English
He said, "Come back." Not long after, a Brahmin named Mongtun came out of that city, grabbed the hem of the physician's robe and said, "You promised to give me a can of barley, give it to me now and then leave." The great physician there spoke in verse: Kings do not become friends, Chandalas have no relatives, Do not tell secrets to women, Do not eat peacock meat. The Brahmin Mongtun, Not even a can of barley will be given. After saying that, he left. The executioners said, "Great physician, if you are knowledgeable, what is the use of it?" The great physician said, "I am not useless, but you do not understand the meaning of what I said." After saying that, those people left and said to the king, "Please repeat what the great physician said." The king asked the great physician, "Are you afraid of being killed that you said those words?" The great physician said, "God, I am not useless, but I spoke of my needs because of suffering." "What is it?" He said, "I said 'Kings do not become friends' because in the past the gods had no villages or cities, only food and clothing. Now you possess land, kingship, armies, wealth, and soldiers, if I did these things, you would not remember my previous merits, but instead let me be killed by the gods, thinking of these things, that is why I said that." "Chandalas have no relatives" because this Chandala without clothes and beds, if the king gives me living supplies, he will come to offer me, but the god did not accept him. I thought, "I am both poor and wandering," so I made a distribution, so now I can be at peace. If he comes happily to kill me, that is why I said that. "Do not tell secrets to women" because you, the king, once sat in court and said, "To whom should secrets be told and to whom should one pour out one's heart?" The ministers said, "To parents, sisters, and mongooses." You, the king, said, "Wives are the body..."
Tibetan
་ཀྱི་ཕྱེད་ཡིན་པས་དེ་ལ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་བདག་གིས་དོན་འདི་ལྷའི་སྤྱན་སྔར་དབབ་ པར་བགྱིའོ་སྙམ་ནས་རྒྱལ་པོའི་རྨ་བྱ་སྦས་ནས་རྨ་བྱ་གཞན་ཞིག་ཟོས་སོ། །སླས་ལས་ཀྱང་སླས་ཆེ་གེ་མོ་ལས་རྒྱན་བླངས་ནས་སྨད་འཚོང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ལ་བཏགས་ཏེ་ཁྱིམ་དུ་བཞག་པས་ལྷ་སྨད་འཚོང་མ་དེ་ཡང་གཟིགས་སུ་གསོལ། དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་སྨད་འཚོང་མ་ལ་བལྟས་ན་སླས་དེ་དང་དེ་གཉིས་ཁ་དོག་དང་རྟགས་སོགས་ཁྱད་པར་ཅི་ཡང་མེད་པར་མཐོང་ངོ་། །རྒྱལ་པོའི་རྨ་བྱ་ཡང་དངོས་སུ་མཐོང་སྟེ། སྨན་ཆེན་པོ་ལ་ཉེས་པ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་དོ། །བྲམ་ཟེ་མོང་རྡུལ་རྟུལ་པོ་ཡི་ནི། ནས་བྲེ་གང་ཡང་འཆགས་མི་བྱ། ཞེས་སྨྲས་པ་ནི། བདག་རྒྱལ་པོས་དགུམ་དུ་བཏང་བས་གཤེད་མ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྲིད་པ་ན་བྲམ་ཟེ་དེས་ནས་བྲེ་གང་གི་དོན་དུ་གོས་ཀྱི་མཐར་འཇུས་ནས་བཟུང་བས་དེ་སྐད་དུ་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་དོན་དེ་ཐམས་ཅད་མངོན་སུམ་མཐོང་བར་བྱས་པས་དགའ་སྟེ། དཀྲོལ་ནས་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོར་བྱས་སོ། །དེ་ནས་སྨན་ཆེན་པོས་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་བྱས་ཏེ་གསོལ་པ་ལྷ་ཁྱོད་ཀྱིས་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་གསང་གཟིགས་སམ། ཁྱོད་ཀྱི་སྲས་མོ་ནི་བདག་ལ་དགོས་པ་ཡོད་མ་མཆིས་སོ། །འོན་ཀྱང་རིགས་གཟུགས་དང་ཚུལ་ཤེས་རབ་བདག་དང་འདྲ་བ་དེ་ཁོ་ནའི་མཆིས་བྲང་ཞིག་བླང་བར་བགྱིའི་ཞེས་རྒྱལ་པོ་ལ་གནང་བ་གསོལ་ནས། བདག་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཆ་བྱད་དུ་བྱས་ཏེ། ལག་གཡས་བྱ་མ་བུམ་ཐོགས། ལུས་མཆོད་ཕྱིར་ཐོགས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བྱས། རི་དྭགས་ཀྱི་པགས་པ་གོས་སུ་བགོས། གདོང་ལ་བྱུག་རིས་གསུམ་བྱས་ནས་རི་འཁོར་གྱི་ནགས་ཚང་ཚིང་ཅན་དུ་བུ་མོ་བཙལ་བའི་ ཕྱིར་ཆས་སོ། །དེ་ལམ་གྱི་བར་དུ་གྲོང་ཞིག་ཏུ་མུན་སྲོས་པ་དེར་ཡུད་ཙམ་ནས་བྲམ་ཟེ་ཞིག་འོངས་ནས་གང་དུ་འགྲོ་བ་སོགས་དྲིས་པ་ན་དེས་ལུས་འཕགས་ནས་འོངས། ནགས་ཚང་ཚིང་ཅན་དུ་འགྲོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེས་ཁྱིམ་དུ་བྲང་གདབ་པའི་ངོ་ཤེས་འགའ་ཡོད་དམ་ཟེར་བ་ལ་མེད་ཅེས་སྨྲས་པས། བྲམ་ཟེ་དེས་ཁྱིམ་དུ་ཁྲིད་དེ་ཚུལ་མཐུན་པས་ཕུ་དུད་བྱས་སོ། །དེས་དེའི་ཆུང་མ་སྐྱེས་པ་གཞན་ལ་ཆགས་པ་ཅན་འཁྲིགས་ནས་ཕྱི་དེ་ཉིན་པར་ལམ་དྲིས་ནས་ཆས་སོ། །ཁྱིམ་དེའི་བྲམ་ཟེ་དེས་བདག་གི་ཁྱིམ་འདིར་ཕན་ཚུན་འགྲོ་བའི་ཚེ་རང་གི་ཁྱིམ་བཞིན་དུ་སོང་ཞེས་ཟེར་བ་ལ་དེ་བཞིན་བགྱིའོ་ཞེས་སྨྲས་ནས་སོང་ངོ་། །ཅི་ཞིག་ན་ལམ་བར་ཞིག་ཏུ་ནས་ཀྱི་ཞིང་ཡོད་པ་དེ་ན་བུ་མོ་གཟུགས་བཟང་ཞིང་ལྟ་ན་སྡུག་པ་རིགས་བཙུན་པ་ཤིན་ཏུ་ཞི་བ
Chinese
因为这是其中的一半，所以应当对此加以叙述。于是我心想：我要将此事呈现于天神之前。于是将国王的鹦鹉隐藏起来，又令另一只鹦鹉吞食。并且从屠宰场中取得一头大母牛的装饰品，将其装饰于一位南方商妇身上，安置在家中，请神明前来观察。之后国王观看那南方商妇时，发现她与那鹦鹉在面貌与征象上一无差别，鹦鹉也确然出现在面前，于是认定大医师并无过错。婆罗门蒙·敦波说道：‘不要执著于任何布料。’他说此语的缘由是：我被国王送去处死时，阎魔使者押送我，我在途中抓住一条布边，将其系住，于是说下那句话。自此，一切缘由都被证实，因而欢喜，解脱之后，大加供养礼敬。随后大医师向国王顶礼启奏：‘大王，您是否窥视过诸女子的隐秘？您的公主是否确实需要我？然则，其种族、容貌、举止与智慧，唯有一人相符，应当娶为妻。’如此启奏之后，我自己便化作婆罗门的形貌，右手持一只鸟卵瓶，以作为身体供养的饰物，美丽庄严；穿着山兽之皮为衣；面上绘三道装饰，假扮成林间的婆罗门，以求女子。途中在一村庄遇见一位婆罗门，他问：‘你欲往何处？’我答：‘来自上界，前往林间婆罗门居处。’又问：‘你家中是否有熟识的眷属？’我答：‘没有。’于是那婆罗门便将我带入其家，依礼相待。后来他的小妻对别人怀有爱欲，于是第二天我问路，她便告知。那家婆罗门又问：‘当你到我家与我往来时，就如同到你自己家一般，是否如此？’我答：‘正是如此。’于是离去。之后在路途中有一处田野，那里有一位相貌美丽、形体端庄、极其安静的女子。
English
