Tibetan
དྭགས། གཏི་མུག་གིས་དུད་འགྲོ། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་མི། ཕྲག་དོག་གིས་ལྷ་མ་ཡིན། ང་རྒྱལ་གྱིས་ལྷར་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་བྱེད་དེ། རྒྱུད་ཕྱི་མ་ལས། ཉོན་མོངས་ལས་ཀྱིས་འཁོར་བ་སྟེ། །དེ་ཡང་འགྲོ་དྲུག་རང་བཞིན་ཡིན། །ཞེས་དང་། རྒྱས་པ་ལས། ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་མ་ཤེས་ཤིང་། །མ་ལུས་ཀུན་ལ་ཞེ་སྡང་བས། །དམྱལ་ཁམས་བཅུ་དྲུག་དག་ཏུ་བརྒྱུད། །ཅེས་སོགས་དང་། དེ་དག་ཀྱང་སྤྱན་འགྲེལ་དུ། རྐྱེན་ནི་བསོད་ནམས་དང་། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ལས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་བརྟགས་པ་ལྔ། ཕྲ་རགས་དང་མང་ཉུང་གིས་སོ་སོར་སྦྱར་བའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་འཁོར་བའི་ རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེའི་ཁྱད་པར་བསྐྱེད་པ་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་འཁྲུལ་པའི་འབྲས་བུ་ནི། ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་དུ་སྣང་ཞིང་ཞེན་པས་ལས་ཉོན་གྱི་འབྲས་བུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ། འདི་ཉིད་ལས། ཇི་སྙེད་འཇིག་རྟེན་འཁྲུལ་པའི་ཆོས། །ཞེས་དང་། རྒྱུད་དྲུག་སྐྱེ་འགག་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དང་། །གནས་དང་སྡུག་བསྔལ་འཁྲུལ་འཁོར་ལ་སོགས་པ། །ཞེས་དང་། རྒྱུད་ཕྱི་མའི་ལུང་དེའི་འགྲེལ་ལས། འགྲོ་ས་དེར་འགྲོ་དེ་རུ་གནས། །ཞེས་སོ། །བཞི་པ་འཁྲུལ་པའི་དུས་ནི། ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པར་འཁོར་ཞིང་འཁྲུལ་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ལོང་བཏགས་ཏེ། རྒྱས་པ་ལས། ཐོག་མ་མེད་ནས་སེམས་ཡན་བཏང་། །ཞེས་དང་། རིམ་གསུམ་ལས། ཐོག་མ་ཐ་མ་མེད་དུས་ནས། །ཡང་དག་དོན་ལ་རྟོག་པས་ཉམས། །ཞེས་སོ། །འདིར་ཁ་ཅིག་ན་རེ། འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་ཡོད་དམ་མེད། གཉིས་པ་ལྟར་ན། ལམ་ཉམས་སུ་བླངས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པར་ཐལ། སྟོངས་པའི་ཕྱི་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར། འདོད་ན།འདི་ཉིད་ལས། ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པའི་མཉམ་སྦྱོར་གྱིས། །རང་བྱུང་ཀུན་ངམས་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། །ཅེས་པ་དང་འགལ་ལོ། །དང་པོ་ལྟར་ན། འཁོར་བ་ཆོས་ཅན། དོང་སྤྲུགས་པ་སྲིད་པར་ཐལ། འདོད་ན། སྤྱི་མདོ་ལས། འཁོར་བ་ཐོག་ཐ་མེད་པའི་ཁམས་སུ། ཞེས་པས་གསལ་ལོ་ཞེ་ན། ལན་དུ་ཁ་ཅིག་ན་རེ། ཐོག་མ་ཡོད་དེ། ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་མ་རིག་པའོ་ཟེར། དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་མི་རིགས་ཏེ།མ་རིག་པ་ནི་ཆོས་ཉིད་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གནས་ལ། དེ་དང་བདག་གཅིག་པའི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཐོག་ཐ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཁ་ཅིག་ན་རེ། འབྲིད་པ་ཡོད་ལ་བསྣོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐ་མའང་ཡོད་དེ། འབྲུའི་ཕུང་པོ་
Chinese
达波（དྭགས།），愚痴导致转生为旁生，贪欲导致转生为人，嫉妒导致转生为非天，傲慢导致转生为天。如《后分经》所说：“烦恼业力是轮回，亦是六道自性显。”又如《广大经》所说：“不识一切皆平等，于诸众生起嗔恨，流转十六地狱中。”等等。这些在《眼释》中也有解释：“缘是福德与非福德，不动之业与烦恼，此五种缘需细察，依粗细多寡而配搭。” 那么，轮回的因和缘有什么区别呢？产生果的体性是因，产生果的差别是缘。第三，错乱的果是：外在显现为器世间，内在显现为有情众生，由于执着，导致业和烦恼的果报以痛苦的形式成熟。如经中所说：“所有世间皆错乱。”又如：“六道生灭身与受用，处所痛苦及错乱轮等。”又如《后分经》的注释中说：“去往何处，便安住于彼处。”第四，错乱的时间是：无始无终地轮回，因错乱而被痛苦蒙蔽。如《广大经》所说：“无始以来心放逸。”又如《次第三经》所说：“无始无终之时起，于真实义生颠倒想。”此处有人说：轮回有始有终吗？如果如第二种观点，那么修持道就没有必要了，因为空性的后际是无尽的。如果承认有始，那么就与经中所说：“闻思修之妙结合，自生任运自然成。”相违背。如果如第一种观点，轮回的法，应成为可被彻底清除的存在。如果承认，那么《总经》中说：“轮回于无始无终之界。”就清楚地说明了这一点。对此，有人回答说：有始，即俱生无明。这非常不合理，因为无明与法性是同时存在的，而与它本体相同的法性是无始无终的。又有人说：减少是有的，增加是没有的，所以终结也是有的，比如谷堆。
