Tibetan
གཞི་དང༌། ལམ་བདེན་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ནི་ཟག་མེད་ཆོས་ཀྱི་མཚན་གཞི་ཡིན་ནོ། །བདེན་གཉིས་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་ཡང༌། མཛོད་ལས། གང་ལ་བཅོམ་དང་ཡིས་གཞན། ། བསལ་ན་དེ་བློ་མི་འཇུག་པ། ། བུམ་ཆུ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ། ། ཡོད་དེ་དོན་དམ་ཡོད་གཞན་ནོ། ། ཞེས་ཏེ། ཆོས་གང་ལ་གཞིག་བྱེད་ཀྱིས་གཞིག་པ་དང༌། སེལ་བྱེད་ཀྱི་བློས་ཆ་གཞན་བསལ་བས་དེར་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་དུ་རུང་བ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་སྟེ། དེའང་སྣོད་བཅུད་སོགས་དངོས་པོ་རགས་པ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་དང་བཅས་ཤིང་བློས་ཆ་གཞན་བསལ་དུ་རུང་བས་རྫུན་པ་དང༌། ལོ་ཟླ་ཞག་སོགས་དུས་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་རྒྱུན་ནི་ཆ་དབྱེ་བར་རུང་བས་མི་བདེན་པ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཡོད་པ་དེ་དག་དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། ཆ་བསལ་བས་དེར་འཛིན་གྱི་བློ་མི་འདོར་བ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་མེད་པས་དངོས་པོ་རྩོམ་བྱེད་བདེན་པར་གྲུབ་པ་དང༌། ནང་འཛིན་པའི་སེམས་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་དུས་ཀྱི་རྒྱུན་རྩོམ་བྱེད་དུ་ཡོད་པ་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་སྟེ། དོན་དམ་དུ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་དེ་ལ་སྟེ་དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་ནུས་པའོ། ། བུམ་པ་སོགས་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། བུམ་པ་སོགས་ཀྱིས་དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་མི་ནུས་ཏེ། དོན་དམ་པར་ཡུལ་རང་ངོས་ནས་དོན་བྱེད་ནུས་པ་དེ་ནི་རང་འཛིན་འཁྲུལ་མེད་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཆོས་རང་གི་(༢༣༧ན)མཚན་ཉིད་ལ་འདོད་ན། བུམ་པ་སོགས་དེ་དག་བརྡ་སོགས་ནང་གི་ཡན་ལག་ལ་ལྟོས་པའི་བློ་གྲོས་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཞེས་སོ། ། འདུས་བྱས་སྐྱེ་ཚུལ་ལམ་འབྲས་ཕལ་ཆེར་མཐུན། ། སྤྱིར་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་ཡུལ་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་ཙམ་འཛིན་པ་དང༌། གཟུགས་ཅན་གྱི་འབྱུང་འགྱུར་འབྱུང་བ་ལས་དང༌། ཤེས་རིག་གི་རྫས་མཚུངས་ལྡན་ལྔས་མཚུངས་པ་དང༌། ལྡན་མིན་གྱི་དངོས་པོ་གནས་སྐབས་ཅན་གྱི་གཟུགས་སེམས་ལས་སྐྱེ་བ་སྟེ་འདུས་བྱས་ཀྱི་སྐྱེ་ཚུལ་རྣམས་དང༌། ལམ་དང་འབྲས་བུའི་སྐབས་སུ། ཡུལ་བླང་དོར་བདེན་པ་བཞིའི་མཚན་གཞི་དང༌། མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཙོ་བོ་དང༌། ཡུལ་ཅན་ལ་ཚོགས་སྦྱོར་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་ལམ་སྟེ་ལམ་ལྔ་དང༌། སྐྱེས་བུ་ཟུང་བཞི་དང་གང་ཟག་ཡ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲངས་དང་སྤངས་རྟོགས་ཕལ་ཆེ་བ་དང༌། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་པོར་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ། བར་དུ་ཚོགས་བསགས་ཚུལ། མཐར་འཚང་རྒྱ་ཚུལ། དེའང་སྲིད་པ་ཐ་མ་པ་རྒྱལ་བུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་དུས་གྲངས་མེད་གསུམ་གྱི་ཚོགས་རྫོགས་ཀྱང་སོ་སྐྱེ་ཚོགས་ལམ་པ་འཆིང་བ་ཀུན་ལྡན་ཡིན་པ་དང༌། འོག་མིན་དུ་སངས་རྒྱས་པ་སོགས་མི་འདོད་པས། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་དྲུང་དུ་སྲོད་ལ་བདུད་དཔུང་བྱེ་བ་ཕྲག་སོ་བདུན་བཏུལ་ནས། ཐོ་རངས་སྦྱོར་ལམ་སྟན་གཅིག་པ་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་བར་གྱི་སྤངས་རྟོགས་ཐམས་ཅད་བདེན་བཞི་མི་རྟག་སོགས་བཅུ་དྲུག་རྟོགས་པའི་ལམ་ཁོ་ནས་ཐོབ་ཅིང༌། དེའི་སྔོན་དུ་རིང་འཕུར་སྐྱེས་དང་ལྷག་སྤྱོད་ལས་འཇིག་རྟེན་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་མན་ངག་བླངས་ཏེ་ཅི་ཡང་མེད་མིན་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཟིན་པའི་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གི་སངས་རྒྱས་ཡིན་པ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་འདུན་ཉི་ཤུའི་སྤངས་རྟོགས་ཀྱི་འཇོག་ཚུལ་དང་སྤངས་རྟོགས་ལས་ཉམས་ཚུལ་ཕྲན་ཚེགས་ཙམ་མ་གཏོགས་ཕལ་ཆེ་བ་དང༌། བསམ་གཏན་བཞི་དང༌། (༢༣༧བ)གཟུགས་མེད་བཞི་དང༌། ཚད་མེད་བཞི་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཕལ་ཆེ་བ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་སྔོན་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཟག་བཅས་ལས་ཀྱི་ལྷག་མ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡོད་པ་དང༌། ཉན་རང་སངས་རྒྱས་ཏེ་ལྷག་མེད་ཀྱི་མྱང་འདས་གསུམ་ག་ཤིང་ཟད་ཀྱི་མེ་བཞིན་རིག་པ་རྒྱུན་ཆད་པ་རྣམས་ཀྱང་མཐུན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། ། ན༢ གཉིས་པ་འདོད་པ་མི་མཐུན་པ་ལ་གཉིས། པ༡ བྱེ་སྨྲ་དང་། པ༢ མདོ་སྡེ་པའོ། ། པ༡ དང་པོ་ནི། མི་མཐུན་བྱེ་སྨྲས་སྡེ་བདུན་བཀའ་རུ་འདོད། ། རྡུལ་ཕྲན་ཆ་མེད་སིལ་བུ་བར་དང་བཅས། ། རིགས་མཐུན་བྱ་བ་གཅིག་བྱེད་ནེའུ་གསིང་བཞིན། ། དབང་པོས་དོན་མཐོང་ཤེས་པས་དེ་ལ་འཛིན། ། གཟུང་འཛིན་རྒྱུ་འབྲས་ཕལ་ཆེར་དུས་མཉམ་སྐྱེ། ། བྱེ་མདོ་གཉིས་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་མི་མཐུན་པའི་ཁྱད་པར་མཛོད་ལས་མང་དུ་བྱུང་བ་ཆེ་ལོང་དུ་བསྡུས་ཏེ་བཤད་ན། བྱེ་བྲག་སྨྲ་བས་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་མདོ་ལས་དངོས་སུ་གསུངས་པ་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚོམ་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པ་སོ་སོས་བསྡུས་པས་བཀའ་ཡིན་ཅེས་དང༌། ལུང་སོགས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་མིང་གི་ཕྲེང་བ་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་འདོད། གཟུགས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་འགྱུར་རམ་ཡང་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཕྲ་རབ་ཀྱིས་རགས་པ་རྩོམ་པ་ན་དབུས་རྡུལ་ལ་ཕྱོགས་དྲུག་གི་རྡུལ་གྱིས་བསྐོར་བ་ཡང་རྡུལ་ཕྲན་ཆ་མེད་སིལ་བུ་བར་སྟོང་དང་བཅས་པ་རྫས་སུ་གྲུབ་པ། རིགས་མཐུན་ཅིང་བྱ་བ་གཅིག་བྱེད་པ་ནི་གཡག་རྔ་དང་ནེའུ་གསིང་བཞིན་ཏེ། རྡུ
Chinese
基、道谛以及无为法，是无漏法的总相。至于二谛的安立方式， 《俱舍论》中说： 若被毁坏或被他者， 排除后心不趣入， 如同瓶水世俗有， 胜义有则异于此。 意思是：任何法，如果通过分析者将其分析，或者通过排除者之心将其他部分排除后，执取它的心可以舍弃，这就是世俗谛。例如，器世界、有情世间等粗大事物，皆具方分，通过心可以将其分解，因此是虚假的；年、月、日等在三时中分别安立的相续，也因可以被分解而并非真实。这些世俗有的事物，在胜义上并无作用。 而通过排除其部分后，执取它的心不能被舍弃的极微，因为没有方分，作为构成事物的真实存在；以及内执取之心，其刹那性的时间相续也作为作用的实体而存在，这就是胜义谛。这些胜义有的事物，在其自身上，在胜义上具有作用。 瓶子等是世俗的理由是：瓶子等在胜义上不能起作用。如果认为在胜义上，客体自身能起作用，即能产生无误执取的自相，那么瓶子等之所以是世俗，是因为它们是依赖于名言等内在支分的心识所建立的。 有为法的生起方式或其果报大致相同。 总的来说，心和心所的自相是仅仅执取境的本体和差别；有色法的生起是依于四大（地、水、火、风）而变化；识类的实法是与五种相应法（受、想、思、触、作意）相应；不相应行法是随顺于色法和心法而生起的，这就是有为法的生起方式。 在道和果的阶段，境上有所取舍的四圣谛的总相和其主要自相；境行上有所谓资粮道、加行道、见道、修道、无学道这五道；以及四双八辈（四向四果）的补特伽罗的数量和其大部分所断所证；还有菩萨最初发心的方式，中间积集资粮的方式，最终成佛的方式。其中，最后有者，即太子悉达多（乔达摩•悉达多）的
English
The foundation, the path truths, and unconditioned phenomena are the general characteristics of undefiled dharmas. Regarding the way the two truths are established, From the Abhidharma Kosha: That which, when broken or by other means, Is analyzed away, and the mind does not engage with it, Like a vase and water, conventionally exists. Ultimate existence is otherwise. Meaning: Any phenomenon which, when analyzed by an analyzer or when other parts are excluded by an excluding mind, allows the mind apprehending it to be abandoned, is conventional truth. For instance, coarse phenomena such as the container world and its contents