Tibetan
ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆར་ཕྱེ་བའི་ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་གཙོ་བོ་རིགས་བསྡུས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ཤེས་བྱ་གཞི་ལྔར་བསྡུ་བར་ཆོས་མངོན་པ་ནས་གསུངས་ཏེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། སྣང་བ་གཟུགས་ཀྱི་གཞི། གཙོ་བོ་སེམས་ཀྱི་གཞི། འཁོར་སེམས་བྱུང་གི་གཞི། གནས་སྐབས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་གཞི། དགག་པ་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་གཞི་སྟེ། ཉན་ཐོས་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་གཞི་ལྔ་པོ་འདིར་བསྡུ་བར་འདོད་དོ། ། བྲི་ལུང་པཎ་ཆེན་གྱིས། གཞི་ལྔ་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ཁོ་ནའི་ལུགས་སུ་བཞག་པ་མི་འཐད་དེ། མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་ལས་གསལ་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཞེས་གསུངས་སོ། ། ཐ༢ གཉིས་པ་[དེའི་རྒྱས་བཤད་]ནི། དབང་པོ་དོན་ལྔ་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་གཟུགས། ། ཚོགས་དྲུག་སེམས་དང་དགེ་བའི་ས་མང་བཅུ། ། ཉོན་མོངས་ས་དྲུག་མི་དགེའི་ས་པ་གཉིས། ། ཆུང་ངུའི་ས་བཅུ་མ་ངེས་ས་པ་བརྒྱད། ། བསྡམས་པས་སེམས་བྱུང་བཞི་བཅུ་རྩ་དྲུག་སྟེ། ། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་བཅུ་བཞི་ཆ་དང་བཅས། ། ནམ་མཁའ་འགོག་གཉིས་འདུས་མ་བྱས་པའོ། ། འདི་དག་གི་དོན་གོང་དུ་རྒྱས་པར་སྨོས་ཟིན་ཀྱང་མངོན་པ་གོང་འོག་རྣམ་གཞག་མི་མཚུངས་ལ། མཛོད་ཀྱི་ལུགས་ནི། ཉན་ཐོས་ལུགས་ཇི་བཞིན་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཚུལ་ཕྱོགས་མཚོན་ཙམ་ཡང་ཞར་བྱུང་དུ་རྟོགས་པར་འདོད་ནས། འདིར་ཅུང་ཟད་སྨོས་པ་སྟེ། དེ་ལ་དང་པོ་སྣང་བ་གཟུགས་ཀྱི་གཞི་ནི། དབང་པོ་ལྔ། དོན་ལྔ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་ཏེ་རྫས་བཅུ་གཅིག ། དབང་པོ་ལྔ་ནི་སྔར་དང་འདྲ། དོན་ལྔ་ལས། མིག་གི་ཡུལ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ། ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་གཟུགས་གཉིས། དེ་ལས་དབྱེ་ན་ཉི་ཤུ་སྟེ། (༢༠༣བ) སྔོ་སེར་དཀར་དམར་སྣང་མུན་སྤྲིན། ། དུ་བ་རྡུལ་དང་ཁུག་རྣ་ཉི། ། གྲིབ་མ་རིང་ཐུང་ལྷམ་པ་ཟླུམ། ། མཐོ་དམའ་ཕྱ་ལེ་ཕྱ་ལེ་མིན། ། དང་པོ་བཅུ་གཉིས་ཁ་དོག་ཡིན། ། བཞི་ནི་རྩ་བ་བརྒྱད་བྱེ་བྲག ། ཐ་མ་བརྒྱད་ནི་དབྱིབས་ཀྱི་གཟུགས། ། ཞེས་སོ། ། སྒྲ་ལ། ཟིན། མ་ཟིན་གྱི་སྒྲ་གཉིས། དེ་རེ་རེ་ལ། དོན་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལས་བཟློག་པ་རེ་རེ་སྟེ་བཞི། དེ་རེ་རེ་ལ། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མི་འོང་བ་རེ་རེ་སྟེ་བརྒྱད། དྲི་ལ། ཞིམ་པ་དང་། ང་བ་གཉིས། རེ་རེའང་། མཉམ་པ་དང་། མི་མཉམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བས་བཞི། རོ་ལ། མངར། སྐྱུར། ལ
Chinese
凡此色、界、处所分摄的一切法，若主要以类聚方式归纳，则《阿毗达磨》（论）中说其可摄为五种所知事基。 哪五种呢？即：显现之色法事基、主要之心法事基、随伴之心所法事基、暂时之不相应行法事基、遮止之无为法事基。声闻乘（行者）们认为一切所知法皆摄于这五种事基。 哲龙班禅（Brilung Panchen）说：“将五事基仅置于说一切有部（Vaibhāṣika）宗义，是不合理的。因为《阿毗达磨俱舍论》（Abhidharmasamuccaya）中已明确宣说。” 第二章 [其详细解说]： 五根五境无表色， 六识心及善大地， 烦恼大地二不善， 小随烦恼八不定， 总摄心所四十六， 不相应行十四分， 虚空二灭无为法。 尽管这些意义在前面已详细阐述，但上、下《阿毗达磨》的解说有所不同。 《俱舍论》（Abhidharmakośa）的宗义，正是声闻乘的宗义，因此为了附带地了解其（声闻乘）的方面，在此略作说明： 其中，首先是显现之色法事基，包括五根、五境以及无表色，共十一种实体。 五根与前所述相同。 在五境之中，眼的对境——色处，包括颜色和形状两种色法。 由此可再细分为二十种（见203页反面）： 青黄赤白光与暗， 烟尘雾日光影长， 短方圆高低平不平， 首十二者是颜色， 四为根本八差别， 末后八者是形状。 声音有二：可执取声和不可执取声。 每一类又各有二：表义和非表义，共计四种。 每一类又各有二：悦意和不悦意，共计八种。 气味有二：香和臭。 每一类又各分为二：等量和不等量，共计四种。 味道有：甜、酸、辣...
