Tibetan
མཛོད་ལས། དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་དང་། །ཚེ་རིང་ལྷ་དང་ཀླ་ཀློ་དང་། །ལོག་ལྟ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་སྟོང་པ། །ལྐུགས་པ་འདི་དག་མི་ཁོམས་བརྒྱད། །ཅེས་པ་སྟེ་དེ་རྣམས་སུ་མ་སྐྱེས་པས་དལ་བ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའོ། །ཆོས་ལ་སྤྱོད་པའི་འབྱོར་པ་བཅུ་ཡང་ལེགས་པར་ཚང་སྟེ། མཛོད་ལས། མི་ཉིད་དབུས་སྐྱེས་དབང་པོ་ཚང་། །ལས་མཐའ་མ་ལོག་གནས་ལ་དད། །སངས་རྒྱས་བྱོན་དང་དེས་ཆོས་གསུངས། །བསྟན་པ་གནས་དང་དེ་རྗེས་འཇུག །གཞན་ཕྱིར་སྙིང་ནི་བརྩེ་བ་འོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རང་འབྱོར་ལྔ་དང་གཞན་འབྱོར་ལྔ་བཅས་ཚང་བའོ། །གཉིས་པ་རྙེད་དཀའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སློབ་དཔོན་ཆེན་པོས། ཡང་ཡང་རྙེད་དཀའ་ཨུ་དུམྦ་ར་འདྲ། །རྙེད་པ་དོན་ཅན་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་འདྲ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱུ་དང་། གྲངས་དང་། དཔེའི་སྒོ་ནས་རྙེད་པར་དཀའ་སྟེ། རྒྱུ་དགེ་བ་བྱེད་པ་དཀོན་པས་འབྲས་བུ་མི་ལུས་དཀོན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་དཔྱིད་ས་བོན་དཀོན་ན་སྟོན་འབྲས་བུ་དཀོན་པ་བཞིན་ནོ། །གྲངས་ནི་མདོ་ལས། དམྱལ་བ་ནི་སའི་རྡུལ་གྱི་གྲངས་ཙམ་ཡོད། ཡི་དྭགས་ནི་བྱེ་མའི་གྲངས་ཙམ། དུད་འགྲོ་ནི་ཆང་གི་སྦང་མ་ཙམ། ལྷ་མ་ཡིན་ནི་ཁ་བ་བུ་ཡུག་འཚུབས་པ་ཙམ། ལྷ་མི་གཉིས་ནི་སེན་མོའི་སྟེང་དུ་རྡུལ་ཆགས་པ་ཙམ་ཞིག་ཡོད། ཅེས་པས། དེ་ལྟར་འགྲོ་བ་གཞན་གྱི་གྲངས་ལ་བལྟས་ན་མི་ལུས་ཐོབ་པ་ཤིན་ཏུ་དཀའ། དཔེ་ནི་གྱང་ལོགས་ལ་སྲན་མ་གཏོར་བས་ཐུར་དུ་ལྷུང་བ་ནི་འགྲོ་བ་གཞན་དང་། གཅིག་འབྱར་སྲིད་པ་ནི་ལྷ་མིའི་དཔེ་སོགས་བཤད། གསུམ་པ་སངས་རྒྱས་སྒྲུབ་རྟེན་ཡིན་ཚུལ་ནི། གནས་སྐབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལྷ་མིའི་དཔལ་འབྱོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མཐར་ཐུག་ངེས་ལེགས་ཐེག་པ་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡང་མི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲུབ་པ་སོགས་དུས་གསུམ་དུ་གཤེགས་ཤིང་བཞུགས་པའི་བདེ་གཤེགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟེན་གཙང་མ་འདི་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་སྐྱོང་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ། །བཞི་བ་ནི། དལ་འབྱོར་འདི་ལྟ་བུ་ཡང་ ཡང་མི་རྙེད་དེ། ཞི་བ་ལྷས། མི་ཡི་གྲུ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །སྡུག་བསྔལ་ཆུ་བོ་ཆེ་ལས་སྒྲོལ། །གྲུ་འདི་ཕྱིས་ནས་རྙེད་དཀའ་བས། །རྨོངས་པ་དུས་སུ་གཉིད་མ་ལོགས། །ཅེས་པས་གྲུ་ཡོད་དུས་ཆུ་ཆེན་པོ་ལས་བརྒལ་དགོས་པ་བཞིན་ཆོས་བྱེད་པའི་མཐུན་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་ཚང་བའི་དུས་འདིར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་མདོ་མེད་དུ་མ་སོང་བར། སྐྱེ་བ་གཏན་གྱི་སོ་ནམ་རང་མགོ་འདོན་པའི་འདུན་གྲོས་སུ་དམ་པའི་ཆོས་གཤའ་མ་གཅིག་རང་མི་བྱེད་རེ་ཤི་སྙམ་དུ་རྟག་ཏུ་བསམ་པར་བྱའོ། །ལྔ་པ་རྙེད་པའི་ཕན་ཡོན་ནི། དེ་ལྟར་ཡང་ཡང་བསམ་པས་གནས་སྐབས་སུ་དལ་འབྱོར་དོན་མེད་ཆུད་གསོན་དུ་མི་བྱེད་པར་སྤྲོ་བ་དང་བཅས་ནས་ཆོས་ལ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་བྱེད་ཅིང་། མཐར་ཐུག་ཐར་པའི་ལམ་སྣ་ཟིན་ཅིང་དལ་འབྱོར་དོན་ཡོད་པའི་དགོས་པ་ཡོད་དོ། །དེ་གསལ་གདབ་པ་ནི། ཀྱེ་མ༔ རིགས་དྲུག་ནང་ནས་དལ་འབྱོར་རྙེད་དཀའ་ཞིང༔ སོགས་ངག་འདོན་ལྟར་བརྗོད་ལ། ཕྱི་རིགས་དྲུག་གི་གྲངས། ནང་སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ། གསང་བ་རང་ལུས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ལ་བསམ་ནས་དལ་འབྱོར་རྙེད་པར་དཀའ་བ་ལ་བློས་གཞིག་པར་བྱའོ།། །། གཉིས་པ་འཆི་བ་མི་རྟག་པའི་ཁྲིད་བསྟན་པ་ལ་བཞི། སྣོད་བཅུད་སྤྱིར་མི་རྟག །བྱེ་བྲག་མི་ལུས་མི་རྟག །མི་རྟག་པའི་དཔེ། དེའི་དགོས་ཆེད་བསྟན་པའོ། །དང་པོ་ནི། ཕྱི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་དག་སྲ་ཞིང་མཁྲེགས་པ་ལྟར་སྣང་ཡང་མི་རྟག་ཅིང་བསྐལ་པ་འཇིག་ཆགས་གནས་སྟོང་བཞིར་འགྱུར། ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་མི་རྟག་ཅིང་སྐྱེ་རྒ་ན་འཆི་བཞིས་འགྱུར། ལོ་མི་རྟག་སྟེ་དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་བཞིས་འགྱུར། ཟླ་བ་མི་རྟག་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱིས་འགྱུར། ཞག་ནི་མི་རྟག་ཉིན་མཚན་གཉིས་ཀྱིས་འགྱུར་བའོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་མི་ལུས་མི་རྟག་པ་ནི། རང་རེ་རྣམས་ཀྱིས་ད་རེས་རྙེད་དཀའི་རྟེན་འདི་ཐོབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་། ཡུན་རིང་པོར་མི་སྡོད་པར་འཆི་ངེས་པ་ཅན་ཏེ། སྐྱེས་ཕན་ཆད་མ་ཤི་བར་ཚེ་ཐར་དུ་ལུས་པའི་སེམས་ཅན་གཅིག་རང་ཡང་མ་མཐོང་ཞིང་མ་ཐོས་ལ། ཡོད་དམ་མེད་དམ་སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་བློ་འཇུག་པ་ཙམ་ཡང་མི་སྲིད་དེ་ངེས་པར་འཆི་དགོས་པ་ཡིན། ཚེ་ལ་གུད་ནས་སྣོན་པ་མེད་ཅིང་འགྲིབ་པ་ཡོད་པས་མྱུར་དུ་རང་འཆི་སྟེ། ལྟག་ཆུ་བཅད་པའི་རྫིང་བུ་མཐིལ་རྡོལ་ལྟར་ཚེ་འཛད། གསོད་སར་ཁྲིད་པའི་སེམས་ ཅན་གྱིས་གོམ་པ་སྤོས་པ་ལྟ་བུ་ལོ་ཟླ་ཞག་དང་སྔ་དྲོ་ཕྱི་དྲོ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་འཆི་བ་ལ་ཐག་ཇེ་ཉེ་རུ་སོང་བ་འདི་མ་ཚོར་བ་མཚང་རེ་ཆེ། དེར་མ་ཟད། དོ་ནུབ་རང་ཡང་མི་འཆི་སྙམ་པའི་བློ་གདིང་ཐུབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟ་འདྲོག་པའམ་གཟའ་གདོང་ཐུག་ལྟ་བུས་ད་ལྟ་རང་འཆི་བ་ཐོག་བབས་སུ་མི་འོང་བའི་ངེས་པ་མེད། མདོར་ན་ཚེ་སྟོན་ཀའི་ན་བུན་ལས་ཀྱང་ཡུན་ཐུང་། མཛའ་བཤེས་གཉེན་འདུན་ཚོང་དུས་ཀྱི་མགྲོན་པོ་ལས་ཀྱང་གྱེས་སླ། འདོད་ཡོན་ལོངས་སྤྱོད་སྒྱུ་མ་བས་རྟག་མི་ཐུབ། འཆི་བདག་ཁོ་དགོང་ཁའི་གྲིབ་སོ་བས་ཀྱང་མགྱོགས་པར་འོང་བས་སྙིང་ནས་སྐྲག །སྐྱེས་པའི་ཐ་མ་འཆི།
Chinese
《俱舍论》中说：地狱、饿鬼、畜生，长寿天、边地人和邪见者，以及无佛之世的喑哑者，这八种是没有空闲的。没有转生到这些地方，就具有八种闲暇。修法的十种圆满也完备，如《俱舍论》所说：得人身、生于中土、诸根具足，业际未倒、信奉处所，佛陀降临并宣说佛法，教法住世且随行其后，为他人而心怀慈悲。这样，自身五圆满和他人五圆满都具备了。第二，难以获得的理由是：大学者说：再三难以获得，如同优昙婆罗花。获得后有意义，如同如意宝。如其所说，从因、数量和比喻的角度来说明难以获得。原因是行善稀少，所以果报人身难得。比如春天播种少，秋天收获就少。数量方面，《经部》中说：地狱如大地微尘的数量，饿鬼如沙子的数量，畜生如酒糟的数量，非天如暴风雪的数量，天人和人如指甲上的灰尘。这样看来，与其他道相比，获得人身非常困难。比喻方面，如向墙壁投掷豆子，掉落下来的就是其他道，有一个粘在墙上的，就是天人的比喻等等。第三，是成办佛事的所依之理。暂时的果报是天人的圆满财富，究竟的决定胜是三乘的果报，也依赖于人身才能成就。过去、现在、未来的一切善逝，都依靠这个清净的所依，成办佛陀的事业，所以非常殊胜。第四，这样闲暇难得的人身，不是常常能得到的。寂天菩萨说：依靠人身的船只，才能从痛苦的大河中解脱。这船只以后很难得到，愚昧的人啊，不要在有时间的时候睡着了。就像有船的时候必须渡过大河一样，在这个具备一切修法顺缘的时候，不要让一切都毫无意义地过去，为了生生世世的解脱，为了自己能主宰自己，至少也要做一个纯正的佛法修行人啊！
English