possess spatial parts, and their other parts can be mentally excluded, thus they are illusory. Similarly, the continuums conceptually posited in the three times, such as years, months, and days, are also not truly existent because they can be divided into parts. These conventionally existing phenomena are not ultimately efficacious. However, that which, when its parts are excluded, the mind apprehending it cannot be abandoned, such as a subtle atom (paramanu) – which has no spatial parts and thus truly exists as a constituent of phenomena – and also the inner apprehending mind, whose momentary temporal continuum exists as an agent of action, this is ultimate truth. These ultimately existing phenomena, in themselves, are ultimately efficacious. The reason why vases and so forth are conventional is that vases and so forth are not ultimately efficacious. If it is asserted that ultimately, an object (artha) is efficacious by its own nature, meaning it produces its own unmistaken apprehending self-characteristic, then vases and so forth are conventional because they are minds dependent on internal components such as designations (brda) and so on. (page 237, front) The way conditioned phenomena arise, or their results, are mostly similar. In general, the self-characteristics of mind and mental factors are merely apprehending the essence and specific qualities of objects; the arising of compounded physical forms (rupa) is from the four great elements (earth, water, fire, wind) and their changes; the substantial nature of consciousness is its concomitance with the five pervasive mental factors (feeling, discrimination, volition, contact, attention); and unassociated compounded phenomena arise as temporary entities from physical forms and mind. These are the ways conditioned phenomena arise. In the context of paths and fruits: regarding the object, the general characteristics of the Four Noble Truths of what to adopt and reject, and their primary specific characteristics; regarding the subjective aspect, there are the five paths: the path of accumulation, the path of preparation, the path of seeing, the path of meditation, and the path of no more learning; and the enumeration of the four pairs of noble beings and the eight individuals (four stream-enterers, once-returners, non-returners, and arhats, each with their respective path of entry and fruit), and most of their abandoned defilements and realized wisdoms; also, the way a Bodhisattva first generates bodhicitta, the way they accumulate merit in between, and finally the way they attain complete enlightenment. Among these, the last existent, Prince Siddhartha Gautama,
Chinese
尽管圆满了三大阿僧祇劫的资粮，但声闻道的凡夫仍然具足一切束缚；他们不认为在色究竟天（Akaniṣṭha）成佛。因此，在菩提树下，黄昏时降伏了三十七俱胝魔军。从黎明入定资粮道（prayoga-mārga）那一刻，通过唯一领悟四圣谛、无常等十六行相的道，获得了尽生智（kṣayajñāna）和无生智（anutpādajñāna）之间的一切断德与证德。在此之前，他们从“长飞”（Dirghaprahatana）和“余行”（Adhicāra）处获得世间禅定的教诲，从而脱离了贪欲，是已断贪欲的佛陀。同样，二十僧伽（saṃgha）的断证安立方式，以及断证的衰退方式，除了细微之处，大部分与此类似。以及四禅、四无色界定、（237b）四无量心等功德的大部分，以及在佛地仍有往昔业所引的异熟五蕴和有漏业的残余等苦谛。声闻、独觉、佛陀三乘无余涅槃，其心识如同柴尽火灭般中断，这三者也都被认可。 其次，对于不一致的观点有二：第一是毗婆沙师（Vaibhāṣika），第二是经部师（Sautrāntika）。 首先是： 毗婆沙师认为七部阿毗达磨是佛语。 无分微尘，包含散布的空间。 同类的作用共同完成，如同青草。 根识见境，意识执取。 所取与能取、因与果大多同时生起。 若概括阐述毗婆沙部与经部二宗在《俱舍论》中多处出现的不同教义，毗婆沙师认为，《阿毗达磨七论》是佛陀在经中亲自宣说的，如同《自说品》（Udānavarga），由各位阿罗汉（Arhat）汇集而成，故为佛语。他们认为，譬如经教等法蕴，是由非相应行（viprayukta-saṃskāra）的名言之链所摄。由色法所摄的，则是大种（mahābhūta）和所造色（upādāya-rūpa），或者说是由极微（paramāṇu）所组成。当极微组成粗大物时，中央的微尘被六方的微尘所围绕，这种无分微尘、散布的空隙和间隔被认为是实有的。同类的作用共同完成，如同犛牛的尾巴和青草。
