Tibetan
། །གསོ་བ་རིག་པའི་རྒྱུད་སྡེ་རྣམ་ བཞི་ལས། །རྩ་བའི་རྒྱུད་ལ་ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བགྱི། །འཚོ་མཛད་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོས་ བཤད་དུ་གསོལ། །ཞེས་ཞུས་པ་ལས་ཐུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཀྱེ་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོ་ཡིད་ལས་སྐྱེས། །དང་པོ་རྩ་རྒྱུད་མདོ་ཡི་ གནས་བསྟན་པ། །རྩ་བ་གསུམ་ལ་འདྲིལ་བའི་སྡོང་པོ་དགུ། །གྱེས་པའི་ཡལ་ག་བཞི་བཅུ་རྩ་ བདུན་ཏེ། །ལོ་འདབ་ཉིས་བརྒྱ་རྩ་བཞིར་རྒྱས་པ་ཡིན། །གསལ་བའི་མེ་ཏོག་འབྲས་བུ་ལྔ་རུ་ སྨིན། །འདི་དག་རྩ་བའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྡོམས་སུ་བཤད། །དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བཀྲོལ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། ། ནད་དང་ལུས་ཟུངས་དྲི་མ་རྣམ་པ་གསུམ། །རྣམ་པར་མ་གྱུར་པ་དང་གྱུར་པ་ལས། །ལུས་ནི་ གནས་དང་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །ནད་ནི་རླུང་དང་མཁྲིས་པ་བད་ཀན་གསུམ། །སྲོག་ འཛིན་གྱེན་རྒྱུ་ཁྱབ་བྱེད་མེ་ཐུར་སེལ། །འཇུ་བྱེད་མདངས་སྒྱུར་སྒྲུབ་མཐོང་མདོག་གསལ་ལྔ། ། རྟེན་མྱག་མྱོང་ཚིམ་འབྱོར་བྱེད་བཅོ་ལྔའོ། །དྭངས་མ་ཁྲག་ཤ་ཚིལ་རུས་རྐང་ཁུ་བ། །ལུས་ ཟུངས་བདུན་ཡིན་དྲི་མ་བཤང་གཅི་རྔུལ། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་པོ། །རོ་དང་ནུས་ པ་སྤྱོད་ལམ་རྣམ་གསུམ་གྱིས། །ཐམས་ཅད་མཉམ་པར་གནས་པས་འཕེལ་འགྱུར་ཞིང་། ། དེ་ལས་ཟློག་པ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། །ནད་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་གསུམ་སྟེ། །དེ་ ལ་ལྷན་ཅིག་བསྐྱེད་པའི་རྐྱེན་བཞི་ཡིས། །འཇུག་སྒོ་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་ཞུགས་ནས་ནི། །ལུས་ ཀྱི་སྟོད་སྨད་བར་དུ་གནས་བཅས་ཤིང་། །རྒྱུ་བར་བྱེད་པའི་ལམ་ནི་བཅོ་ལྔ་རུ། །ན་སོ་ཡུལ་ 25-13 དུས་དགུ་རུ་འཕེལ་བྱེད་དེ། །འབྲས་བུ་སྲོག་གཅོད་པ་ཡི་ནད་དགུར་སྨིན། །ལྡོག་པའི་རྒྱུ་ནི་ བཅུ་དང་གཉིས་སུ་འགྱུར། །མདོ་དོན་དྲིལ་བས་ཚ་གྲང་གཉིས་སུ་འདུས། །དེ་ལྟར་དྲུག་ཅུ་ རྩ་གསུམ་གསོ་བྱའི་ནད། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་གསུམ། །རླུང་མཁྲིས་བད་ ཀན་རིམ་པས་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ། །དེ་ལ་དུས་གདོན་ཟས་དང་སྤྱོད་ལམ་བཞིས། །དེ་དག་འཕེལ་ དང་ཟད་པར་གྱུར་ནས་ནི། །པགས་ལ་གྲམ་ཞིང་ཤ་ལ་རྒྱས་པ་དང་། །རྩ་རུ་རྒྱུ་ཞིང་རུས་ལ་ ཞེན་པ་དང་། །དོན་ལ་འབབ་ཅིང་སྣོད་དུ་ལྷུང་བར་འགྱུར། །བད་ཀན་ཀླད་པ་ལ་བརྟེན་སྟོད་ ན་གནས། །མཁྲིས་པ་མཆིན་མཁྲིས་ལ་བརྟེན་བར་ན་གནས། །རླུང་ནི་དཔྱི་རྐེད་ལ་བརྟེན་ སྨད་ན་གནས། །རུས་པ་རྣ་བ་རེག་བྱ་སྙིང་སྲོག་ལོང་། །ཁྲག་རྔུལ་མིག་དང་མཆིན་མཁྲིས་ རྒྱུ་མ་དང་
Chinese
四部医典中，如何学习根本医典？请行医之王（指佛陀）宣说。如是请问后，心之化身智者日畏益西如此说道：大贤者意生啊，首先是根本医典的章节目录，根三者缠绕的树干有九，分出的枝杈有四十七，繁茂的树叶有二百二十四，鲜艳的花朵和果实成熟为五。这些是根本医典的纲要。如果详细解释，则是这样：疾病、身体的精华和排泄物有三种，分为未变和已变。身体是安住和毁坏之处。疾病是风、胆、涎三种。命根持风、上行风、遍行风、火伴风、下泄风。消化风、变色风、成事风、见风、明色风五种。支持、湿润、滋养、满足、生财十五种。精微、血、肉、脂肪、骨、髓、精液，是身体的七种精华，排泄物是大便、小便、汗液。像这样，二十五种事物，通过味道、效能、行为三种方式，全部平等安住，从而增长变化。与此相反则会造成损害。疾病是产生的三种原因，对此，有四种共同产生的条件，进入六种入口后，在身体的上中下三处安住，运行的途径有十五种，年龄、地域、时令有九种增殖方式，成熟为九种断命的疾病。相反的原因有十二种。要义归纳为寒热两种。像这样，有六十三种需要治疗的疾病。对此，贪欲、嗔恨、愚痴三种，依次是产生风、胆、涎的原因。对此，有时间、邪魔、食物和行为四种。这些增长和衰减后，在皮肤上蔓延，在肌肉中滋长，在脉络中运行，在骨骼中固着，进入脏腑，落入空腔。涎依附于脑部，位于上部。胆依附于肝胆，位于中部。风依附于髋腰，位于下部。骨骼、耳朵、触觉、心脏、寿命、大肠。血液、汗液、眼睛以及肝胆、小肠和
