Tibetan
འཁོར་བར་འཇུག་པ་ལས་ལྡོག་ཏེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྣམ་གྲངས་བཞི་བཤད་པ་འདི་རྣམ་གྲངས་གཞན་དང་གཞན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བསྟན་པ་ཙམ་ལས་བློ་བརྟན་འགྲེལ་པར་དོན་གཞན་མ་གསུངས་ཀྱང་། རྣམ་གྲངས་དང་པོ་ནི་གནས་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ངོ་བོ་བཤད་པ་དང་། གཉིས་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི་ངོས་ནས་བཤད་པ་དང་། གསུམ་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འབྱུང་བའི་གོ་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་དང་། བཞི་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་མ་གྲོལ་སེམས་ལ་རག་ལས་ཏེ། འཆིང་ན་སེམས་འཆིང་། གྲོལ་ན་སེམས་གྲོལ་བ་ཡིན་གྱི། ཕྱི་རོལ་པས་འདོད་པ་ལྟར་དབང་ཕྱུག་གིས་དབང་བསྒྱུར་བ་སོགས་ཀྱིས་གྲོལ་བ་དང་། གཅེར་བུ་པས་ཐར་བ་གཟུགས་ཅན་དུ་གྱུར་པས་གྲོལ་བ་སོགས་མི་འཐད་དེ། སེམས་ཀྱི་འཆིང་བ་མ་སྤངས་པར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནམ་ཡང་མི་སྲིད་ལ། བདག་འཛིན་གཉིས་ཀྱི་འཆིང་བ་སྤངས་ན་གྲོལ་བ་ཡིན་ཞེས་རྣམ་གྲངས་བཞིས་རྣམ་གྲོལ་ཡོངས་སུ་བཙལ་བ་ཡིན་ནོ། །བརྒྱད་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡོངས་སུ་འཚོལ་བ་ནི། རང་དང་རང་གི་བདག་ཉིད་དུ་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ཀྱིས་བསྟན་ཏེ། མདོ་སྡེ་རྣམས་ལས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ པ་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་འདས་པ་ཞེས་གསུངས་ན། དེའི་དོན་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་དང་སྦྱར་ན་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཚུལ་གསུངས་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་མདོར་བསྡུ་ན་ཀུན་བརྟགས་དང་། གཞན་དབང་ཡོངས་གྲུབ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་དམ་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་འདིར་འདུའོ། །དེ་ཡང་གཞན་གྱི་དབང་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་གཟུང་འཛིན་དུ་སྣང་བ་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་ཅན་འདི་ཡིན་ལ། འདི་ལ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ་གནས་འགག་པ་གསུམ་ཡོད་པས་དེ་ལ་འདས་པ་འགགས་ཟིན་པ་ནི་ད་ལྟར་ཆོས་དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་འོངས་པ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་སུ་རང་གི་བདག་ཉིད་དུ་མ་སྐྱེས་པས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གནས་བཞིན་པའི་ད་ལྟ་བ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་གྲུབ་ཟིན་པ་ལ་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མེད་པའམ་ངོ་བོ་མེད་པར་འདོད་དོ། །སྐྱེ་འགག་གི་སྒོ་ནས་ངོ་བོ་མེད་པར་བརྟགས་པ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་སྟོང་པ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་འཆད་ཚེ་འདི་ལྟ་བུར་འཆད་དོ། །ཡང་གཞན་དབང་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་དུ་བཤད་ན། རང་དང་ཞེས་པ་གཞན་དབང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སྣང་བ་འདི་དག་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་ཏེ་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའི་གཞན་དབང་ལས་སྐྱེ་བས་ན་སྐྱེ་བ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་བཤད་དེ། དེ་ནི་གྲངས་ཅན་པ་དག་གཙོ་བོ་ཡོད་པ་ལས་གཞན་རྣམས་སྐྱེ་ཞེས་སམ། འབྲས་བུ་རྣམས་རྒྱུའི་དུས་ན་ཡོད་པ་ཉིད་སྐྱེད་ཀྱི་མེད་ན་སྐྱེ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་འདོད་པ་འགོག་པའི་དོན་དུའོ། །རང་གི་བདག་ཉིད་དུ་མེད་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དངོས་པོ་འགགས་པ་རྣམས་སླར་ཡང་སྔོན་གྱི་རང་ བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེས་པའི་དོན་ཏེ་འདིས་ཞིག་པ་ནི་དངོས་པོ་འགགས་པ་ཙམ་ལས་མེད་ཅེས་བསྟན་ཏེ། གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཞིག་པ་ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་པར་སོང་བ་མ་ཡིན་གྱི་གཙོ་བོའི་ཀློང་དུ་བག་ལ་ཉལ་ནས་གནས་སོ་ཞེས་པ་དེ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ཞེས་བསྟན་པའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་ལ་མི་གནས་ཕྱིར་དང་ཞེས་པ་ད་ལྟར་གྱི་ཆོས་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་གཉིས་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་འདིས་ནི་གནས་པ་མེད་པར་བསྟན་ཏེ། མུ་སྟེགས་རྣམས་ཀྱིས་སྐད་ཅིག་གིས་འཇིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ་སྐྱེས་ནས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་གནས་ཏེ་གཟོད་འཇིག་གོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གཟུང་འཛིན་དེ་མེད་ཕྱིར་ཞེས་པ་ཀུན་བརྟགས་གཉིས་སུ་སྣང་ཞིང་དེ་ལྟར་གཉིས་སུ་བཏགས་པ་དེ་ལ་གཟུང་འཛིན་དང་གཙང་བདེ་རྟག་བདག་སོགས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི། ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་དུ་བཟུང་བ་ལྟར་འཁྲུལ་པའི་བློའི་ཞེན་ཡུལ་ཙམ་ལས་བློ་དེས་བཟུང་བ་ལྟར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་མ་མྱོང་བས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་གཞན་དབང་དང་ཀུན་བརྟགས་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་འདོད་དོ། །ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སོགས་སྔ་མ་སྔ་མ་གྲུབ་པ་དེ་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་རྟེན་ཡིན་པས། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཡིས། སྐྱེ་བ་མེད་པ་འགྲུབ་སྟེ་གང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་མི་རིགས་པས་སྐྱེ་བ་མེད་པར་འགྲུབ་བོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་འགག་པ་མེད་པ་དང་། གང་སྐྱེ་འགག་མེད་པ་དེ་ནི་ གསར་དུ་སུས་ཀྱང་མ་བྱས་པར་གཟོད་ནས་ཞི་བར་གྲུབ་བོ། །གཟོད་ནས་ཞི་བ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ཡོད་མི་སྲིད་པས་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྲུབ་བོ། །དེ་ལྟར་ན་གཞན་དབང་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཚུལ་གསུམ་དང་། ཀུན་བརྟགས་ངོ་བོ་མེད་ཚུལ་གཅིག་གིས་བསྟན་ནས་གཟུང་འཛིན་དུ་སྣང་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་མེད་འགག་མེད་བཟོད་ནས་ཞི་བ་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གསུངས་པ་ནི་ཡོངས་གྲུབ་བོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་དབང་སྐྱེ་འགག་ཏུ་སྣང་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ལས་སྐྱེ་བར་སྣང་ཡང་རང་གི་ངོ་བོས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། ཀུན་བརྟགས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བའམ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། ཡོངས་གྲུབ་དོན་དམ་པའི་རང་བཞིན་གདོད་ནས་གནས་ཀྱི་སྐྱེ་འགག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་གསུམ་ལ་དགོངས་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དང་། སྐྱེ་འགག་མེད་པ་སོགས་སུ་གསུངས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དགུ་པ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཡོངས་སུ་འཚོལ་བ་ནི། ཐོག་མ་དང་ནི་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་བསྟན་ཏེ། མདོ་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཞེས་གསུངས་ན་དེའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་བློས་བཟོད་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ཞེ་ན་ཐོག་མ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་བཟོད་པ་ནི། འཁོར་བའི་ཐོག་མ་འདི་ཙམ་ན་སྐྱེས་ཞེས་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་ཡོད་པར་འཛིན་པ་མི་རིགས་ཏེ། དབང་ཕྱུག་དང་ཚངས་པ་སོགས་བྱེད་པོ་གང་གིས་ཀྱང་འཁོར་ བ་གསར་དུ་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པར། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་དེ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཐོག་མ་མི་རྙེད་པས་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མའི་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བཟོད་ན་དོན་དེ་ལ་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་དང་ནི། འཁོར་བ་འདི་ན་གང་སྔར་སྐྱེས་ཟིན་པ་དེ་ཉིད་སླར་མི་སྐྱེ་སྟེ་སྐྱེས་ཟིན་པ་འགགས་པར་གྱུར་པ་ནི་མེད་པ་ཡིན་པས་མེད་པ་སླར་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་པས། སྐྱེས་ཟིན་དེ་ཉིད་སླར་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་པ་དང་། གཞན་ཉིད་ཞེས་པ། འཁོར་བ་འདི་ན་སྔར་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆོས་དེ་འདྲ་བ་ཡང་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི། སྔོན་མེད་པའི་ཆོས་གསར་དུ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མ་གཏོགས་པ་ཞིག་དང་སྔོན་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གསར་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་གསུམ་པ་དང་ཀུན་བརྟགས་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སྟེ། རི་བོང་གི་རྭ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་བཞིན་དུ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པར་བཟོད་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་བཞི་པའོ། །གཞན་དབང་གིས་ནི་རང་ཉིད་མི་སྐྱེ་སྟེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གཞན་གྱི་དབང་གིས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་མི་སྐྱེ་བ་ལ་བཟོད་པ་རྣམ་གྲངས་ལྔ་པ་དང་། ཡོངས་གྲུབ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སྟེ་དེ་ནི་ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ནམ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་མི་སྲིད་པར་བཟོད་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་དྲུག་པའོ། །འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་སྤངས་ནས
Chinese
说是从进入轮回中解脱出来，就是解脱。所说的四种解脱的类别，只是从不同类别方面显示解脱，虽然《智者释》中没有说其他意义，但第一种类别是从转变处所方面说明解脱的体性，第二种是从解脱的道路方面说明，第三种是从解脱产生的次第方面说明，第四种是解脱与否取决于心，束缚则心束缚，解脱则心解脱。不像外道所认为的那样，由自在天控制等而解脱，以及裸体派认为的解脱变成有形体等是不合理的，因为不舍弃心的束缚，永远不可能解脱。如果舍弃了二种我执的束缚，就是解脱，这四种类别是对解脱的全面探寻。第八，全面探寻无自性，由“自与自之体性”等两颂来显示。经部中说，一切法无自性，自性寂灭，如果将此意义与三自性结合，应如何解释？所谓一切法，如果简略地说，就是遍计所执、依他起、圆成实，这三种自性或体性都包含在这里。其中，依他起是心与心所显现为能取所取的刹那生灭相续，这具有有为法的生住灭三相，因此，过去已灭，现在没有该法的自性；未来还没有产生，现在没有该法的体性；现在安住的当下，在第二个刹那也不安住，因此被认为是无事物或无自性。这种从生灭角度分析的无自性，也是声闻乘在解释空性和无自性时所采用的方式。另外，如果解释依他起生是无自性的意义，所谓“自”，是指依他起的缘起显现，这些不是由自己的体性产生，而是由因缘聚合的依他起产生，因此生是无自
English
It is said that liberation is the opposite of entering into samsara. The explanation of the four categories of liberation only shows liberation from different categories. Although the 'Wise Commentary' does not mention other meanings, the first category explains the nature of liberation from the aspect of changing places, the second explains it from the aspect of the path of liberation, the third explains it from the order of the occurrence of liberation, and the fourth is whether or not liberation depends on the mind. If there is bondage, the mind is bound; if there is liberation, the mind is liberated. It is not reasonable to say that liberation is controlled by Ishvara, as the heretics believe, or that liberation becomes corporeal, as the naked ascetics believe, because it is never possible to be liberated without abandoning the bondage of the mind. If one abandons the bondage of the two kinds of self-grasping, that is liberation. These four categories are a comprehensive search for liberation. Eighth, the complete search for no-self-nature is shown by two verses, such as 'self and self's nature'. The Sutra Pitaka says that all dharmas are without self-nature and are naturally extinguished. If this meaning is combined with the three self-natures, how should it be explained? The so-called all dharmas, if briefly stated, are the completely imputed, the other-dependent, and the perfectly established, and these three self-natures or characteristics are all contained here. Among them, the other-dependent is the mind and mental events that appear as the taker and the taken, which are momentary and continuous. This has the three characteristics of conditioned phenomena: arising, abiding, and ceasing. Therefore, the past has ceased, and the self-nature of that dharma does not exist now; the future has not yet arisen, and the substance of that dharma does not exist now; the present moment of