Because this is one half, it should therefore be spoken of. Then I thought: I will present this matter before the deity. So I hid the king’s parrot and had another parrot devoured. And taking ornaments from a slaughtered great cow, I adorned a southern merchant woman and placed her in a house, then invited the deity to observe. Thereafter, when the king looked upon that southern merchant woman, he saw that she and the parrot were in no way different in color or marks; and the king’s parrot appeared truly before him, so he concluded that the great physician was faultless. The Brahmin Mong Rdul-tulpo said: ‘Do not become attached to any cloth.’ The reason he said this was because, when I was sent to execution by the king, the messengers of Yama escorted me, and I seized the hem of a garment to cling to, so I uttered that statement. Then, since the matter was entirely confirmed, they rejoiced, released me, and honored me greatly. Thereafter, the great physician bowed to the king and said: ‘O King, do you observe the secrets of women? Does your daughter indeed require me? Yet, in lineage, form, manners, and wisdom, only one is equal to me, and she should be taken as wife.’ Having said this, I transformed myself into the likeness of a Brahmin, holding in my right hand a bird-egg vessel as a beautiful ornament for offering the body; clad in the hide of a mountain beast as garment; painting three designs upon my face, I disguised myself as a forest Brahmin in search of a girl. On the way, in a village, a Brahmin came and asked: ‘Where are you going?’ I replied: ‘I come from above and go to the Brahmin’s forest abode.’ He asked: ‘Do you have any acquaintances or household members there?’ I answered: ‘None.’ Thus that Brahmin brought me into his home and hosted me accordingly. Later, his junior wife became attached to another man, so the next day when I asked the road, she told me. That household Brahmin then asked: ‘When you come and go to my house, is it just like your own house?’ I said: ‘Exactly so.’ And then I departed. Thereafter, on the road there was a field, and there was a maiden of fine appearance, fair form, and of noble quietude.
Tibetan