English
Among the Four Tantras of Medical Science, how should one study the Root Tantra? Please, King of Physicians (referring to the Buddha), explain. Having asked thus, the emanation of mind, the sage Rigpai Yeshe, spoke as follows: O great sage Yidley Kyé, first is the chapter index of the Root Tantra. The trunk with three roots entwined has nine. The branching limbs have forty-seven. The flourishing leaves number two hundred and twenty-four. The bright flowers and fruits ripen into five. These are the summaries of the Root Tantra. If explained in detail, it is like this: Disease, bodily humors, and excretions are of three types, divided into untransformed and transformed. The body is the place of dwelling and destruction. Disease is the three: wind, bile, and phlegm. Life-sustaining wind, upward-moving wind, pervasive wind, fire-accompanying wind, downward-voiding wind. Digestive wind, complexion-transforming wind, accomplishing wind, seeing wind, clarifying wind are five. Supporting, moistening, nourishing, satisfying, wealth-producing are fifteen. Essence, blood, flesh, fat, bone, marrow, semen, are the seven bodily essences, excretions are feces, urine, sweat. Like this, these twenty-five categories, through the three modes of taste, potency, and behavior, all abide equally, thereby increasing and changing. The opposite of this causes harm. Disease has three causes of arising, to which there are four co-arising conditions. Entering through six gateways, they settle in the upper, middle, and lower parts of the body. The pathways of movement are fifteen. Age, region, and season have nine modes of proliferation, ripening into nine life-threatening diseases. The opposing causes are twelve. The essential meaning is condensed into two: hot and cold. Like this, there are sixty-three diseases to be treated. To these, the three: desire, hatred, and ignorance, are respectively the causes of arising wind, bile, and phlegm. To these, there are four: time, demons, food, and behavior. These, having increased and decreased, spread on the skin, grow in the flesh, move in the vessels, adhere to the bones, enter the organs, and fall into the cavities. Phlegm relies on the brain, residing in the upper part. Bile relies on the liver and gallbladder, residing in the middle part. Wind relies on the hips and waist, residing in the lower part. Bones, ears, tactile sensation, heart, life, large intestine. Blood, sweat, eyes, and liver, gallbladder, small intestine, and
Tibetan