English
All these dharmas, categorized into aggregates, elements, and sense-fields, if mainly summarized by their types, are stated in the Abhidharma to be subsumed under five bases of knowable phenomena. Which five are they? Namely: the base of manifested forms, the principal base of mind, the accompanying base of mental factors, the temporary base of non-associated formations, and the negated base of unconditioned dharmas. The Hearers (Śrāvakas) assert that all knowable phenomena are subsumed under these five bases. Brilung Panchen (བྲི་ལུང་པཎ་ཆེན་) stated: "It is inappropriate to consider the five bases as exclusively belonging to the Vaibhāṣika (བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་) system, because they are clearly expounded in the *Abhidharmasamuccaya* (མངོན་པ་ཀུན་བཏུས་)." Chapter Two: [Its Detailed Explanation] is as follows: Five faculties, five objects, unmanifested form, these are form. Six consciousnesses are mind, and ten omnipresent virtuous mental factors. Six omnipresent defiled (mental factors), two omnipresent non-virtuous (mental factors). Ten minor defilements, eight indeterminate (mental factors). Compiling them, there are forty-six mental factors. Fourteen non-associated formations with their components. Space and two cessations are unconditioned dharmas. Although the meaning of these has been extensively discussed above, the presentations of Abhidharma, both higher and lower, are not identical. The system of the *Abhidharmakosha* (མཛོད་ཀྱི་ལུགས་) is exactly that of the Hearers (Śrāvakas). Therefore, desiring that its method, even partially indicated, be understood as a byproduct, it is briefly discussed here. Firstly, the base of manifested forms consists of five faculties, five objects, and unmanifested form, totaling eleven substantial entities. The five faculties are as before. Among the five objects, the object of the eye, the sense-field of form, consists of two types: colors and shapes. From these, there are twenty further divisions (page 203 verso): Blue, yellow, white, red, light, dark, cloud, Smoke, dust, mist, sunlight, Shadow, long, short, square, round, High, low, even, uneven. The first twelve are colors. Four are fundamental, eight are distinctions. The last eight are shapes. Thus it is said. Regarding sound, there are two types: apprehended sound and unapprehended sound. Each of these has two: that which expresses meaning and that which does not express meaning, making four. Each of these (four) has two: agreeable and disagreeable, making eight. Regarding smell, there are two types: agreeable and disagreeable. Each of these (two) is further divided into two: equal and unequal, making four. Regarding taste, there are: sweet, sour, p...