English
Even though the accumulations of three immeasurable aeons were perfected, ordinary individuals on the path of accumulation still possessed all fetters; they did not assert Buddhahood in Akaniṣṭha. Therefore, at dusk, under the Bodhi tree, thirty-seven kotis of māra armies were subdued. From the moment of the dawn's application path (prayoga-mārga) in a single meditative state, all abandonments and realizations, from the knowledge of cessation (kṣayajñāna) to the knowledge of non-arising (anutpādajñāna), were attained solely through the path of realizing the sixteen aspects, such as the four noble truths and impermanence. Prior to this, they received instructions on worldly meditations from Dirghaprahatana and Adhicāra, thereby being freed from attachment, being Buddhas who had previously eradicated attachment. Similarly, the manner of establishing the abandonments and realizations of the twenty saṃghas, and the manner of their decline, apart from minor details, are largely similar. Also, most of the qualities of the four dhyānas, the four formless attainments, (237b) the four immeasurable thoughts, and so forth, and that even on the Buddha-bhūmi, there are still the aggregates of fruition (vipāka-skandha) propelled by past karma and the remnants of defiled karma, which constitute the truth of suffering. The śrāvakas, pratyekabuddhas, and Buddhas, who attain complete nirvana where their consciousness ceases like a fire whose fuel is exhausted, are also considered to be in agreement. Secondly, there are two differing views: 1. Vaibhāṣika, and 2. Sautrāntika. First is: The Vaibhāṣikas consider the seven Abhidharma treatises to be the Buddha's word. Indivisible atoms, with intervening space. Homogenous actions performed together, like a patch of green grass. The sense faculties perceive objects, and consciousness apprehends them. The grasped and the grasping, cause and effect, mostly arise simultaneously. If we summarize the differences in doctrines between the Vaibhāṣika and Sautrāntika schools, which appear extensively in the Abhidharmakośa, the Vaibhāṣikas consider the seven Abhidharma treatises to be the Buddha's direct teachings, as stated in the sūtras, similar to the Udānavarga, compiled by individual Arhats, and thus they are the word of the Buddha. They assert that the dharma aggregates, such as the sūtras, are subsumed by the non-associated formations (viprayukta-saṃskāra) in the chain of nominal concepts. Those subsumed by form (rūpa) are the primary elements (mahābhūta) and derivative forms (upādāya-rūpa), or composed of subtle atoms (paramāṇu). When subtle atoms form gross matter, the central atom is surrounded by six other atoms, and these indivisible atoms, scattered space, and intervals are considered to exist substantially. Homogenous actions are performed together, like a yak's tail and a patch of green grass.