ར་ལྡན་པ་ཞིག་མཐོང་ནས་དེ་ལ་ཡིད་ཞེན་ཅིང་། བཟང་མོ་ཁྱོད་སུ་ཡིན་མིང་ཅི་ཡིན་སོགས་དྲིས་པ་ལ། མིང་ནི་ས་གའོ། །གྲོང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞིང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལ། སྨན་ཆེན་པོས་བུ་མོ་འདི་གཟུགས་བཟང་མོད་བློ་ཇི་འདྲ་བགམ་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ། གྲོང་ཞིག་ཏུ་ཞུགས་ཏེ་ལག་པ་བསྒྲེངས་ནས་ལག་པ་ཕངས་པར་བྱས་ཤིང་རྐང་པས་གྲོ་ཕུར་བ་དང་། ས་གས་སྨྲས་པ་མཁན་པོ་ཇི་ལྟར་ལག་པ་ཕངས་པ་དེ་བཞིན་རྐང་པ་ཕངས་པར་གྱིས་ཤིག །དེས་དེ་མཛངས་པ་ཞིག་གོ་སྙམ་དུ་བགད་ནས་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱི་རྣ་ཆ་གདུབ་ཀོར་གདུ་བུ་ཞིག་སྟེ། ཤིན་ཏུ་ལྷང་ངེའོ། །ས་ག་ན་རེ། མཁན་པོ་རྣ་བ་གཉིས་དགབ་པའི་སླད་དུའོ། །སྨན་ཆེན་པོས་སྨྲས་པ། བུ་མོ་ཁྱོད་བྱད་བཟང་ཞིང་མཛེས་སོ། །དེས་སྨྲས་པ། གྲོང་གི་བདག་པོ་རྣམས་ཀྱི་བཀའ་དྲིན་གྱིས་སོ། །ཅུང་འདུག་ནས་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱི་ཕར་གར་སོང་། དེས་སྨྲས་པ། ལམ་གཅིག་གཉིས་སུ་བགྱིད་དུ་མཆིས་ཏེ་ཚེར་མའི་ཡལ་ག་བསྡུས་ནས་ལམ་བཅད་པར་བགྱིད་དོ། །ཁྱོད་ཀྱི་མ་གར་སོང་། ཞིང་ཐོག་ནས་ས་བོན་གྱི་ཕྱིར་མཆིས་སོ། །བུ་མོ་ངའི་ཆུང་མར་བྱའམ། དེས་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་གྲོང་གི་བདག་པོ་བཏུབ་ནའོ། །སྨན་ཆེན་པོས་སྨྲས་པ། ནགས་ཚང་ཚིང་ཅན་དུ་ལམ་གང་ནས་འགྲོ་ན་བདེ་ཞིང་མི་འཁྱོགས་པ་དེ་སྟོན་ཅིག་དང་དེའི་དོན་ཚིགས་སུ་བཅད་པས་ཀྱང་དྲིས་པ་ལ། དེས་དེ་ལ་ལམ་འཁྱོགས་པ་ཞིག་བསྟན་ཏེ་མོ་རང་ལམ་གཞན་ནས་མདུན་དུ་བརྒྱུག་ཅིང་རྫིང་བུ་ཞིག་ཏུ་གོས་རྣམས་ཕུད་ནས་མིག་ཡ་གཅིག་བཙུམ་སྟེ་ངོ་ཤེས་སམ་མི་ཤེས་ཞེས་གློ་གཅིག་གིས་སྙེས་ཏེ་འདུག་བཞིན་ཡང་སྨྲས་པ། གང་གིས་ཟ་བགྱིད་དེ་ནས་བཞུད། །གང་གིས་ཟ་བར་མི་བགྱིད་པ། །དེ་ནི་དོར་བར་བགྱིས་ནས་སུ། །ཟན་གྱི་ནགས་སུ་བཞུད་པར་མཛོད། །དེ་ནས་སྨན་ཆེན་པོས་དེས་ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་ལམ་ནས་སོང་བ་དང་། ཇི་ཙམ་ན་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་དེ་ངོ་ཤེས་ནས་སྨྲས་པ། རས་བལ་ཐགས་སུ་བཏགས་པ་མི་བདོག་པས། །མ་བཀལ་ཐགས་སུ་མ་བཏགས་གྱོན་བྱེད་པ། །མཛེས་ལྡན་གཡོན་པའི་མིག་ཅན་གང་ནས་ནི། །མེ་ཏོག་གྲོང་དུ་འགྲོ་བ་བདག་ལ་སྟོན། །དེ་ནས་བུ་མོ་ཅུང་ཞིང་བགད་ནས་སྨྲས་པ། །འདིར་ནི་གཡོན་པོའི་ལམ་བོར་ལ། །གང་ན་ཡོས་ནི་ཡོད་པ་དང་། །བ་ལ་ཤ་ཡི་མེ་ཏོག་རྒྱས། ། དེ་ནས་བྲམ་ཟེ་བཞུད་དུ་གསོལ། །དེ་སོང་སོང་སྟེ་ཕྱིན་ནས་དྲིས་ཤིང་ས་གའི་ཁྱིམ་དུ་སོང་བ་དེའི་ཕ་མ་མི་སྣང་ངོ་། །དེ་ནས་གྲོང་གི་བདག་པོ་རྣམས་ལ་ས་ག་འདི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གནང་ན་བདག་
Chinese
他见到一位容貌姣好的女子，心生执著，于是问她：‘善女子，你是谁？名字叫什么？’女子答道：‘我名叫萨嘎（Sa-ga），是全村田地的耕作者。’ 大医师心想：‘这女子形貌端庄，我要考察她的智慧如何。’于是入一村庄，伸起手臂，把手臂抬高，又以脚尖挑动地土。萨嘎便说道：‘师父，你应当像你抬起手那样，把脚也抬起来。’ 于是大医师笑道：‘你真聪明！你的耳饰就像一个圆形环子，非常明亮。萨嘎啊，你为何如此？’萨嘎答：‘是为了遮掩两耳。’ 大医师说：‘姑娘，你的仪态端庄又美丽。’她答：‘那是村里众主人的恩惠。’ 稍作停留，他又问：‘你从何处来？’她答：‘从单道而来，那道因荆棘枝丫阻隔而不得不改道。’又问：‘你为何来？’她答：‘从田地回来，是为了取回种子。’ 医师又问：‘姑娘，可愿为我妻子？’她答：‘若是村中的主人同意。’ 医师又问：‘请你告诉我，在树林之中，哪一条路是平坦易行、不倾斜的？’她便指示一条曲折之路。她自己却绕过别的道路，向前奔跑，进入一牧牛少年的帐篷里，解下上衣一袖，闭上一只眼，与那少年暗中相笑。然她又说道：‘谁同你饮食，就与谁同行；谁不与你共食，就应舍弃而入他人粮田。’ 于是大医师便依她所指的道路行去。远远地认出她，又说道：‘衣裳若无系带，就不要系在腰间；若未佩带系绳，就不应作穿戴。美目女子，请告诉我，你是从哪里要去往花之村呢？’ 那女子微笑道：‘就在这左边道路上，有一个地方，长着茂盛的巴拉夏花。’ 于是医师请求婆罗门前往一看。他便前行，询问之后，来到萨嘎家，却不见她的父母。于是村里的人们问：‘这萨嘎，若你们允许的话，就归我……’