། །དྭངས་མ་ཤ་ཚིལ་རྐང་ཁུ་བཤང་གཅི་དང་། །སྣ་ལྕེ་གློ་མཆེར་ཕོ་མཁལ་ལྒང་ པ་རྣམས། །ལུས་ཟུངས་དྲི་མ་དབང་པོ་དོན་སྣོད་ལྔ། །རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་རྒྱུ་བའི་ལམ་དུ་ བཤད། །རྒས་པ་རླུང་མི་དར་མ་མཁྲིས་པའི་མི། །བྱིས་པ་བད་ཀན་མི་ཡིན་ན་སོས་གཉན། ། ངད་ཅན་གྲང་བ་རླུང་གི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། །སྐམ་ས་ཚ་གདུང་ཆེ་བ་མཁྲིས་པའི་ཡུལ། །རླན་ཅན་ སྣུམ་པ་བད་ཀན་ཡུལ་དུ་བཤད། །རླུང་ནད་དབྱར་དུས་རྒོངས་དང་ཐོ་རངས་ལྡང་། །མཁྲིས་ པ་སྟོན་དུས་ཉིན་གུང་མཚན་གུང་ལྡང་། །བད་ཀན་དཔྱིད་དུས་སྲོད་དང་སྔ་དྲོ་ལྡང་། །འཚོ་བ་ གསུམ་ཟད་འདུ་བ་གཤེད་དུ་བབས། །སྦྱོར་བ་མཚུངས་དང་གནད་དུ་བབས་པ་དང་། །དུས་ འདས་རླུང་ནད་སྲོག་རྟེན་ཆད་པ་དང་། །ཚ་བ་ལ་འདས་གྲང་བ་གཏིང་འཁར་བ། །ཟུངས་ ཀྱིས་མི་ཐུབ་རྣམ་པར་འཚེ་བ་རྣམས། །འབྲས་བུ་སྲོག་གཅོད་ནད་དགུ་ཞེས་སུ་བཤད། །རླུང་ མཁྲིས་བད་ཀན་ཞི་དང་མ་ཞི་བ། །གཉིས་གཉིས་བཞི་རུ་ལྡོག་པས་བཅུ་གཉིས་སོ། །རླུང་ དང་བད་ཀན་གྲང་བ་ཆུ་ཡིན་ཏེ། །ཁྲག་དང་མཁྲིས་པ་ཚ་བ་མེ་རུ་འདོད། །སྲིན་དང་ཆུ་སེར་ཚ་ གྲང་ཐུན་མོང་གནས། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲངས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱིས། །ནད་གཞིའི་རྣམ་པ་མ་ 25-14 ལུས་ཤེས་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་སོ། །བདུད་རྩི་སྙིང་པོ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གསང་བ་ མན་ངག་གི་རྒྱུད་ལས་གནས་ལུགས་ནད་གཞིའི་ལེའུ་སྟེ་གསུམ་པའོ།། །། ༄། །བཞི་པ། ངོས་འཛིན་རྟགས་ཀྱི་ལེའུ། དེ་ནས་ཡང་དྲང་སྲོང་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསུངས་སོ། །ཀྱེ་དྲང་སྲོང་ ཆེན་པོ་ཉོན་ཅིག །ནད་ལ་བལྟ་རེག་དྲི་བས་ཡོངས་ཤེས་བྱ། །མིག་གིས་བལྟ་བ་ལྕེ་དང་ཆུ་ལ་ བརྟག །བརྟག་པ་འདི་ནི་མཐོང་བ་ཡུལ་རིག་ཡིན། །སོར་མོས་རེག་པ་བརྡ་སྦྱོར་ཕྲིན་པ་རྩ་། བརྟག་པ་འདི་ནི་དཔྱོད་པ་དོན་རིག་ཡིན། །ངག་གིས་དྲི་བ་སློང་རྐྱེན་ན་ལུགས་ཟས། །བརྟག་ པ་འདི་ནི་ཐོས་པ་སྒྲ་རིག་ཡིན། །རླུང་གི་ལྕེ་ནི་དམར་ཞིང་སྐམ་ལ་རྩུབ། །མཁྲིས་ལྕེ་བད་ཀན་ སྐྱ་སེར་མཐུག་པོས་གཡོགས། །བད་ཀན་སྐྱ་གླེག་མདངས་མེད་འཇམ་ལ་རློན། །རླུང་གི་ཆུ་ ནི་ཆུ་འདྲ་སྦུ་བ་ཆེ། །མཁྲིས་ཆུ་དམར་སེར་རླངས་ཆེ་དྲི་མ་དུགས། །བད་ཀན་ཆུ་ནི་དཀར་ལ་ དྲི་རླངས་ཆུང་། །རླུང་གི་རྩ་ནི་རྐྱལ་སྟོང་སྐབས་སུ་སྡོད། །མཁྲིས་པའི་རྩ་ནི་མགྱོགས་རྒྱས་ གྲིམས་པར་འཕར། །བད་ཀན་རྩ་ནི་བྱིང་རྒུད་དལ་བའོ། །དྲི་བ་ཡང་ལ་རྩུབ་པའི་ཟས་སྤྱོད་ ཀྱི། །རྐྱེན་གྱིས་གཡལ་འདར་བྱ་རྨྱང་གྲང་ཤུམ་བྱེད
Chinese
། །清净的肉脂骨髓大小便，以及鼻舌肺脾胃肾膀胱等，身体精华、污垢、感官、五脏六腑，说是气胆涎运行的途径。老年人气盛，壮年人胆盛，小孩涎盛则易痊愈。气盛的地方是寒冷刺骨的，干燥炎热的地方是胆盛的地方，潮湿油腻的地方说是涎盛的地方。气病夏季黄昏和黎明发作，胆病秋季中午和半夜发作，涎病春季傍晚和清晨发作。三种营养耗尽，聚集便会成为死神。结合相同和关键之处，以及时过境迁的气病，生命之根断绝，热病转为寒冷深入骨髓，精华无法抵抗各种侵害等，结果说是九种致命疾病。气胆涎平和与不平和，两者各自翻转为四种，所以共有十二种。气和涎是寒冷的水，血和胆被认为是热的火。虫和血清是寒热共存之处。如此通过八十八种分类，就能了解疾病的各种形态。如是说。 《甘露心髓八支密诀续》中，关于状态和疾病的章节，即第三章。། ། ༄། །第四章，辨识征兆之章节。 此后，仙人智慧明智又如此说道： 喂，大仙人，请听！通过观察、触摸、询问来全面了解疾病。用眼睛观察舌头和尿液，这种观察是视觉的对象认知。用手指触摸脉搏，进行沟通和传递信息，这种观察是分析事物的认知。用言语询问起因、生活方式和饮食，这种观察是听觉的声音认知。气病之舌红而干燥粗糙，胆病之舌和涎病之舌被灰黄色厚厚的覆盖。涎病之舌灰白无光泽，光滑而湿润。气病之尿如水，气泡大。胆病之尿红黄色，蒸汽大，气味熏人。涎病之尿白色，气味和蒸汽小。气病之脉搏空虚漂浮，时有时无。胆病之脉搏快速、扩张、绷紧。涎病之脉搏沉没、衰弱、缓慢。询问是否因粗糙的饮食和行为，以及起因而感到疲倦、颤抖、抽搐、寒冷和哭泣
English
