Tibetan
ང་པའི་བདེན་པ་དབྱེར་མེད་བརྗོད་བྲལ་གྱི་གནས་ལུགས་དེ་ གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཟིགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དོན་དམ་དེ་ཡང་བློའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ཙམ་ནི་སྐབས་འདིར་དཔྱད་མི་དགོས་ཏེ་དེ་ལ་དོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན་འདིར་དོན་དམ་པ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དོན་དམ་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་སྐབས་ཡིན་པས་ཐ་སྙད་ཙམ་དུའང་ཡུལ་མིན་པ་ནི་སུས་ཀྱང་ཤེས་སུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་དེ་གཏན་ལ་འབེབས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ན་དོན་དམ་པ་བློའི་ཡུལ་མིན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པ་འགོག་པའི་དོན་དུ་གོ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་ན་དོན་དམ་གཏན་ལ་འབེབས་ཤིང་རིགས་པས་བདེན་སྟོང་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཚེ་བསྒྲུབ་བྱ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་དུ་བཟུང་ནས་དོན་དམ་སྤྲོས་པ་ལས་འདས་པར་རྟོགས་དཀའ་བས་ན་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་བལྟ་བར་བྱར་མེད་ཅེས་བརྗོད་པ་ན། །འཇིག་རྟེན་ན་མིག་ནམ་མཁའ་ལ་གཏོད་ཅིང་ལྟ་བར་བྱེད་པ་ཙམ་མེད་ཅེས་བརྗོད་དོན་མེད་ལ་ཡོད་ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་མི་དགོས་ཏེ་མ་བརྗོད་ཀྱང་ངེས་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་ཚིག་དེས་འཇིག་རྟེན་ན་ནམ་མཁའ་ལ་བལྟ་བར་བྱེད་དོ་ཟེར་ཀྱང་ཡང་དག་པར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་གཟུགས་གང་ཡང་མེད་པས་བལྟ་བར་བྱར་མེད་ཅེས་བརྗོད་པའི་དོན་ཡིན་པ་དང་འདྲ་བར་དོན་དམ་པ་ནི་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་གྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་བློས་གཟུང་ བར་བྱ་བའི་ཡུལ་མིན་ཞེས་སྟོན་ཏེ། མདོ་ལས། ནམ་མཁའ་མཐོང་ཞེས་སེམས་ཅན་ཚིག་ཏུ་རབ་བརྗོད་པ། །ཞེས་དང་། དོན་དམ་པ་མཐོང་བ་ནི་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྟན་པ་ཞེས་པའི་མདོ་ལས། འཇམ་དཔལ་སུས་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་མཉམ་པ་མེད་ལ་གཉིས་སུ་མེད་ཅིང་གཉིས་སུ་དབྱེར་མེད་པར་མཐོང་བ་འདི་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ་ཞེས་དང་། རྩ་བ་ཤེས་རབ་ལས། གཞན་ལས་ཤེས་མིན་ཞི་བ་དང་། །སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པ། །རྣམ་རྟོག་མེད་དོན་ཐ་དད་མེད། །དེ་ནི་དེ་ཉིད་མཚན་ཉིད་དོ། །ཞེས་དང་། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པ་སྟེ། །སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྡོག་པས་སོ། །མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པ། །ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་དང་མཚུངས། །ཞེས་དང་། སྒྲ་གཅན་འཛིན་གྱིས་ཡུམ་ལ་བསྟོད་པ་ལས། སྨྲ་བསམ་བརྗོད་མེད་ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན། །མ་སྐྱེས་མི་འགག་ནམ་མཁའི་ངོ་བོ་ཉིད། །སོ་སོ་རང་རིག་ཡེ་ཤེས་སྤྱོད་ཡུལ་བ། །དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །ཟབ་མོའི་དོན་བཤད་པ་ལ་སྐྲག་ནས་མ་གུས་པའི་ཚིག་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ་རང་གི་ནང་གི་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ཙམ་ལས་དོན་དམ་ཟབ་མོ་སུས་ཀྱང་མི་ཁེགས་ལ་ཐེག་ཆེན་གྱི་ཆོས་ལ་ རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཉེས་པ་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བུའི་སྤྲོས་བྲལ་གྱི་གནས་ལུགས་དེ་ཡང་དག་པར་ནི་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཡང་མིན་ན་ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་སྙམ་ན། ཇི་སྐད་དུ། གང་ཚེ་སྐྱེ་མེད་དེ་ཉིད་ཡིན་ཞིང་བློ་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་བྲལ་བ། །དེ་ཚེ་དེ་རྣམ་བརྟེན་ལས་དེ་ཡིས་དེ་ཉིད་རྟོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། །ཇི་ལྟར་སེམས་ནི་གང་གི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཡིས་ཡུལ། །དེ་ཡོངས་ཤེས་པ་དེ་བཞིན་ཐ་སྙད་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་རིག་པ་ཡིན། །ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ། ཡེ་ནས་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་གནས་ལུགས་དེའི་ངང་དུ་སྤྲོས་པའི་དྲ་བ་མཐའ་དག་ལོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གཉིས་སུ་མེད་པར་འོད་གསལ་བ་ཤིན་ཏུ་མཚོན་པར་དཀའ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་དབང་གིས། དོན་དམ་བློ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། །བློ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་པར་འདོད། །ཅེས་གསུངས་ཏེ། དོན་དམ་དེ་བློའི་སྦྱོང་ཡུལ་མིན་པར་བརྗོད་དེ་རྒྱུ་མཚན་ཅིའི་ཕྱིར་ན། རང་ངོར་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་ནི་ཀུན་རྫོབ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །ཞེས་དོན་དམ་པ་ལ་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཀུན་ཡོངས་སུ་བྲལ་བར་བསྟན་ཏེ། དེ་འདྲའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་བྲལ་ན་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་འགྱུར་བར་བསྟན་པ་དེས་གཉིས་སྣང་མེད་པའི་བློས་རྟོགས་སོ་ཞེས་མིང་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པ་ མིན་པར་གཉིས་སྣང་མེད་པས་རྟོགས་ཚུལ་གཏན་ལ་ཕབ་པས་དོན་དམ་པ་ཤེས་པར་འདོད་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་སྟེ། དེ་ལྟར་མ་ཤེས་པར་གཉིས་སྣང་མེད་པའི་བློས་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་ནི་དོན་དམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ཙམ་བརྗོད་ཀྱང་། དེ་ཙམ་རང་རིག་ལའང་ཡོད་པར་གཞུང་གཞན་ནས་འདོད་པས་དོན་དམ་པ་ཤིན་ཏུ་གཏན་ལ་དབབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་རྐང་པ་སྔ་མ་དམ་བཅའ་དང་ཕྱི་མ་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་བྱས་པ་འདི་རྒྱ་འགྲེལ་རྣམས་ལས་གསུངས་ལ་དོན་ཟབ་མོ་སྟོན་པ་ཡིན་པས་ཆེས་འཐད་དོ། །དེ་ལྟར་མཚན་མར་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་ཀུན་རྫོབ་པ་དེས་དོན་དམ་གྱི་རང་མཚན་མི་འཇལ་བར་བཤད་ཀྱང་ཉེས་པ་ཅི་ཡང་མེད་དེ། རང་ངོར་མཚན་མའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་བློ་དེ་དོན་ལ་གཉིས་སྣང་གི་སྤྲོས་པ་དང་མ་བྲལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་དོན་དམ་དངོས་སུ་རྟོགས་པ་ལ་བློ་དང་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པའམ་གཟུང་བ་དང་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡང་མེད་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ལ་དེ་ལྟར་གནས་ལུགས་དཔྱོད་པའི་རིགས་པས་ཀྱང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཡིན་ན་དོན་དམ་མི་འཇལ་བར་ཁས་བླངས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་དེ་དག་གི་ལུགས་ལ་དོན་དམ་བདེན་པ་གཏན་མེད་དུ་ཐལ་བ་དང་། བདེན་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བཞག་ཏུ་མེད་པ་དང་། འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ དོན་དམ་མི་གཞལ་བར་ཐལ་བ་སོགས་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད་དེ། སྤྱིར་བདེན་གཉིས་འཇོག་ཚུལ་ལ་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ལས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་གཉིས་སུ་གསུངས་ཏེ། གང་ཞེ་ན་གནས་ཚུལ་དོན་དམ་དཔྱོད་བྱེད་དང་སྣང་ཚུལ་ཐ་སྙད་དཔྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཚད་མས་རྙེད་དོན་ལ་བདེན་གཉིས་སོ་སོར་འཇོག་པ་དང་། ཡང་གནས་ཚུལ་དང་སྣང་ཚུལ་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གཉིས་ཀ་ཀུན་རྫོབ་དང་། གནས་སྣང་མཐུན་པར་གྱུར་པའི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་བདེན་པར་འཇོག་པའི་ལུགས་གཉིས་ལས། ཕྱོགས་སྨྲ་བ་དེ་དག་གིས་ལུགས་ཕྱི་མ་འདི་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ལུགས་ལ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཡིན་ན་དོན་དམ་མི་འཇལ་བས་ཁྱབ་ཀྱང་དེ་འཇལ་གྱི་བློ་དང་དོན་དམ་གཏན་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དོན་དམ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡེ་ཤེས་གང་ཞིག་དོན་དམ་བདེན་པའི་མིང་ཅན་དེས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་གི་ལུགས་ལ་བདེན་གཉིས་ཀྱང་གཅིག་པ་བཀག་པའི་ཐ་དད་དུ་བཞེད་དོ། །དེས་ན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་པའི་ཁྱད་པར་མ་ཤེས་པར་གྲུབ་མཐའ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུའི་རྒྱུས་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་ལ་ཕྱོགས་རེར་ཞེན་པ་ཁྲོན་པའི་རུས་སྦལ་གྱི་རྣམ་ཐར་ནི་མཁས་པ་ལ་མི་མཛེས་སོ། །འདི་འདྲའི་ལུགས་འདི་ཁྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་ཁས་ལེན་དགོས་ ཏེ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ལམ་རིམ་དུ་ཡང་དེ་ལྟར་ལུགས་གཉིས་ཡོད་པར་བཞེད་པ་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་ན་དཔལ་ལྡན་ཟླ་བའི་བཞེད་པ་དང་ཡང་ཆེས་མཐུན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་འཇོག་ཅིང་དེ་མཐོང་བ་རྫུན་པ་དང་དོན་དམ་པ་ནི་མཐོང་བ་ཡང་དག་པར་གསུངས་པ་དང་གནད་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་དོན་དུ་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ལ་སོགས་པ་དམིགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དོན་དམ་པའི་ཚུལ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡུལ་མིན་པར་བརྗོད་པ་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། མདོ་ལས་ཀྱང་། རྣམ་པ་ཐ
Chinese
第五的真谛，是不可分割、不可言说的实相， 以无二的方式照见。像这样的胜义谛，仅仅是说它是意识的对象，此时无需考察，因为对此没有怀疑。为什么呢？因为此处是为了现量证悟胜义谛而确定胜义谛的场合，即使仅仅是名言，如果不是对象，谁也无法知晓，因此确定它是不可能的，所以即使说胜义谛不是意识的对象，也不会理解为是为了遮止它是名言安立的境。那么，怎样理解呢？在确定胜义谛，并通过理证成立真性空的时候，如果执著所要成立的空性是所缘的行境，就难以证悟胜义谛是远离戏论的，因此这样开示。例如，说“不可看虚空”的时候，并不是说世间上没有眼睛对着虚空看，也不需要说有，因为即使不说也已经确定了。因此，这句话即使说世间上有人看虚空，但真实而言，虚空中没有任何色法，所以说不可看，与此相似，胜义谛是远离一切所缘行境的，因此显示说不是意识所能执取的境。经中说：“虚空见，众生语中极言说。”并且说：“见胜义谛，是未见任何的赞叹之词。”等等。在《菩提资粮品》中说：“文殊，谁见一切法无不平等，无二且无别，此乃是正见。”以及《中观根本慧论》中说：“不由他悟寂静性，无戏论性无所生，无分别性无差别，是则名为真如相。”以及“所说皆息灭，心行亦息灭，不生亦不灭，是法如涅槃。”以及《金刚界赞》中说：“言思议绝妙般若波罗蜜，不生不灭虚空自性体，各别自证智慧之行境。”等等。
English
The fifth truth is the indivisible, inexpressible reality, Seen in a non-dual manner. Such ultimate truth, merely stating that it is an object of consciousness, need not be examined here, for there is no doubt about it. Why? Because here, it is the occasion to ascertain the ultimate truth in order to realize it directly, and even if it is merely a term, if it is not an object, no one can know it, therefore it is impossible to ascertain it. So even if it is said that the ultimate truth is not an object of consciousness, it will not be understood as meaning to negate that it is an object established by name. Then, how is it understood? When ascertaining the ultimate truth and establishing emptiness of inherent existence through reasoning, if one holds the emptiness to be established as an object of focus, it is difficult to realize that the ultimate truth is beyond elaboration, therefore it is taught in this way. For example, when saying "the sky cannot be looked at," it is not saying that there are no eyes in the world that are directed towards the sky and looking, nor is it necessary to say that there are, because it is already certain even if it is not said. Therefore, even if that statement says that there are people in the world who look at the sky, in reality, there is no form in the sky, so it is said that it cannot be looked at. Similarly, the ultimate truth is empty of all objects of focus, therefore it is shown that it is not an object that can be grasped by consciousness. The sutra says, "'Seeing the sky' is a common expression among sentient beings." And it says, "Seeing the ultimate truth is a term of praise for not seeing anything." etc. In the Sutra on the Exposition of the Aspects of Enlightenment, it says, "Manjushri, whoever sees all phenomena as non-different, non-dual, and indivisible, this is the correct view." And in the Root Wisdom, it says, "Not known from others, peaceful, unelaborated by elaborations, without conceptualization, without different meanings, that is the characteristic of suchness." And "What is said is ceased, the activity of the mind is also ceased, unborn and unceasing, the nature of phenomena is like nirvana." And in the Praise to the Mother by Rahula, it says, "Ineffable, unthinkable, inexpressible Prajnaparamita, unborn, unceasing, the nature of space, the realm of the self-aware wisdom of each individual." etc.
