Tibetan
དེན་སྟོང་དུ་འདྲ་བ་ཙམ་ལ་བཤད་པ་ལས། གཟུང་འཛིན་གྱི་སྤྲོས་པ་ཞི་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པར་ནམ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་གཉིས་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་ལས་མ་འདས་པའི་སྟོང་རྐྱང་ནི། ཁྱབ་བདག་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་མ་ཡིན་ཏེ། རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་སྣང་སྟོང་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་རིས་མེད་པ་མཉམ་པ་ཆེན་པོ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཡིན་ལ། དེའི་ངང་དུ་གཉིས་སྣང་གིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རོ་མཉམ་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་སུ་སྣང་ཡང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ལས་འདས་པ་ནི་ནམ་ཡང་མི་སྲིད་པས་སོ། །དེའི་རང་བཞིན་རྟག་མི་རྟག་དང་དངོས་དངོས་མེད་ཀྱི་མཐའ་ལས་འདས་པ་ཆོས་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྐུའོ། །དེ་ལ་ཁྱབ་བྱ་ཁྱབ་བྱེད་གཉིས་སུ་མེད་ཀྱང་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེ་ཡི་ངང་ལས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཆ་ནས་ཁྱབ་བྱེད་དང་། རང་གི་ངང་ཚུལ་ལས་ནམ་ཡང་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་རྟག་པ་ཆེན་པོ་དང་། འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་ལ་མི་གནས་པས་འདུས་མ་བྱས་ཆེན་པོ་སོགས་ཀྱི་ཚིག་གི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མཐར་ཐུག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དེ་བསྟན་པར་མཛད་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་གིས་སྟོང་པ་ལ་ནི་ཡེ་ཤེས་རྣམ་པར་བསྲེས་པ་རོ་མཉམ་ཞེས་པའི་ཐད་ཀྱི་འགྲེལ་ཆེན་དུ། འདིར་ལུས་ལ་ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་འབྲེལ་བ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱིས་ངེས་པར་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི། འདིར་རྣམ་གསུམ་སྲིད་པར་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ཁྱབ་བྱེད་དུ་བགྲོད་པར་གསུངས་པ་དེ་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཁྱབ་བྱ་ཁྱབ་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ བཞག་ཏུ་མེད་ཀྱང་དེ་ཐམས་ཅད་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལུས་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་ཤིང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེའི་ཆོས་ཉིད་གདོད་མ་ནས་རང་བཞིན་རྣམ་དག་འོད་གསལ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་པ་ལ་ཁྱབ་བདག་ཏུ་བཤད་དགོས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་འགྲེལ་པའི་སྔ་མའི་འཕྲོས་སུ། དེ་ཉིད་ནི་སྟོང་པ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ལ་བསྒོམ་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་སེམས། གཟུང་བར་བྱ་བ་སེམས་ཀྱི་སྣང་བ་ལ་རྣམ་པར་བསྲེས་པ་ནི་རོ་མཉམ་པར་འགྱུར་མེད་རྟག་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ་འདིར་རྟག་པའི་སྒྲ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་ན་ཆུའི་གཤེར་བ་དང་མེའི་ཚ་བ་ལྟར་དེའི་ཆོས་ཉིད་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་འདུ་འབྲལ་མེད་པར་ཡོད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ན་མངོན་དུ་མི་འགྱུར་བས། སྒྲིབ་པ་དེ་སྤང་བའི་དོན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་དུ་བ་ལ་སོགས་པ་མངོན་སུམ་སྣང་བའི་རྣམ་ཀུན་མཆོག་ལྡན་གྱི་སྟོང་པ་ཉིད་སེམས་ཀྱིས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ལ་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་བསྲེས་པ་ནི་གཟུང་འཛིན་མེད་པར་རོ་མཉམ་པའི་ཡེ་ཤེས་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བ་མེད་པ་རྟག་པར་འགྱུར་ཏེ། རྟག་པའི་སྒྲ་ནི་འཕོ་བའི་སྒྲིབ་པ་དང་བྲལ་བའི་དོན་ཏེ་འཕོ་སྒྲིབ་དང་བྲལ་ན་འཕོ་མེད་རྟག་པའི་གོ་འཕང་དེ་ལས་ནམ་ཡང་གཡོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་འགྲེལ་ཆེན་གྱི་མདོར་བསྡུས་དང་པོ་ལས། ཇི་ལྟར་མེ་ནི་ཤིང་ལ་རྟག་གནས་ཀྱང་། །གཅད་དང་དབྱེ་བའི་ཐབས་ཀྱིས་མི་མཐོང་སྟེ། །གཙུབས་ཤིང་གཙུབས་སྟན་ལག་པས་གཙུབས་པ་ལས། །དེ་ལ་གནས་པ་དག་ཀྱང་མཐོང་འགྱུར་བ། །དེ་བཞིན་སེམས་ཀྱི་འོད་གསལ་རྟོག་པ་ཡི། །སྒོམ་པའི་ཐབས་རྣམས་དག་གིས་མི་མཐོང་སྟེ། །དེ་ཉིད་ དུ་འདི་རྐྱང་མ་དག་དང་ནི། །རོ་མ་གཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བས་མཐོང་བར་འགྱུར། །ཞེས་དང་། དུ་བ་ལ་སོགས་མཚན་མ་དག་དང་ནི། །སྲོག་རྩོལ་དག་གིས་དབུ་མར་འབབས་པ་དང་། །རིག་མའི་བརྟུལ་ཞུགས་དག་གིས་རྡོ་རྗེ་ནི། །ལྷུང་མིན་དེ་བཞིན་སྟེང་དུ་ཁུ་བ་སྟེ། །ལམ་འདི་དག་གིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །བདེ་བ་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བ་མེད་པ་ཞེས། །མངོན་པར་བརྗོད་པའམ་ཕོ་ཉ་མོ་ཀུན་གྱི། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་རྣལ་འབྱོར་པས་ཐོབ་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བ་ལམ་གྱི་སྟོབས་ལས་གསར་དུ་བསྒྲུབ་པ་མ་ཡིན་ཡང་། ལམ་གྱི་སྟོབས་ལས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གཞི་དུས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རང་བཞིན་འོད་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཁྱབ་ཀྱང་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབ་ནས་མ་མཐོང་ཞིང་ཡིད་མི་ཆེས་པ་དག་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པའི་ལམ་དུ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྟོང་གཟུགས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་སུ་གཞུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་ལྔ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་ལས་ཉོན་གྱི་སྒྲིབ་པས་ངོ་བོ་ལ་གོས་པ་མེད་པས་རང་བཞིན་རྣམ་དག་གི་ཆོས་ཉིད་ཞི་བ་དང་། དེའི་དབང་གིས་འགྱུར་བའི་ཟུག་རྔུ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བས་བདེ་བ་ཆེན་པོ་རྡོ་རྗེ་སེམས་དཔའ་ནི་འདོད་གཟུགས་གཟུགས་མེད་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སྲིད་པ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཁྱབ་ཅིང་གནས་པ་ནི། རྣལ་འབྱོར་པས་རང་གི་ལུས་ཁམས་
Chinese
仅仅是说相似于虚空，就永远不会进入平等的意义，即平息能取所取的戏论。因此，未超出二元对立之境的空性，并非遍主金刚萨埵。金刚萨埵是显空不二、无有分别的大平等性本身。在此状态中，二元显现所摄的一切法皆变为味等，虽显现为二，但超越了二元对立之法性，这是不可能的。其自性超越了常与无常、有与无有的边际，是法性自性身。虽然其中没有能遍和所遍的二元对立，但从三时的一切法都未曾脱离它的状态来看，它是能遍；从它自己的状态永远不会改变来看，它是大常；由于不住于有为和无为的边际，所以是无为大等。诸佛就是用这些词语的术语来开示究竟的真如。由于这样的意义，在关于空性与智慧混合味等的注释中说：“此处，以世俗谛而确定存在的，身体上所遍及的和能遍及的关系，就是所有有情身体上的识。”这里说在三种存在中，金刚萨埵作为能遍而行，如果从那二元对立之法性的角度来看，能遍和所遍的关系是无法成立的，但如果一切都清净为它的自性，那么从世俗谛的角度来看，识存在于所有有情的身体上。而识的法性，从原始以来就存在于自性清净光明之中，这就是必须说它是遍主的原因。此外，在先前注释的延续中说：“它本身就是空性，通过观修空性之形的力量，能取之心，与所取之心之显现相混合，就成为味等，也会成为不变的常，此处常的词语是指无有遮蔽。”如果存在识，就像水的湿性和火的热性一样，它的法
English
Merely speaking of it as being similar to emptiness will never lead to the meaning of equality, which is the pacification of the elaboration of grasping and being grasped. Therefore, mere emptiness that has not transcended the realm of duality is not the all-pervading Vajrasattva. Vajrasattva is the very nature of great equality, which is the indivisibility of appearance and emptiness, and is without distinctions. Within that state, all phenomena encompassed by dualistic appearances become of equal taste. Although they appear as two, it is impossible to transcend the nature of reality, which is non-dual. Its nature transcends the extremes of permanence and impermanence, existence and non-existence, and is the Dharmata Svabhavikakaya. Although there is no duality of pervader and pervaded in it, from the perspective that all phenomena of the three times have not deviated from its state, it is the pervader. Because its own state never changes, it is the great constant. Because it does not abide in the extremes of conditioned and unconditioned, it is the great unconditioned, and so forth. The Buddhas have taught the ultimate suchness using these terms. Due to such a meaning, in the great commentary on the equality of taste, which is the mixing of emptiness and wisdom, it says: "Here, the relationship of what is to be pervaded and what pervades in the body, which is definitely established by convention, is the consciousness in the bodies of all sentient beings." Here, it is said that Vajrasattva proceeds as the pervader in the three existences. If this is done from the perspective of the non-dual nature of reality, the relationship of pervader and pervaded cannot