From the Abhidharmakosha: "Hell beings, hungry ghosts, animals, long-lived gods, barbarians, those with wrong views, those devoid of Buddhas, and the mute—these are the eight unfree states." Not being born into these states, one possesses the eight freedoms. The ten endowments for practicing the Dharma are also well complete, as the Abhidharmakosha says: "Human birth, born in the central lands, complete faculties, not having reversed karma, faith in the place, the Buddha's appearance and his teaching of the Dharma, the doctrine's existence and following it, a heart of love for others." Thus, one possesses both the five personal endowments and the five endowments from others. Second, the reason for its rarity is: The great teacher said: "Difficult to find again and again, like the udumbara flower. Finding it is meaningful, like a wish-fulfilling jewel." As he said, it is difficult to find in terms of cause, number, and example. The cause is that doing good is rare, so the result, human birth, is rare. For example, if sowing seeds in spring is scarce, the autumn harvest will be scarce. In terms of number, the Sutra says: "Hell beings are as numerous as the dust of the earth. Hungry ghosts are as numerous as the grains of sand. Animals are as numerous as the yeast in beer. Asuras are as numerous as a blizzard. Gods and humans are like the dust on a fingernail." Thus, compared to the number of other realms, obtaining a human body is extremely difficult. As an example, throwing peas against a wall, those that fall down represent other realms, and one that sticks represents the example of gods and humans, and so on. Third, the way it is the basis for accomplishing Buddhahood is: The temporary result is the complete wealth of gods and humans, and the ultimate definite goodness is the result of the three vehicles, which are also accomplished by relying on the human body. All the Sugatas who have gone and remain in the three times accomplish the deeds of the Buddha by relying on this pure basis alone, so it is particularly excellent. Fourth: Such a precious human rebirth with freedom and endowments is not easy to find again and again. Shantideva said: "Relying on the boat of a human body, one is liberated from the great river of suffering. Since this boat is difficult to find later, do not, O foolish one, sleep when it is time." Just as one must cross a great river when one has a boat, in this time when all the favorable conditions for practicing the Dharma are complete, do not let everything pass meaninglessly. For the sake of liberation in lifetime after lifetime, and for the sake of being able to control oneself, at least become a genuine Dharma practitioner!