Tibetan
ན་ཚྭ། ཁ། ཚ། བསྐ་བ་སྟེ་ངོ་བོ་དྲུག ། རེག་བྱ་ལ། རྒྱུའི་རེག་བྱ་ལ། འབྱུང་བཞི་དང་། འབྲས་བུའི་རེག་བྱ་ལ། འཇམ། རྩུབ། ལྕི། ཡང་། བཀྲེས། སྐོམ། གྲང་བ་སྟེ་བཅུ་གཅིག ། རིག་མིན་གྱི་གཟུགས་ནི། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་གང་ཞིག །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་རུང་ལས་སྐྱེས་ཤིང་། དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་ཡིན་པ་ནི་རིག་མིན་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད། དེ་ལ་དབྱེ་ན། རྣམ་རིག་ལས་བྱུང་བ་དང༌། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བ་གཉིས། སྔ་མ་ལ། སྡོམ། སྡོམ་མིན། བར་མ་གསུམ། ཕྱི་མ་ལ། བསམ་གཏན་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེའང་སྡོམ་པ་ནི། དགེ་བ་དང༌། སྡོམ་མིན་ནི། མི་དགེ་བ། བར་མ་ནི། དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་ངོ༌། ། དེ་དག་གི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ནི་གོང་དང་འདྲའོ། ། གཉིས་པ་གཙོ་བོ་སེམས་ཀྱི་གཞི་ནི། མིག་ཤེས་ནས་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་བར་ཚོགས་དྲུག་པོ་དེ་ཉིད་དོ། ། གསུམ་པ་འཁོར་སེམས་འབྱུང་གི་གཞི་ནི། སྡེ་ཚན་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་དེ། སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་ནི། ཚོར་དང་སེམས་པ་འདུ་ཤེས་དང༌། ། འདུན་དང་རེག་པ་བློ་གྲོས་དྲན། ། ཡིད་བྱེད་མོས་དང་ཏིང་འཛིན་ནོ། ། དགེ་བའི་ས་མང་བཅུ་ནི། (༢༠༤ན) དད་དང་བག་ཡོད་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས། ། བཏང་སྙོམས་ངོ་ཚ་ཤེས་ཁྲེལ་ཡོད། ། ཆགས་སྡང་མེད་པའི་དགེ་རྩ་གཉིས། ། མི་འཚེ་བ་དང་བརྩོན་འགྲུས་སོ། ། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ས་མང་དྲུག་ནི། རྨོངས་དང་བག་མེད་ལེ་ལོ་དང༌། ། མ་དད་རྨུགས་དང་རྒོད་པའོ། ། མི་དགེ་བའི་ས་པ་ཆེན་པོ་གཉིས་ནི། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པའོ། ། ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་བཅུ་ནི། ཁྲོ་དང་འཁོན་འཛིན་གཡོ་ཕྲག་དོག ། འཚིག་དང་འཆབ་དང་སེར་སྣ་དང༌། ། སྒྱུ་དང་རྒྱགས་དང་རྣམ་འཚེའོ། ། དེ་ལྟར་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་མཛོད་ལས་དངོས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དབྱིག་བཤེས་ཀྱིས་འགྲེལ་པར། ཁ་བསྐངས་པ་མ་ངེས་པའི་ས་པ་བརྒྱད་ནི། རྟོག་དཔྱོད་འགྱོད་གཉིད་ཁོང་ཁྲོ་བ། ། ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་མོ། ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བསྡམས་པས་སེམས་བྱུང་བཞི་བཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། ། བཞི་པ་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་གཞི་ནི། བསྡུ་ན་བརྒྱད་དེ། ཐོབ་དང་མ་ཐོབ་སྐལ་མཉམ་དང༌། ། འདུ་ཤེས་མེད་དང་སྙོམས་འཇུག་དང༌། ། སྲོག་དང་མཚན་ཉིད་རྣམ་དང་ནི། ། མི
Chinese
辛、苦、热、涩，即六种本性。 \t\t\t触觉（所触）方面：就原因所触而言，是四大种； \t\t\t就结果所触而言，是滑、涩、重、轻、饥、渴、冷，即十一种。 \t\t\t非表色（无表色）是：任何属于法处之色，从作意（表业）或禅定（等持）二者任一所生，且是善或不善二者任一者，即是非表色的总相（一般定义）。 \t\t\t对此细分，则有从作意所生者，以及从禅定所生者，共二种。 \t\t\t前者（从作意所生者）有：戒、非戒、以及中间者，共三者。 \t\t\t后者（从禅定所生者）有：禅定戒，以及无漏戒，共二种。 \t\t\t并且，戒是善的；非戒是不善的；中间者是善或不善二者任一者。 \t\t\t它们的因，即四大种，与上面（所说）相同。 \t\t\t第二，主要的心之基础（根本心）是：从眼识到意识的六聚识。 \t\t\t第三，随转心所（心所有法）的基础是：有五种分类。 \t\t\t十种遍大地心所（遍行心所）是： \t\t\t受、思、想、 \t\t\t欲、触、慧、念、 \t\t\t作意、胜解、与等持。 \t\t\t十种善大地心所是：(204页反面) \t\t\t信、不放逸、极安乐（轻安）、 \t\t\t舍、惭、愧、 \t\t\t无贪、无嗔二种善根、 \t\t\t无害、与精进。 \t\t\t六种烦恼大地心所（烦恼遍行心所）是： \t\t\t痴、放逸、懈怠、 \t\t\t不信、惛沉、与掉举。 \t\t\t两种不善大地心所（不善遍行心所）是： \t\t\t无惭、与无愧。 \t\t\t十种小随烦恼心所是： \t\t\t忿、恨、谄、嫉、 \t\t\t恼、覆、悭、 \t\t\t诳、憍、与害。 \t\t\t如此，这三十八种（心所），在《俱舍论》中是直接宣说的。 \t\t\t在世亲（Vasubandhu）的注释中，补充了八种不定地心所，它们是： \t\t\t寻、伺、悔、眠、忿、 \t\t\t贪、慢、与疑。 \t\t\t所有这些合计，共有四十六种心所。 \t\t\t第四，不相应行（不相应行法）的基础是：总而言之有八种。 \t\t\t得、非得、同分、 \t\t\t无想、等至、 \t\t\t命根、相、名、 \t\t\t弥