be established. However, if everything is completely pure in its essence, then from the perspective of convention, consciousness abides in the bodies of all sentient beings. And the nature of that consciousness, from the beginning, abides in the nature of self-luminous purity, which is the reason why it must be said to be the all-pervading lord. Furthermore, in the continuation of the previous commentary, it says: "That itself is emptiness, and through the power of meditating on the form of emptiness, the mind that grasps, mixed with the appearance of the mind that is to be grasped, becomes of equal taste, and also becomes the unchanging constant. Here, the word constant refers to that which is without obscuration." If there is consciousness, like the moisture of water and the heat of fire, its nature
Chinese
虽然自性光明的智慧无有分离地存在，但由于有障碍，所以不显现。为了遣除那个障碍，空性的形象，如烟等，显现的具有一切殊胜相的空性，以心来执取，通过串习的力量，使执取它的心得以调柔，这便是无有能取所取、平等一味的智慧，成为无有改变的常有。常有的意思就是脱离了变迁的障碍，脱离了变迁的障碍，就从那不动的常有的果位上永不退转。 如是，在《释论大疏》的第一品中说： “犹如火恒常住在木中，但用砍和分的方法不能见到，通过钻木取火，用手摩擦钻木和钻木板，住在其中的火才能显现。 同样，心的光明，用分别念的禅修方法不能见到，只有将它与不净物混合，合为一体才能见到。” 又说：“烟等相，以及命勤等，降于中脉，明妃的禁行，金刚不堕，同样精液上行。 通过这些道，诸佛的无有改变的大乐，被称为使者或一切女使，俱生瑜伽士能获得。” 如是所说，心的法性自性光明，虽然不是从道的力量新获得的，但由于道的加持而得以显现。因此，一切有情都遍布着基位时的轮涅自性光明智慧，但由于被障碍所遮蔽而无法看见，对于那些不相信的人，通过显示烟等空相的途径，让他们现量生起信解。 如此，五大和识安住，从烦恼的障碍上，本体上没有沾染，所以自性清净的法性是寂静的。由于它的力量，脱离了一切变化的痛苦，所以大乐金刚萨埵，以法性的方式遍布并安住在欲界、色界、无色界三种有中，瑜伽士以自己的身体
English
Although the wisdom of self-luminous clarity exists inseparably, it does not manifest because of obscurations. In order to dispel those obscurations, the form of emptiness, such as smoke, the emptiness possessing all supreme aspects that appear manifestly, is to be apprehended by the mind. Through the power of habituation, the mind that grasps it becomes pliable, and this becomes the supreme wisdom of equanimity, without grasping and being grasped, unchanging and constant. The meaning of constant is that it is free from the obscuration of change; if it is free from the obscuration of change, then it never wavers from that immovable, constant state. Thus, in the first chapter of the condensed version of the Great Commentary, it says: "Just as fire constantly dwells in wood, but cannot be seen by cutting and dividing, by rubbing wood, rubbing the tinder, and rubbing with the hand, those dwelling within it will become visible. Similarly, the mind's clear light is not seen by the methods of conceptual meditation, but it is seen by mixing it with impure substances and joining them as one." It also says: "Signs such as smoke, and vital efforts, descending into the central channel, the conduct of the vidyā, the vajra not falling, likewise semen rising upwards. Through these paths, the unchanging great bliss of the Buddhas, called messengers or all female messengers, is attained by the co-emergent yogi." As it is said, the nature of mind, the self-luminous nature, although not newly attained through the power of the path, it is manifested through the power of the path. Therefore, all sentient beings are pervaded by the wisdom of the self-luminous nature of the wheel of the ground-state, but because it is obscured by obscurations, it is not seen, and for those who do not believe, it is introduced to understanding through the door of showing empty forms such as smoke, so that they may generate manifest faith. Thus, the five elements and consciousness abide, and because the essence is not stained by the obscurations of affliction, the nature of self-purification is peaceful. Because of its power, it is free from all the pains of change, so the great bliss Vajrasattva pervades and abides in the three realms of desire, form, and formlessness in the manner of the nature of reality, and the yogi with his own body