Chinese
应当恒常思念于此。第五，获得之利益是：如是再三思念，则暂时不会让闲暇人身虚度，而是以欢喜心作为进入佛法的因缘，最终能把握解脱之道，并且具有闲暇人身具有意义之必要。为了阐明这一点：噫！六道之中，闲暇难得啊！等等，如念诵般诵读。对外，思维六道的数量；对内，思维有情众生的痛苦；对秘密，思维自身身体的功德，从而以智慧衡量闲暇人身之难得。 第二，关于死亡无常之引导，分为四点：总的器情世界无常，个别的人身无常，无常之比喻，以及宣说其必要性。第一点是：外在的器世界，这些看似坚固的事物也是无常的，会经历劫的成住坏空四个阶段。内在的有情众生也是无常的，会经历生老病死四个阶段。年份是无常的，会经历春夏秋冬四个季节。月份是无常的，会经历黑白两个阶段。日子也是无常的，会经历白天黑夜两个阶段。 第二点，个别的人身无常是：我们现在已经获得了这难得的人身，但不会长久停留，必定会死亡。自从出生以来，没有见过或听说过任何一个众生能够不死而长寿。甚至连产生“有还是没有”的怀疑念头都不可能，因为必定会死亡。寿命不会额外增加，只会减少，所以会迅速死亡。就像堤坝决口的池塘一样，寿命会耗尽。就像被带到屠宰场的众生迈出的每一步一样，年月和早晚都在缩短与死亡的距离，却没有察觉到，真是太愚蠢了。不仅如此，不要认为今晚也不会死，这种想法是不可靠的。就像受惊的马或遭遇罗睺星一样，没有确定现在死亡不会突然降临。总之，寿命比秋天的雾气还要短暂，亲朋好友比集市上的客人更容易离散，财富受用比幻术更不可靠。死主比傍晚的影子还要迅速到来，所以内心感到恐惧。凡是出生，最终都会死亡。
English
One should constantly contemplate this. Fifth, the benefit of obtaining [leisure and fortune] is: By repeatedly contemplating in this way, one will not waste leisure and fortune in vain, but with joy, it will become the cause of engaging in Dharma. Ultimately, one will grasp the path of liberation and have the necessity of making leisure and fortune meaningful. To clarify this: Alas! Among the six realms, leisure and fortune are difficult to obtain! etc., recite as a recitation. Externally, contemplate the number of the six realms; internally, contemplate the suffering of sentient beings; secretly, contemplate the qualities of one's own body, and thereby assess the difficulty of obtaining leisure and fortune with wisdom. Second, the instruction on the impermanence of death is in four points: The general impermanence of the outer and inner worlds, the specific impermanence of the human body, examples of impermanence, and the explanation of its necessity. The first point is: The outer world, these things that appear solid and hard are also impermanent, and will go through the four stages of formation, duration, destruction, and emptiness of a kalpa. The inner sentient beings are also impermanent, and will go through the four stages of birth, aging, sickness, and death. The year is impermanent, going through the four seasons of spring, summer, autumn, and winter. The month is impermanent, going through the two phases of waxing and waning. The day is impermanent, going through the two phases of day and night. Second point, the specific impermanence of the human body is: Although we have now obtained this rare human body, it will not stay for long, but is certain to die. Since birth, we have not seen or heard of any sentient being who has lived a long life without dying. It is not even possible to have a doubtful thought of "is there or is there not?" because one must certainly die. Life does not increase from the outside, but only decreases, so one will die quickly. Like a pond with a breached dam, life will be exhausted. Like a sentient being led to the slaughter, with each step, the years, months, days, and even morning and evening bring one closer to death, but one does not realize this, which is very foolish. Moreover, do not think that one will not die even tonight, this thought is not reliable. Like a frightened horse or encountering Rahu, there is no certainty that death will not suddenly come upon one now. In short, life is shorter than the autumn mist, friends and relatives are easier to part with than guests at a market, and wealth and enjoyment are more unreliable than illusions. The Lord of Death will come faster than the evening shadow, so one is afraid from the heart. Whatever is born will eventually die.