོང་ཡང་ལོག་པར་ཅི་ལས་མཐོང་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་བའི་དཔེ་ཡང་དག་ཡོད་པར་ཐལ། ཇི་ལྟར་དབང་པོ་རབ་རིབ་ཀྱིས་བསླད་པའི་མཐུ་ཡིས་རབ་རིབ་ཅན་འགའ་ཞིག་གིས་གང་དུ་སྐྲ་ཤད་དང་། ཟླ་བ་གཉིས་དང་རྨ་བྱའི་མདོངས་དང་སྦྲང་མ་ལ་སོགས་པ་མེད་བཞིན་དུ་དེ་ཡོད་པའི་བདག་ཉིད་དུ་ལོག་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ནི་གཏི་མུག་གི་སྐྱོན་གྱི་དབང་གིས་མི་མཁས་པའི་སོ་སྐྱེས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་ཀྱང་སྔོ་སོགས་ཀྱི་འདུས་བྱས་ལྟ་ཞིག་སྣ་ཚོགས་པ་བློ་གྲོས་ཀྱིས་ནི་རྟོག་པ་སྟེ་མཐོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མདོ་ལས། གཏི་མུག་གི་མ་རིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ལས་འབྱུང་། གཏི་མུག་དེ་མེད་པར་ལས་དེ་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་པའི་དོན་ལ། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཚུལ་བཤད་པར་སྣང་བ་ནི། མི་མཁས་པ་ཁོ་ནར་རྟོགས་པར་ཏེ་དེའི་དབང་དུ་བྱས་པར་གོར་མ་ཆགས་པ་སྟེ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་ཐལ། མཁས་པ་དག་ནི་མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་མཐོང་བ་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པའི་སྟོང་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་། རྟེན་འབྱུང་གི་དེ་ཉིད་རྟོགས་པའི་བློ་གྲོས་བཟང་པོའི་ཉི་མས་མི་ཤེས་པའི་མུན་པ་སྟུག་པོ་རྣམ་པར་བསལ་བ་ཡི་སྒོ་ནས་འཁོར་བ་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར། ཁོ་ན་རེ། དངོས་པོ་དེ་དག་རང་བཞིན་གྱིས་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་དེ་ཉིད་དོན་དམ་དུ་མེད་ན་ནི། ཐ་སྙད་དུ་ཡང་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་དེ་དག་མེད་པར་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ཡི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཁོ་བོ་ཅག་ལ་འདིར་བརྒལ་ཞིང་བརྟག་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། གང་དག་རབ་རིབ་ཅན་ལ་སོགས་པའི་བློའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་པའི་སྐྲ་ཤད་ལ་སོགས་དེ་དག་མ་སྐྱེས་པས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཅག་གིས་མེད་པའི་སྐྲ་ཤད་མཐོང་ལ་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་མི་མཐོང་ཞེས་རེ་ཞིག་རབ་རིབ་ཅན་དེ་དག་ཉིད་ལ་བརྩད་པར་བྱ་སྟེ་དེའི་ཕྱི་ནས་མ་རིག་པའི་རབ་རིབ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་དབང་གིས་བློ་མིག་ཉམས་པ་ལ་ཁྱོད་ཅི། རང་བཞིན་གྱིས་མི་སྐྱེ་བར་མཚུངས་པ་ལ། གཟུགས་སོགས་མཐོང་ཞིང་། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་མི་མཐོང་བ་ཡིན་ཞེས་བརྒལ་ཞིང་བརྟག་པར་བྱ་རིགས་པའི་ཕྱིར། འདི་རབ་རིབ་ཅན་ལྟ་ཞོག རྒོལ་བ་པོ་ཁྱོད་ཉིད་ལའང་བརྟག་པ་བྱ་བ་ཡིན་པར་ཐལ། གལ་ཏེ་རྨི་ལམ་གྱི་ཁང་ཁྱིམ་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་བཅས་པ་མཐོང་བ་དང་། སྨིག་རྒྱུའི་ཆུ་དང་མིག་འཕྲུལ་མཁན་གྱིས་སྤྲུལ་པའི་སྐྱེས་བུ་དང་། གཟུགས་བརྙན་དང་བྲག་ཆ་སོགས་སྣང་བ་ལྟར་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མཐོང་བ་ན། སྣང་བ་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་མཚུངས་ཀྱང་ཁྱོད་ལ་ཇི་ལྟར་དེ་དག་མཐོང་བ་དེར་འགྱུར་ལ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་མཐོང་བ་དེར་མི་འགྱུར་བ་དེ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བརྒལ་ཞིང་བརྟག་པར་གྱིས་ལ། ཕྱིས་ཁོ་བོ་ལའང་དེ་ལྟར་བརྟག་པར་བྱ་རིགས་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་སོགས་དོན་དམ་དུ་མེད་ན་ཐ་སྙད་དུའང་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལྟར་མི་མཐོང་བར་ཐལ་བར་སྨྲ་བ་འདི་ཆོས་ཅན། གཏན་ཚིགས་མ་ངེས་པ་སྟེ་འཁྲུལ་བ་ཅན་ཡིན་པར་ཐལ། གཟུགས་སོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་འདི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་མེད་ཀྱང་། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པས་མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐོང་བའི་ཡུལ་དུ་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཡི་ཕྱིར། དེར་ཐལ། མདོ་ལས། འགྲོ་བ་དག་ནི་རྨི་འདྲར་བཤད། །དེ་ཉིད་དུ་ནི་རྣམ་མ་བཞག །རྨི་ལམ་གང་ལ་དངོས་པོ་མེད། །ལོག་པའི་བློ་ལྡན་མངོན་པར་ཞེན། །ཞེས་པ་ནས། མེ་ལོང་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་དག་ལ། །ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་མེད་པ་ཡི། །གཟུགས་བརྙན་སྣང་བ་དེ་བཞིན་དུ། །ལྗོན་པ་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་གྱིས། །ཞེས་པའི་བར་གྱིས། ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་མེད་ཀྱང་། ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཉིས་པ་ནི། གཟུགས་སོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་འདི་ཀུན་ཆོས་ཅན། རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དང་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་འང་མ་སྐྱེས་པར་ཐལ། རང་གི་ངོ་བོས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་ལ་རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུ་མེད་ཅིང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུའང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །དངོས་པོ་རྣམས་ཆོས་ཅན། རྟག་ཏུ་རང་བཞིན་གྱིས་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ཐལ། རྒྱུ་མཚན་གོང་དུ་བརྗོད་པ་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱི
Chinese
并且，是总结意义。第一，如果事物本质上没有产生，那么世间的人们为什么没有看到那没有产生的本身，反而看到本质上产生呢？因为世间的小孩们没有像看到蓝色等的本质一样，这是必然的。因为世间的人们有像乌云一样的浓厚愚昧遮蔽了心眼，因此在他们看来，蓝色等境，都成了以自性成立的颠倒之相。那么，即使没有看到自性，又怎么会颠倒地看到呢？像这样颠倒地看到的例子确实存在。比如，由于眼花缭乱的感官的迷惑，一些眼花缭乱的人会将毛发、两个月亮、孔雀的羽毛和蜜蜂等不存在的事物，颠倒地执着为存在的事物一样，同样，由于愚痴的过失，不精通的凡夫俗子虽然本质上没有，但蓝色等的积聚，各种各样的现象，会被智慧所分别，也就是被看到。如果从缘起的经中说，依靠愚痴的无明，产生行为的业，没有愚痴，业就不会产生。所说的意义，似乎是在说无明和行为是以自性成立的方式来解释的。这只是不精通的人才会理解的，也就是被其所左右，毫无疑问。精通的人看到经中说无明是行为的因，就能领悟到行为本质上是空性的空性，通过证悟缘起的真如，以优良智慧的太阳驱散无知的黑暗，从而从轮回中解脱。有人说，事物本质上是存在的。如果事物在胜义谛中不存在，那么在世俗谛中，事物也会像石女的儿子一样不存在。因此，我们在这里不应该争论和考察。那些成为眼花缭乱等心识对象的毛发等事物，因为没有产生，为什么呢？
English
And, it is a summary of meaning. Firstly, if things are not born by their own nature, then why do worldly people not see that very unbornness, but see them as being born by their own nature? It follows that worldly children do not see the nature of blue, etc., as it is. Because worldly people have thick ignorance, like a mass of dark rain clouds, that obscures their minds, therefore, to them, blue and other objects appear as perverse things established by their own essence. Well, even if one does not see the nature, how does one see it perversely? It follows that there are indeed examples of seeing things perversely in this way. Just as some with impaired senses, due to the power of blurred vision, wrongly perceive hairs, two moons, peacock feathers, bees, and so on, as being of the nature of existence even though they do not exist, so too, due to the fault of ignorance, the unlearned ordinary person imagines various compounded phenomena such as blue, etc., even though they do not exist by their own nature; that is, they are seen by the intellect. If, in the Sutra on Dependent Arising, it is said that actions arise from ignorance, and without ignorance, actions do not arise, it seems that the meaning is explained in terms of ignorance and actions being established by their own nature. This is undoubtedly understood only by the unlearned, that is, they are swayed by it. When the learned see it said that actions are caused by ignorance, they understand the emptiness of actions, which are empty by their own nature, and through the sun of good intelligence that realizes the suchness of dependent arising, they dispel the thick darkness of ignorance and are liberated from samsara. Someone says: Those things are indeed existent by their own nature. If things do not exist in ultimate truth, then in conventional truth as well, those things would be non-existent, like the son of a barren woman. Therefore, we should not argue and investigate here. Those hairs, etc., which become objects of the mind for those with blurred vision, etc., since they are unborn, why?