English
Pungent, bitter, hot, astringent; these are the six natures. \t\t\tRegarding tangibles: concerning causal tangibles, they are the four great elements. \t\t\tRegarding resultant tangibles: they are smooth, rough, heavy, light, hunger, thirst, cold; namely eleven. \t\t\tNon-revealing form (Avijñapti-rupa) is: any form belonging to the Dharma-ayatana, which arises from either volitional action (karma) or meditative absorption (samadhi), and is either virtuous or non-virtuous; this is the general definition of non-revealing (form). \t\t\tDivided into these, there are two types: those arisen from volitional action, and those arisen from meditative absorption. \t\t\tOf the former (arisen from volitional action), there are three: vows, non-vows, and the intermediate. \t\t\tOf the latter (arisen from meditative absorption), there are two: Dhyana vows and stainless vows. \t\t\tMoreover, vows are virtuous; non-vows are non-virtuous; the intermediate is either virtuous or non-virtuous. \t\t\tThe causes of these, the four great elements, are as mentioned above. \t\t\tSecond, the basis of the primary mind is precisely the six consciousnesses, from eye consciousness to mind consciousness. \t\t\tThird, the basis of the attendant mental factors is present in five categories. \t\t\tThe ten omnipresent mental factors are: \t\t\tFeeling, volition, perception, \t\t\tIntention, contact, wisdom, mindfulness, \t\t\tAttention, appreciation, and concentration. \t\t\tThe ten virtuous mental factors are: (204v) \t\t\tFaith, conscientiousness, pliancy, \t\t\tEquanimity, sense of shame, moral compunction, \t\t\tThe two roots of virtue: non-attachment and non-hatred, \t\t\tNon-harmfulness, and diligence. \t\t\tThe six afflicted omnipresent mental factors are: \t\t\tDelusion, heedlessness, laziness, \t\t\tNon-faith, drowsiness, and agitation. \t\t\tThe two great non-virtuous mental factors are: \t\t\tShamelessness and lack of moral compunction. \t\t\tThe ten minor afflictions are: \t\t\tAnger, resentment, deceit, envy, \t\t\tVexation, concealment, avarice, \t\t\tFlattery, arrogance, and harmfulness. \t\t\tThus, these thirty-eight (mental factors) are explicitly taught in the Abhidharmakośa. \t\t\tIn Vasubandhu's commentary, the eight indeterminate mental factors are supplemented: \t\t\tInvestigation, discernment, regret, sleep, anger, \t\t\tAttachment, pride, and doubt. \t\t\tAll of these, when totaled, amount to forty-six mental factors. \t\t\tFourth, the basis of non-associated formations is, when summarized, eight types. \t\t\tAcquisition, non-acquisition, homogeneity, \t\t\tNon-percipient state, meditative equipoise, \t\t\tLife-faculty, characteristics, aspects, \t\t\tMi