English
Dakpo: Ignorance causes rebirth as animals, desire causes rebirth as humans, jealousy causes rebirth as asuras, and pride causes rebirth as gods. As stated in the "Later Treatise": "Kleshas and karma are samsara, and they are also the nature of the six realms." Also, as stated in the "Extensive Treatise": "Not knowing that all are equal, harboring hatred towards all beings, one transmigrates through the sixteen hells." And so on. These are also explained in the "Eye Commentary": "The conditions are merit and non-merit, unwavering karma, and the five examined kleshas. They are combined separately according to fineness, coarseness, quantity, and scarcity." So, what is the difference between the cause and the condition of samsara? The cause is what produces the essence of the result, and the condition is what produces the difference of the result. Third, the result of delusion is: the external appears as the container world, and the internal appears as sentient beings. Due to attachment, the result of karma and kleshas ripens in the form of suffering. As stated in this very text: "All worlds are delusions." Also: "The six realms, birth and death, body and enjoyment, places and suffering, the wheel of delusion, and so on." Also, in the commentary on that passage from the "Later Treatise": "Wherever one goes, one dwells there." Fourth, the time of delusion is: revolving without beginning or end, blinded by suffering due to delusion. As stated in the "Extensive Treatise": "From beginningless time, the mind has been let loose." Also, as stated in the "Three Stages": "From a time without beginning or end, one has strayed from realizing the true meaning due to conceptualization." Here, some say: Does samsara have a beginning and an end, or not? If the second view is held, then there is no need to practice the path, because the posterior limit of emptiness is endless. If one asserts that it has a beginning, then it contradicts what is said in this very text: "Through the union of hearing, thinking, and meditation, self-arisen all-encompassingness is spontaneously accomplished." If the first view is held, then samsara, as a phenomenon, should become something that can be completely eradicated. If one admits this, then the "General Sutra" clearly states: "Samsara is in a realm without beginning or end." In response, some say: There is a beginning, which is innate ignorance. This is very unreasonable, because ignorance exists simultaneously with the nature of reality, and the nature of reality, which is identical to it in essence, is without beginning or end. Others say: There is decrease but no increase, so there is also an end, like a pile of grain.
Tibetan
རེ་རེ་ནས་བགྲངས་ན་འཛད་པ་བཞིན་ཟེར། དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། སྒྲུབ་བྱེད་དེའི་ཕྱིར། ངས་ཀྱང་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རིང་དུ་བརྒྱུགས་ན་ནམ་མཁའི་མཐའ་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ་བྱས་ན་ཅིས་དགག །དེ་ལ་རྙེད་རྒྱུའི་མཐའ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། འདིར་ཡང་ཡོད་རྒྱུའི་གྲལ་གྱི་ མཐའ་ཉིད་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་སོ། །འབྲིད་པ་ཡོད་ལ་སྣོན་མཁན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། འདིར་ཡང་བགྲོད་པ་ཡོད་ལ་བཟློག་མཁན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་མགོ་བསྒྲེའོ། །དེས་ན་སྡུད་པ་ལས། མ་རིག་འཁྲུལ་འཁོར་འདི་ལ་ཟད་མེད་འཕེལ་བ་མེད། །ཅེས་སོ། །ཡང་། སྤྱི་བཙན་དུ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་གཉིས་ཀ་མེད་ལ། ལམ་གྱིས་གྲོལ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་གང་ཟག་དགོས་བཙན་ལ་མཐའ་ཡོད་དོ་བྱས་པ་ལ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། དེ་ལྟར་ན་སྤྱི་དཔེ་དགོས་ལ་ཁྱབ་བམ་མ་ཁྱབ། དང་པོ་ལྟར་ན་དགོས་བཙན་ལའང་ཐ་མ་མེད་པར་ཐལ། ཁྱབ་བྱེད་སྤྱི་ལ་མེད་པའི་ཕྱིར། གཉིས་པ་ལྟར་ན། དགོས་ལ་མ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་སྤྱི་མ་ཡིན་པར་ཐལ་ལོ་ཟེར་ན། མཁས་པ་དག །རིས་སྤྱིས་ཁྱབ་པ་རྟགས་མ་གྲུབ་སྟེ། སྤྱི་ལོག་ན་བྱེ་བྲག་བཟློག་པའི་རིས་དོན་དུ་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚོགས་སྤྱིས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚོགས་པའི་སྤྱིས་ཁེགས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་ཁེགས་པའི་ཁྱབ་པ་མེད་དོ་གསུང་། འདིར་སྒྲོལ་གཡུང་གཉིས་ཀྱི་ཊཱི་ཀའི་དགོངས་པ་ལྟར་ན། གོ་དོན་དང་། ལན་གཉིས་ལས། གོ་དོན་ནི། འདི་ཉིད་ལས། རང་བཞིན་ཉིད་ལས་ཉམས་པ་མེད། ཅེས་དང་། ལམ་རིམ་ལས།འཁོར་བའི་རང་བཞིན་མི་དམིགས་ཕྱིར། ཞེས་པས་འཁོར་བ་དང་འདས་པའི་ཆོས་གཉིས། དེ་གཉིས་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར། བློའི་ཡུལ་ལས་འདས་པ་སྟེ། ཐོག་མཐའ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཐ་སྙད་ལས་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ལན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན། འགལ་ན་འགོག །མཚུངས་ན་བསྒྲེ་བྱ་བ་ཡིན་པས།འབྱུང་ཆེན་གཏོས་ཀྱི་ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་དབུས་ཡོད་དམ་མེད་བྱས་པས། ཡོད་ཟེར་ན། འཁོར་བ་ལའང་ཐོག་མཐའ་ཡོད་བྱ། འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མཐའ་མེད་པར་སྤྱི་མདོའི་ལུང་གིས་གསལ་ལོ་ཟེར་ན། དེ་ཙམ་དུ་ནམ་མཁའ་ལའང་མཐའ་དབུས་མེད་པར་ལུང་རིགས་ཚད་མས་གསལ་བའི་ཕྱིར་མགོ་སྙོམས་སོ། །ཡང་ནམ་མཁའ་ལ་མཐའ་དབུས་མེད་ཟེར་ན། འཁོར་བ་ལའང་ཐོག་མཐའ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ལམ་ཉམས་སུ་བླངས་པ་དོན་མེད་དུ་ཐལ་ཟེར་ན། བུ་གའི་ནམ་མཁའ་བཀག་ ཀྱང་མི་ཁེགས་པར་ཐལ་ལོ་ཞེས་མགོ་མཚུངས་བསྒྲེའོ། །ལྔ་པ་འཁྲུལ་ཚུལ་ནི། འདི་ཉིད་ལས། ཕྱི་ནང་རྟེན་འདྲེལ་གཉིས་སུ་འཁོར། ཞེས་པས་ཕྱི་ན
Chinese
如果一个一个地数，就像要穷尽一样。但这也是不合理的，因为有能成立的理由。如果我也说，向东方一直跑，就能找到天空的尽头，那又有什么可阻止的呢？如果说，因为找不到要找的尽头，那么，在这里也一样，因为存在的行列的尽头本身没有成立，所以是相同的。如果说，因为有减少而没有增加的人，那么，在这里也一样，因为有前进却没有阻止的人，所以抬不起头来。因此，《集论》中说：无明轮回，没有穷尽也没有增长。又，总的来说，最初和最后都没有，因为能够通过道路解脱，所以个别的人必须有尽头。有些人说：这样的话，就需要总的例子，是普遍还是不普遍？如果是前者，那么必须也有最后，因为普遍的法没有。如果是后者，那么因为对必须不普遍，所以必须不是普遍的。智者们啊！类别普遍不普遍，这个论证不成立，因为没有承认普遍颠倒，个别也颠倒的类别意义。如果说，因为集合普遍，那么即使集合的普遍被否定，也没有个别被否定的普遍性。这里按照སྒྲོལ་གཡུང་（音译：卓雍）二者的注释的观点，有意义和回答两种。意义是，从这本身来说，自性本身没有减少。以及《道次第》中，因为轮回的自性不可见。因此，轮回和超越的法二者，因为那二者和别处不可说，所以超越了意识的范畴，从有始有终的说法中解脱出来。然而，如果从回答的角度来说，如果矛盾就阻止，如果相同就抬高。如果问，广大的虚空有没有边际和中心？如果说有，那么轮回也有始有终。如果说轮回没有始无终，那么《总经》的教证就清楚了。仅仅如此，虚空也没有边际和中心，因为教证和理证都清楚地说明了，所以抬不起头来。又如果说虚空没有边际和中心，那么轮回也没有始无终。如果这样，那么修道就没有意义了，如果说，堵住孔隙的虚空也不能被堵住，那么就抬不起头来。第五个是错误的方面，这本身说，内外相互依赖而轮回，因此外
English
It is said that counting one by one is like exhausting. But this is also unreasonable, because there is a reason to establish it. If I also say that if I run far to the east, I will find the end of the sky, then what can prevent it? If it is said that because the end to be found is not established, then here also, it is the same because the end of the row of existence itself is not established. If it is said that because there is decrease and no one to increase, then here also, it is said that because there is progress and no one to stop it, so one cannot raise one's head. Therefore, it is said in the Compendium: Ignorance is a cycle, there is no exhaustion and no increase. Also, generally speaking, there is neither beginning nor end, because one can be liberated through the path, so individual people must have an end. Some say: In that case, a general example is needed, is it universal or not universal? If it is the former, then there must also be an end, because the universal dharma does not exist. If it is the latter, then because it is not universal to what is necessary, it must not be universal. Wise ones! The category of universal is not universal, this argument is not established, because it has not been admitted that the universal is reversed, and the individual is also the meaning of the reversed category. If it is said that because the collection is universal, then even if the universality of the collection is denied, there is no universality of the individual being denied. Here, according to the views of the commentaries of སྒྲོལ་གཡུང་（Tibetan, Phonetic transcription: Drol Yung）, there are two kinds of meaning and answer. The meaning is that from this itself, there is no decrease in self-nature itself. And in the Lamrim, because the self-nature of samsara is invisible. Therefore, the two dharmas of samsara and transcendence, because those two and elsewhere cannot be said, so they transcend the category of consciousness, and are liberated from the saying of having a beginning and an end. However, if from the perspective of answering, if there is contradiction, then stop it, if it is the same, then raise it. If asked, does the vast sky have a boundary and a center? If you say yes, then samsara also has a beginning and an end. If you say that samsara has no beginning and no end, then the teachings of the General Sutra are clear. Just like that, the sky also has no boundary and center, because the teachings and reasoning clearly explain it, so one cannot raise one's head. Also, if you say that the sky has no boundary and center, then samsara also has no beginning and no end. If so, then practicing the path is meaningless, if you say that the sky of the hole cannot be blocked, then you cannot raise your head. The fifth is the aspect of error, this itself says, the outside and inside depend on each other and cycle, therefore the outside