Chinese
现在，你们这些有眼翳的人，能看到不存在的毛发，却看不到石女的儿子。对于这些有眼翳的人，我们暂且可以这样辩论：因为受到无明眼翳的影响，你们的视力受到了损害。既然在自性上，毛发和石女的儿子都是不生的，那么，为什么你们能看到毛发等事物，却看不到石女的儿子呢？这是应该驳斥和考察的。不要只看这些有眼翳的人，对你这个反驳者也应该进行考察。如果梦中的房屋、乾闼婆城，以及海市蜃楼中的水、魔术师变出的人、影像和回声等，虽然看起来好像存在，但实际上并不存在。既然它们和石女的儿子一样，实际上并不存在，那么，为什么你能看到它们，却看不到石女的儿子呢？这是不合理的，应该驳斥和考察。之后，我也应该这样被考察。如果色等事物在胜义谛中不存在，那么在世俗谛中，它们也应该像石女的儿子一样，不被看到。说这种话的人，他的理由是不确定的，是错误的。虽然色等事物本身实际上并不存在，但因为它们在世俗谛中存在，所以它们不像石女的儿子一样，不会成为世间所见的对境。因此，《经部》中说：“众生如梦幻，于彼无分别，梦中无实事，邪分别者执。”乃至“如净 கண்ணாடி (梵文天城体：kāñcana，梵文罗马拟音：kanchana，汉语字面意思：金色的) 镜中，无自性之像，如是知诸法，如树木一般。”这里说明了诸法虽然在自性上不存在，但在世俗谛中是存在的。第二点是，所有色等事物，在自性上，无论是在世俗谛中，还是在胜义谛中，都是不生的。因为它们没有自性。例如，石女的儿子，在胜义谛中没有自性，在世俗谛中也不存在。一切事物，都不是恒常具有自性的。原因如上所述。
English
Now, you who have cataracts, see non-existent hairs but do not see the son of a barren woman. For those with cataracts, let us argue for a moment that your eyesight is impaired by the influence of the cataracts of ignorance. Since both hairs and the son of a barren woman are unborn in nature, why do you see forms and so on, but not the son of a barren woman? This should be refuted and examined. Don't just look at those with cataracts; you, the opponent, should also be examined. If you see dream houses and cities of gandharvas, as well as water in mirages, people conjured by magicians, images, and echoes, which appear to exist but do not, how can you see them but not the son of a barren woman, since they are like the son of a barren woman and do not actually exist? This is unreasonable and should be refuted and examined. Later, I should also be examined in this way. If forms and so on do not exist in ultimate truth, then in conventional truth, they should also not be seen like the son of a barren woman. To say this, the reason is uncertain and erroneous. Although the objects of form and so on do not actually arise in reality, because they exist in conventional truth, they are not like the son of a barren woman and do not become objects of worldly sight. Therefore, the Sutra says, "Beings are said to be like dreams, there is no distinction in them, there is no reality in dreams, those with wrong thoughts are attached." And up to, "Like a very pure kāñcana (藏文：གསེར།，梵文天城体：kāñcana，梵文罗马拟音：kanchana，汉语字面意思：golden) mirror, in which there is no image of self-nature, so know all dharmas, like trees." This explains that although dharmas do not exist in nature, they exist in conventional truth. Secondly, all objects of form and so on are, in their own essence, unborn in both worldly convention and ultimate truth, because they are not established by their own essence. For example, the son of a barren woman does not have his own nature in ultimate truth, nor does he exist in worldly convention. All things are not always inherently existent, for the reason stated above.