abiding does not abide in the second moment, so it is considered to be without things or without self-nature. This analysis of no-self-nature from the perspective of arising and ceasing is also the way in which the Shravakas explain emptiness and no-self-nature. In addition, if the meaning of the arising of other-dependence is explained as no-self-nature, the so-called 'self' refers to the dependent arising appearance of other-dependence. These are not produced by their own nature, but by the other-dependence of the aggregation of causes and conditions, so arising is no-
Chinese
因为没有自体的缘故，所以说没有自性。这是为了遮止数论派认为从主物产生其他事物，或者果实在因位时就存在，如果不存在就不会产生等观点。因为没有自己的体性的缘故，意思是说，事物灭亡后不会再次像以前那样产生，这表明灭亡只是事物的灭亡而已。数论派认为事物灭亡并非完全消失，而是潜伏在主物之中，并非如此。因为不住于自己的自性，意思是说，现在产生的一切法也不会在第二刹那停留，这表明没有住留。外道认为不是刹那间毁灭，而是产生后住留一段时间才毁灭，并非如此。因为没有能取所取，意思是说，遍计所执显现为二取，并如此执着为二，对于能取所取以及清净、安乐、常、我等颠倒的执着，就像把绳子当作蛇一样，只是错乱之心的执着对象，实际上心所执着的那样一点也不存在，所以称为无自性。如此认为依他起和遍计所执是无自性的。无自性与无生等，前前成立是后后成立的依据。如此，以无自性，成立无生，凡是无自性的，都不可能是有生的，所以成立无生。无生则无灭，凡是无生灭的，就是 不由谁新造，而是本来自性寂。本来自性寂，不可能有痛苦的生起，所以成立自性涅槃。如此，以依他起无自性的三种方式，以及遍计所执无自性的一种方式，说明显现为能取所取的诸法都是无自性的，因此说诸法无生无灭，本来自性寂，自性涅槃，这是圆成实。因此，依他起虽然显现为生灭，但却是因缘聚合的缘起。
English
Because there is no inherent existence, it is said to be without self-nature. This is to refute the Samkhya school's view that other things arise from the Pradhana (chief principle), or that the effect already exists in the cause, and if it does not exist, it cannot arise. Because it does not have its own nature, it means that things that have ceased do not arise again as before, which shows that cessation is only the cessation of things. The Samkhyas believe that the destruction of things is not completely gone, but remains latent in the Pradhana, which is not the case. Because it does not abide in its own essence, it means that all the dharmas that arise now do not abide in the second moment, which shows that there is no abiding. The heretics believe that it does not perish in an instant, but abides for a while after it arises, and then perishes, which is not the case. Because there is no grasper and grasped, it means that the completely imputed appears as the two (grasper and grasped), and thus clinging to it as two, the clinging to the grasper and grasped, as well as purity, happiness, permanence, self, etc., is like mistaking a rope for a snake, it is only the object of clinging of a confused mind, but in reality, there is not even a little bit of what the mind clings to, so it is called without self-nature. Thus, it is believed that the dependent arising and the completely imputed are without self-nature. The earlier establishment of no self-nature and no birth, etc., is the basis for the later establishment. Thus, by no self-nature, no birth is established, and whatever is without self-nature cannot be born, so no birth is established. No birth means no cessation, and whatever is without birth and cessation is not newly created by anyone, but is primordially peaceful. Primordially peaceful, it is impossible for suffering to arise, so it is established as naturally nirvana. Thus, by the three ways of dependent arising being without self-nature, and one way of completely imputed being without self-nature, it is explained that all the dharmas that appear as grasper and grasped are without self-nature, therefore it is said that all dharmas are without birth and without cessation, primordially peaceful, and naturally nirvana, which is the perfectly established. Therefore, although dependent arising appears as birth and cessation, it is the dependent arising of the collection of causes and conditions.