Chinese
顶礼！向三世诸佛之母顶礼！如是说。在讲解深奥之义时，不要因害怕而说不敬之语，仅仅是揭示自己内在的真相，谁也无法穷尽甚深之胜义，而且背离大乘佛法有无量过失。那么，像这样离戏的实相，如果不是可以作为目标来观察的对境，又怎么能现量证悟呢？如是说：当无生即是彼，心也远离生灭时，彼时彼依缘起，彼以此证悟彼。如心成为何种形象，彼即是境，如是了知彼，即是依于名言而有的觉性。如是说，本来就远离一切戏论的实相，在那样的状态中，一切戏论之网消退的智慧，无有能取所取二者，光明清澈，是极难表达的自性。由于如是所说之故，胜义非心之行境，心乃世俗所许。如是说，胜义不是心的行境，为什么呢？因为自相上，具有行境的心，被认为是世俗的行境。如是，显示了对于胜义，一切行境都完全断绝。显示了如果不离这样的行境，就会变成世俗。因此，仅仅说无二显的心证悟了，并非只是一个名称，而是确定了以无二显证悟的方式，对于想要了解胜义的人来说，非常重要。如果不这样了解，仅仅说无二显的心现量证悟的对境是胜义的体性，那么仅仅是这一点，在自证中也是存在的，其他宗派也是这样认为的，因此无法彻底确定胜义。因此，将前一句作为立宗，后一句作为论据，这在印度释论中都有阐述，因为是阐述甚深之义，所以非常合理。如是，具有以相为目标的行境的心，即是世俗的心，虽然说它不能衡量胜义的自相，但也没有任何过失。因为自相上，具有相的行境的心，实际上是二取之
English
Homage! I prostrate to the mother of the Buddhas of the three times! As it is said. When explaining the profound meaning, do not utter disrespectful words out of fear, but merely reveal the truth within oneself. No one can exhaust the profound ultimate truth, and turning away from the Mahayana Dharma has immeasurable faults. So, how can such a reality free from elaboration be directly realized if it is not an object to be observed as a target? As it is said: When the unborn is that itself, and the mind is also free from arising and ceasing, at that time, it depends on that condition, and it realizes that by that. Just as the mind becomes the form of whatever, that is the object, and knowing that completely, it is awareness based on terminology. As it is said, the reality that is originally free from all elaborations, in that state, the wisdom that dispels all the nets of elaboration, without the duality of subject and object, is luminous and clear, and is of a nature that is extremely difficult to express. Because of what has been said, the ultimate truth is not the object of the mind, and the mind is considered to be conventional. As it is said, the ultimate truth is not the object of the mind, why is that? Because in its own nature, the mind that has an object is considered to be the object of the conventional. Thus, it shows that for the ultimate truth, all objects are completely cut off. It shows that if one does not separate from such an object, it will become conventional. Therefore, merely saying that the non-dual mind has realized it is not just a name, but it is very important for those who want to understand the ultimate truth by establishing the way of realizing it with non-duality. If one does not understand it in this way, merely saying that the object of the non-dual mind's direct realization is the nature of the ultimate truth, then that alone also exists in self-awareness, and other schools also think so, so the ultimate truth cannot be thoroughly determined. Therefore, it is very reasonable to take the first line as the proposition and the second line as the argument, which is explained in the Indian commentaries, because it explains the profound meaning. Thus, the mind that has an object that is aimed at signs, that is, the conventional mind, although it is said that it cannot measure the self-characteristic of the ultimate truth, there is no fault at all. Because in its own nature, the mind that has an object of signs is actually a dualistic