English
He saw a beautiful woman and became attached, asking her: “Good lady, who are you, and what is your name?” She replied: “My name is Saga (Sa-ga), I am the cultivator of the entire village fields.” The great physician thought: “This woman has fine appearance; let me test her intelligence.” He entered a village, raised his hand high, and with his foot stirred the soil. Saga then said: “Teacher, just as you raised your hand, so too should you raise your foot.” The physician laughed and said: “You are truly clever! Your ear-ornament is like a round ring, very bright. Saga, why is that so?” She answered: “To cover both my ears.” The physician said: “Girl, your form is graceful and beautiful.” She replied: “It is due to the kindness of the village masters.” After a short while, he asked: “From where did you come?” She replied: “From a single path, but I had to make it two, because thorny branches blocked the way.” Again he asked: “Why have you come?” She replied: “From the field, to fetch back seeds.” The physician asked again: “Girl, will you be my wife?” She said: “If the masters of the village consent.” The physician asked further: “Show me, in the forest full of trees, which road is flat, easy, and without incline.” She pointed out a crooked path. Yet she herself ran ahead by another way, and entered a herdsboy’s tent, where she loosened part of her garment, closed one eye, and laughed secretly with him. But she also said: “With whomever you eat, with them you should go; with whomever you do not eat, you should abandon them and go into another’s grain field.” The great physician then went along the road she had shown. From a far distance he recognized her and said: “If a garment has no fastening cord, do not tie it at the waist; if it has no belt, do not wear it. O beautiful, fine-eyed lady, tell me: from where do you go to the Flower Village?” She smiled slightly and said: “Here, on the left-hand path, there is a place where the flowers of Bala-sha bloom profusely.” Then the physician asked a Brahmin to go. He went on, and after asking, came to Saga’s house, but did not see her parents. Then the villagers said: “This Saga, if you allow, shall belong to me…”