The pure essence of flesh, fat, bone marrow, excrement, and urine, as well as the nose, tongue, lungs, spleen, stomach, kidneys, and bladder, are said to be the pathways through which the body's essence, impurities, senses, and five viscera circulate with wind, bile, and phlegm. Old age is dominated by wind, middle age by bile, and childhood by phlegm, which is easier to cure. The region of wind is cold and biting, the region of bile is dry and hot, and the region of phlegm is said to be moist and oily. Wind diseases arise in summer at dusk and dawn, bile diseases in autumn at noon and midnight, and phlegm diseases in spring at twilight and early morning. When the three nutrients are exhausted, accumulation becomes the executioner. Combining similarities and key points, as well as wind diseases that have passed their time, the root of life is severed, heat diseases turn into cold that penetrates the bone marrow, and the essence cannot resist various harms. The result is said to be nine fatal diseases. The pacified and unpacified states of wind, bile, and phlegm each reverse into four, making a total of twelve. Wind and phlegm are cold water, while blood and bile are considered hot fire. Worms and serous fluid share both hot and cold conditions. Thus, through eighty-eight classifications, one can understand the various forms of disease. So it is said. In the Secret Quintessence of the Eight Branches of Ambrosia, the chapter on states and diseases is the third. ༄། །Chapter Four: Identifying Signs. Thereafter, the wise sage of knowledge spoke thus: O great sage, listen! Comprehensively understand diseases through observation, touch, and questioning. Observe the tongue and urine with the eyes; this observation is the visual cognition of objects. Touch the pulse with the fingers, communicate and transmit information; this observation is the analytical cognition of things. Inquire about causes, lifestyle, and diet with words; this observation is the auditory cognition of sound. The tongue of wind disease is red, dry, and rough; the tongues of bile and phlegm diseases are covered with a thick grayish-yellow coating. The tongue of phlegm disease is pale, dull, smooth, and moist. The urine of wind disease is like water with large bubbles. The urine of bile disease is reddish-yellow with much steam and a pungent odor. The urine of phlegm disease is white with little odor and steam. The pulse of wind disease is empty and floating, appearing and disappearing. The pulse of bile disease is rapid, expansive, and taut. The pulse of phlegm disease is deep, weak, and slow. Inquire whether fatigue, trembling, twitching, cold, and weeping are caused by rough diet and behavior, and by causes.